Theo Kế hoạch số 172/KH-UBND do UBND tỉnh Thanh Hóa vừa ban hành, địa phương sẽ triển khai tổng lực công tác bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích trong giai đoạn 2026 - 2030. Mục tiêu cốt lõi của chiến dịch này là cứu nguy, ngăn chặn đà hư hỏng của các công trình là yếu tố gốc cấu thành di tích lịch sử, khảo cổ, kiến trúc nghệ thuật và di tích cách mạng đã được xếp hạng.

Toàn tỉnh Thanh Hóa có tổng cộng 138 dự án, di tích nằm trong danh mục định hướng tu bổ đợt này. Trong đó, ngân sách tỉnh cam kết hỗ trợ tối đa 50 tỷ đồng mỗi năm, ước tính cả giai đoạn không vượt quá 250 tỷ đồng, kết hợp linh hoạt cùng dòng vốn đối ứng địa phương và các nguồn lực xã hội hóa hợp pháp khác.

Tỉnh Thanh Hóa sẽ chi hàng trăm tỷ đồng để tu bổ các di tích xuống cấp. Ảnh: Duy Cường.

Định hướng triển khai lần này sẽ ưu tiên tuyệt đối cho các di tích kiến trúc gỗ truyền thống có giá trị tiêu biểu, niên đại lịch sử lâu đời và những hạng mục gốc đang bị xuống cấp đặc biệt nghiêm trọng, khó huy động nguồn lực xã hội.

Theo khảo sát thực tế, hàng loạt di sản quý đang trong tình trạng báo động đỏ. Điển hình như tại Di sản thế giới Thành Nhà Hồ, các đoạn tường thành đá cổ kính đang đứng trước nguy cơ sạt lở, sập đổ bất cứ lúc nào, đòi hỏi phải tiến hành tu sửa và gia cố cấp thiết.

Song song đó, hàng chục di tích quốc gia và cấp tỉnh cũng ghi nhận tình trạng hư hại nặng nề do thời gian và thời tiết. Nhiều công trình tâm linh mang đậm dấu ấn văn hóa như Đền thờ Đinh Lễ, Đền Quang Trung, Đền thờ Chu Nguyên Lương hay Bảng Môn Đình đều gặp phải hiện tượng chung là hệ thống vì kèo bị mối mọt xông mục rỗng, mái ngói sụt lún, thấm dột nghiêm trọng và tường bao nứt vỡ rêu mốc. Thậm chí, một số cấu kiện gỗ quan trọng của Đền Đề Lĩnh hay Nghè Đồi Sao đã bị đứt mộng, buộc chính quyền địa phương phải dựng khung sắt, lợp mái tôn tạm thời để chống sập đổ.

Để đảm bảo dòng vốn ngân sách phát huy hiệu quả cao nhất, UBND tỉnh Thanh Hóa yêu cầu công tác tu bổ phải thực hiện đúng quy định pháp luật, đầu tư có trọng tâm và tuyệt đối tôn trọng yếu tố gốc.

Tỉnh ưu tiên áp dụng các công nghệ, vật liệu và quy trình thi công truyền thống, nghiêm cấm việc tự ý thay đổi thiết kế. Điểm mới đáng chú ý là vai trò giám sát của cộng đồng sẽ được đẩy mạnh tối đa thông qua việc công khai hồ sơ tu bổ, tham vấn ý kiến các nghệ nhân, lập tổ tự quản và thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh. Những dự án triển khai chậm trễ hoặc không hoàn thiện thủ tục đúng hạn sẽ lập tức bị đưa ra khỏi danh sách hỗ trợ tài chính.

Hoạt động bảo tồn quy mô này không chỉ gìn giữ mạch nguồn di sản cho thế hệ mai sau mà còn mở ra cơ hội bứt phá cho ngành du lịch, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội xứ Thanh phát triển bền vững.