Đột nhiên tôi nhớ làn khói quê vô cùng. Một người đàn ông trưởng thành bỗng dưng đốt một điếu thuốc, nhả những vầng khói tròn và tự huyễn hoặc nó giống làn khói quê nhà, chỉ càng khiến thêm cay xè đôi mắt. Cái sự nhớ nhung thôi thúc muốn được về quê, về cái thời thần tiên đã bị guồng quay cuộc sống cuốn đi.

Khi ánh chiều dần tắt, phía xa xa, mái ngói mái tranh bắt đầu “thả” khói, cũng là lúc lũ trẻ bắt đầu cồn cào đói bụng, tìm đường về nhà. Ảnh: Báo Phụ nữ.

Trẻ con hồi ấy ngày một buổi đến trường, còn lại tụ tập cùng nhau chăn trâu, đánh đáo, vui đùa cùng nhau trên những triền đê. Nhưng cứ mỗi khi ánh chiều dần tắt, phía xa xa, mái ngói mái tranh bắt đầu “thả” khói, cũng là lúc lũ trẻ chúng tôi bắt đầu cồn cào đói bụng, tìm đường về nhà. Bầu trời khi ấy bắt đầu chuyển sang màu tím hồng, những gợn mây bắt đầu tìm về chốn ngủ, chiều kéo xuống, kết thúc một ngày làm việc.

Từ xa, nhìn thấy khói lan lan nơi chái bếp là tôi biết, lúc này má đã về nhà sau ngày dài ở trường và bắt đầu nhóm bếp nấu cơm. Tôi yêu khoảng thời gian này. Xen lẫn với mùi khói bếp là mùi cơm sôi, thơm phức cồn cào ruột. Má đẩy rơm thúc lửa to để nhanh sôi nồi canh, tôi phụ má ngồi canh lửa. Rồi cả nhà ngồi lại với nhau bên mâm cơm đạm bạc khi anh Hai vừa thả cộ nơi chái nhà và ba cũng từ ngoài đồng kịp về...

Bên bếp lửa của mẹ. Ảnh: Nguyễn Sơn Tùng.

Hình ảnh khói quê cũng là kí ức với những buổi trưa nắng cháy tôi đi học về, thấy anh đương đốt rơm rạ ngoài đồng. Cái oi bức của mùa hè cùng với ngọn lửa đồng khiến bóng dáng anh mờ ảo, nhòe trong mắt tôi. Tôi đứng ngây trên con đường làng nhìn xuống ruộng, nghe vội tiếng quát của anh: “Về nhà đi chứ không thấy nắng sao mà đứng đực ra đó”. Tôi chợt tự hỏi “ủa, còn anh bươn nắng cực vậy thì sao?”...

Nhớ lại tuổi thơ, tôi cũng nhớ tới lũ thằng Ên, con Ling... Khi ấy mỗi khi chăn trâu hoặc thả cho lũ vịt chạy đồng, chúng tôi vẫn thường đi mót những bông lúa còn sót lại, hoặc để cho đám vịt ăn những hạt lúa nổi còn vương. Khi tiện tay còn bắt được ối những cào cào về rang muối lên là được bữa. Có những lần chúng tôi đi mó khoai nhà thằng Ên, những củ khoai to, chúng tôi lấy đầy bị. Tụi nó vẫn thường hay kéo qua nhà tôi, đợi ba tôi nhóm lửa nơi chái bếp nấu rượu rồi thậm thụt quăng vào đống lửa và vùi than tro lên. Đến khi bắt đầu thơm lên mùi khoai nướng, ba sẽ giúp chúng tôi khều ra, rồi cả lũ vừa thổi phù phù vừa chén, mồm miệng dính nhọ ngoe ngoét.

Tôi lại nhớ rất nhiều về những màn sương sớm cứ tựa như những làn khói quê ẩn hiện trên những cánh đồng. Cánh đồng trước nhà rộng lớn lắm và những buổi sớm khi người lớn ra đồng thì lũ trẻ chúng tôi cũng thức dậy để bắt cào cào. Sương khi ấy chùng chình rơi trên ruộng, những con cào cào còn ướt cánh vì vướng sương đêm, chúng tôi chỉ cần quơ tay cũng có thể dễ dàng bắt được. Những con cào xám sẽ dùng để đá như đá dế, những con non thậm chí có thể làm cào cào rang muối, ăn được những mấy bát cơm liền.

Giờ đây đi rất xa khó có thời gian để trở về, lâu lắm mới có dịp về quê một lần thì lòng hoang hoải nhận ra quê hương đã bắt đầu những mảng màu rất khác. Những con đường đã đô thị hóa. Dòng sông năm xưa với những màn sương cũ lúc tờ mờ sớm để lũ trẻ chúng tôi rình bắt lũ cào cào đá, giờ là công viên lớn, nhiều cây xanh cho người ta tản bộ. Đám bạn thân khi xưa đầu đầy những chốc đã làm cha, làm mẹ hoặc mỗi đứa đều đi rất xa chốn quê để vuông tròn ước mơ của mình. Nỗi nhớ chỉ còn là những cuộc điện thoại hoặc những cuộc hẹn sẽ về không cố định tháng ngày. Nhà đã bắt đầu sát nhà, mọc lên san sát nhau không còn những mảnh vườn đầy những giàn bầu bí hoặc những luống rau. Anh tôi đã thôi không còn đốt rơm trên những cánh đồng, và mẹ tôi cũng đã thôi còn không còn thổi cơm nơi chái bếp nhỏ như ngày xưa nữa. Màu quê đã bắt đầu được vẽ lại bởi những sắc màu đô thị hóa, nhưng đôi khi sự phát triển cũng vô tình đã cất đi những mảng sắc rất quê.