Đền Tam Tòa Đại Vương tọa lạc trên địa bàn xã Quỳnh Phú (trước đây thuộc xã An Hòa, huyện Quỳnh Lưu), là công trình tín ngưỡng có lịch sử lâu đời, gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa, tinh thần của cư dân vùng biển.

Di tích là nơi tôn thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang, Dực Thánh Đại Vương và Đông Chinh Đại Vương - những bậc tiền nhân có nhiều công lao đối với quê hương, đất nước. Đồng thời, đền còn phối thờ Tứ Vị Thánh Nương, Sát Hải Đại Vương Hoàng Tá Thốn, Tướng quân Trần Suất cùng các vị tiền hiền khai cơ, lập ấp của địa phương, phản ánh quá trình hình thành, khai phá và bảo vệ vùng đất ven biển Quỳnh Phú.

Đại biểu tham dự Lễ công bố Quyết định và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh Đền Tam Tòa Đại Vương. Ảnh: Hữu Tình.

Theo các nguồn tư liệu lịch sử, Đền Tam Tòa Đại Vương được xây dựng từ thời Nguyễn. Trải qua nhiều biến cố của lịch sử, đặc biệt trong thời kỳ chiến tranh, di tích bị hư hỏng, xuống cấp và có thời điểm phải tháo dỡ để phục vụ nhiệm vụ quốc phòng. Với sự chung sức của cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương, cùng nguồn lực xã hội hóa, công trình được phục dựng từ năm 2018 và hoàn thành vào cuối năm 2019, trở thành địa chỉ sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân và điểm đến của du khách gần xa.

Các lãnh đạo cùng đại biểu thực hiện nghi lễ dâng hương tại Đền Tam Tòa Đại Vương. Ảnh: Hữu Tình.

Trong số các vị được tôn thờ tại đền, Uy Minh Vương Lý Nhật Quang là nhân vật lịch sử tiêu biểu. Là Hoàng tử thứ tám của Vua Lý Thái Tổ, năm 1041 ông được giao trấn thủ Nghệ An. Thời gian cai quản vùng đất này, ông đã có nhiều đóng góp trong khai hoang, lập ấp, phát triển nông nghiệp, mở mang giao thông, thủy lợi, củng cố quốc phòng và chăm lo đời sống nhân dân. Những dấu ấn đó đã góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển của vùng đất Nghệ An, được các thế hệ nhân dân ghi nhớ, tôn vinh qua nhiều di tích thờ tự còn lưu giữ đến ngày nay.

Đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An trao Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh Đền Tam Tòa Đại Vương cho Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Quỳnh Phú. Ảnh: Hữu Tình.

Không chỉ mang giá trị lịch sử, Đền Tam Tòa Đại Vương còn là nơi bảo tồn nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Hằng năm, các hoạt động dâng hương, tế lễ và sinh hoạt tín ngưỡng được tổ chức trang nghiêm, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", củng cố tinh thần đoàn kết cộng đồng và gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương.

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng, ngày 26/2/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành Quyết định số 686/QĐ-UBND xếp hạng Đền Tam Tòa Đại Vương là Di tích lịch sử cấp tỉnh.

Ông Bùi Công Vinh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An phát biểu tại buổi lễ. Ảnh: Hữu Tình.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Bùi Công Vinh - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An chúc mừng Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Quỳnh Phú khi Đền Tam Tòa Đại Vương được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh. Ông Bùi Công Vinh nhấn mạnh, việc xếp hạng di tích không chỉ ghi nhận những giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng tiêu biểu của địa phương mà còn đặt ra yêu cầu tiếp tục quản lý, bảo vệ, tu bổ và phát huy giá trị di tích theo đúng quy định của pháp luật. Ông Vinh đề nghị địa phương tăng cường tuyên truyền, giáo dục truyền thống, đẩy mạnh xã hội hóa trong công tác bảo tồn di sản, gắn phát huy giá trị di tích với phát triển văn hóa, du lịch, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Ông Nguyễn Văn Thanh, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch UBND xã Quỳnh Phú khẳng định: sẽ xây dựng Đền Tam Tòa Đại Vương trở thành điểm đến văn hóa, tâm linh tiêu biểu của địa phương. Ảnh: Hữu Tình.

Thay mặt Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương, ông Nguyễn Văn Thanh - Phó Chủ tịch UBND xã Quỳnh Phú, bày tỏ cảm ơn sâu sắc đối với sự quan tâm của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng các cơ quan chuyên môn đã đồng hành trong quá trình lập hồ sơ khoa học, phục dựng và hoàn thiện các điều kiện để Đền Tam Tòa Đại Vương được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh. Đồng thời khẳng định, xã Quỳnh Phú sẽ tiếp tục thực hiện tốt công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di tích, từng bước xây dựng Đền Tam Tòa Đại Vương trở thành điểm đến văn hóa, tâm linh tiêu biểu của địa phương, góp phần giáo dục truyền thống, quảng bá hình ảnh quê hương và thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.

Toàn cảnh Di tích lịch sử cấp tỉnh Đền Tam Tòa Đại Vương, xã Quỳnh Phú, tỉnh Nghệ An. Ảnh: Hữu Tình.

Việc Đền Tam Tòa Đại Vương được xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh không chỉ là niềm vinh dự, tự hào của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Quỳnh Phú, mà còn khẳng định những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của vùng đất giàu truyền thống. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương tiếp tục bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch văn hóa, du lịch tâm linh; góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.