Sáng nay, thảo luận tại Tổ và Hội trường, các đại biểu Quốc hội thống nhất cao về sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Nhiều ý kiến đánh giá dự thảo đã kịp thời thể chế hóa Chỉ thị 04 của Ban Bí thư cùng các định hướng mới của Đảng, tạo cơ sở phát triển ngành xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp, gắn với chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) và không gian mạng làm thay đổi toàn diện phương thức xuất bản, các đại biểu tập trung mổ xẻ nhiều vấn đề thực tiễn phát sinh. Đối với xuất bản số và quy định tại Điều 27, đại biểu đề nghị chuẩn hóa khái niệm về xuất bản phẩm điện tử, sản phẩm trên không gian mạng; đồng thời xác định rõ trách nhiệm pháp lý và bảo hộ bản quyền cho các tác phẩm có sự tham gia của AI. Cơ chế kiểm soát cần được hoàn thiện theo hướng vừa đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, vừa bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Các đại biểu tại hội trường thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản ngày 9/8. Ảnh: Quốc hội.

Liên quan đến chính sách của Nhà nước tại Điều 7, nhiều ý kiến kiến nghị cụ thể hóa tiêu chí, nguồn lực thực hiện, đặc biệt là chính sách ưu tiên cho xuất bản phẩm tiếng dân tộc thiểu số, hạ tầng dữ liệu số và văn hóa đọc. Qua đó, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin bình đẳng cho người khuyết tật cũng như đồng bào vùng sâu, vùng xa, hải đảo.

Bên cạnh đó, các đại biểu thảo luận sôi nổi về công tác quản lý nhà xuất bản, mô hình liên kết và thủ tục lưu chiểu. Việc hoàn thiện quy định cấp phép, điều kiện hoạt động và lưu chiểu điện tử được kỳ vọng sẽ tối giản thủ tục hành chính, tăng tính tự chủ cho nhà xuất bản mà vẫn giữ vững hiệu quả quản lý, hậu kiểm. Nhiều góp ý về tài liệu phi thương mại, giấy phép in và kinh doanh xuất bản phẩm cũng được đưa ra nhằm hoàn thiện dự thảo Luật toàn diện, khả thi hơn.

Góp ý về Luật Xuất bản, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP.HCM) đề xuất làm rõ ba nhóm vấn đề trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý trên không gian mạng. Một là, cần phân định rõ phạm vi điều chỉnh theo 3 tầng thông tin (xuất bản phẩm, sản phẩm có tính chất xuất bản, thông tin thông thường) và loại trừ mạng xã hội, blog cá nhân để tránh chồng chéo. Hai là, minh bạch hóa cơ chế quản lý; trong đó giới hạn tiền kiểm ở các lĩnh vực đặc thù như chủ quyền, lịch sử, đường lối Đảng, còn đại đa số xuất bản phẩm chuyển sang nhà xuất bản tự chịu trách nhiệm gắn với hậu kiểm. Ba là, hoàn thiện quy định đối với nền tảng số xuyên biên giới, đặc biệt là bổ sung trình tự, thời hạn gỡ bỏ nội dung vi phạm và cơ chế bảo vệ, khôi phục tác phẩm khi gỡ bỏ thiếu căn cứ.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TPHCM) đóng góp ý kiến cho Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Ảnh: Chinhphu.vn/Nhật Bắc.

Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật Xuất bản, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Thừa Thiên Huế) nhấn mạnh cốt lõi của lần sửa đổi này là chuyển từ quản lý từng cuốn sách sang quản trị toàn bộ vòng đời của nội dung. Về ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đại biểu cho rằng việc dán nhãn xuất bản phẩm do AI tạo lập mới dừng ở mức minh bạch; luật cần khẳng định AI không làm thay đổi trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân, đồng thời việc thu thập dữ liệu huấn luyện AI phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về quyền tác giả, quyền liên quan.

Để vận hành hiệu quả nền xuất bản số, đại biểu đề xuất mỗi xuất bản phẩm điện tử phải được gắn mã định danh, lưu vết lịch sử phiên bản và liên thông dữ liệu. Đồng thời, điều kiện thành lập nhà xuất bản cần căn cứ thực chất vào năng lực tài chính, nhân sự, hạ tầng công nghệ thay vì phụ thuộc loại hình cơ quan chủ quản; đi kèm cơ chế giảm tiền kiểm, tăng tính tự chịu trách nhiệm nhưng vẫn cho phép tạm dừng phát hành khẩn cấp khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã đóng góp 77 lượt ý kiến tại tổ và 17 lượt ý kiến tại Hội trường, với nhiều nội dung toàn diện, sâu sắc đối với dự án Luật.

Về yêu cầu tăng cường quản lý nhà nước, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến đại biểu, đề nghị giữ quy định nộp xuất bản phẩm lưu chiểu chậm nhất 10 ngày trước khi phát hành. Bộ trưởng nhấn mạnh việc bổ sung quy trình kiểm soát đối với các nhóm nội dung quan trọng về lịch sử dân tộc, chủ quyền lãnh thổ, chiến tranh cách mạng nhằm bảo đảm hài hòa giữa tiền kiểm và hậu kiểm, tạo điều kiện cho các đơn vị hoạt động thuận lợi.

Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh tiếp thu ý kiến đóng góp của đại biểu về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Ảnh: Quốc hội.

Làm rõ thêm về các chính sách phát triển, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, dự thảo tập trung hỗ trợ xuất bản kỹ thuật số, xuất bản điện tử, văn hóa đọc, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Đối với không gian mạng, Bộ trưởng khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát theo hướng kiểm soát chặt chẽ việc đưa các sản phẩm vi phạm ra công chúng, bổ sung quy định rõ ràng về hành vi bị nghiêm cấm cũng như trách nhiệm của nền tảng xuyên biên giới.

Bên cạnh đó, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh thông tin dự thảo hướng tới hình thành các tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực theo lộ trình; đồng thời đơn giản hóa thủ tục hành chính tại 16 điều, tăng cường tính tự chủ gắn với hậu kiểm để kịp thời khắc phục các bất cập về quản lý nhập khẩu, chống in lậu và vi phạm bản quyền hiện nay.