Nghị định số 269/2026/NĐ-CP quy định một số cơ chế, chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số theo quy định tại khoản 1 Điều 6 Nghị quyết số 28/2026/QH16 ngày 24 tháng 4 năm 2026 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam, bao gồm: Chính sách bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số và văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một; Chính sách bảo tồn và phát huy không gian văn hóa, làng, bản, buôn truyền thống gắn với phát triển du lịch; Chính sách phát huy vai trò chủ thể văn hóa tạo sinh kế bền vững.

Tái hiện Lễ SơMă KơCham - nghi lễ cầu sức khỏe, bình an, xua đi điều không may và bày tỏ lòng biết ơn đối với thần linh, tổ tiên của đồng bào dân tộc Ba Na tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam. Ảnh: Làng VH-DL.

Đối tượng áp dụng bao gồm các cơ quan, tổ chức, tổ, nhóm dân tộc thiểu số, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp và cá nhân người dân tộc thiểu số sinh sống ổn định tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động phục hồi, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số tại Việt Nam.

Nghị định này không áp dụng đối với chủ thể di sản văn hóa phi vật thể là Nghệ nhân, Nghệ nhân ưu tú, Nghệ nhân nhân dân đã được hưởng các chính sách theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa.

Các hoạt động phục hồi, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số gồm: Thống kê, đánh giá và phê duyệt danh mục văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một; thống kê, đánh giá và phê duyệt danh mục không gian văn hóa, làng, bản, buôn truyền thống cần bảo tồn; phát triển chủ thể văn hóa tiềm năng và xây dựng không gian trải nghiệm văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số trong các cơ sở giáo dục, khu dân cư để phát triển chủ thể văn hóa tiềm năng; phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch, tạo sinh kế bền vững.

Phát huy di sản văn hóa dân tộc thiểu số gắn với du lịch và công nghệ

Để tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số, chính quyền cấp tỉnh và cấp xã cần chủ động xây dựng các chương trình, dự án hỗ trợ cộng đồng khai thác giá trị văn hóa truyền thống gắn với du lịch. Trọng tâm là đầu tư phát triển các mô hình bảo tồn, duy trì câu lạc bộ nghệ thuật dân gian và đẩy mạnh việc trao truyền di sản. Đồng thời, cần khuyến khích các tổ hợp tác, hợp tác xã và người dân bản địa trực tiếp tham gia quản lý, đảm bảo cộng đồng được thụ hưởng lợi ích kinh tế xứng đáng từ chính nội lực văn hóa của mình.

Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI. Ảnh: PS.

Việc định hình các không gian văn hóa gắn liền với sản phẩm đặc trưng từ làng nghề, chợ phiên là yếu tố then chốt để tạo nên các tuyến, điểm du lịch hấp dẫn. Để tối ưu hóa nguồn lực này, Nhà nước cần đầu tư nâng cấp hạ tầng, tạo cơ chế thu hút doanh nghiệp liên kết với các hộ gia đình, tổ nhóm cộng đồng nhằm hoàn thiện chuỗi cung ứng dịch vụ và cải tiến mẫu mã sản phẩm thủ công. Song song với việc khuyến khích các chủ thể văn hóa khởi nghiệp sáng tạo trên nền tảng di sản, công tác quảng bá toàn diện trên các phương tiện truyền thông và nền tảng số sẽ là đòn bẩy kinh tế mạnh mẽ, thúc đẩy tiêu thụ văn hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh cho du lịch địa phương.

Chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ hiện đại là bước đi đột phá để xây dựng các nền tảng đa ngôn ngữ, phục vụ hiệu quả việc quảng bá và giáo dục trải nghiệm văn hóa ra thế giới. Cơ quan chức năng cần ưu tiên triển khai các dự án công nghệ, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số - đặc biệt là ở các vùng miền núi, vùng đặc biệt khó khăn - tiếp cận và ứng dụng công nghệ vào sáng tạo nội dung số. Đây là chìa khóa để bảo tồn di sản bền vững và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế du lịch trong thời đại mới.

Chính sách đặc thù thúc đẩy phục hồi di sản

Các dự án phục hồi, bảo tồn văn hóa truyền thống của tổ, nhóm cộng đồng vùng cao sẽ được hỗ trợ kinh phí khi đáp ứng những điều kiện cốt lõi. Đầu tiên, dự án phải triển khai tại địa bàn được cơ quan thẩm quyền xác định có nhu cầu bảo tồn thực tế. Dự án cần quy tụ tối thiểu 50% thành viên là người dân tộc thiểu số tại chỗ, trong đó đặc biệt ưu tiên các nhóm đặc thù như hộ nghèo, cận nghèo, phụ nữ nghèo và đồng bào dân tộc rất ít người. Đơn vị thực hiện phải bảo đảm đầy đủ năng lực về cơ sở vật chất và nhân sự để triển khai. Căn cứ vào tình hình thực tế, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ chịu trách nhiệm quy định cụ thể các tiêu chí này cho phù hợp với địa phương.

Đáng chú ý, chính sách mới quy định mức đãi ngộ tài chính trực tiếp cho các nghệ nhân tham gia thực hành và trao truyền di sản trong các chương trình do Nhà nước tổ chức. Cụ thể, chủ thể văn hóa nòng cốt được hỗ trợ 400.000 đồng/người/buổi và chủ thể kế cận là 300.000 đồng/người/buổi, với thời gian chi trả tối đa 20 buổi mỗi chương trình từ nguồn dự toán được giao. Bên cạnh khoản thù lao theo buổi này, các chủ thể tham gia hoạt động phục hồi, bảo tồn văn hóa theo đề án được phê duyệt còn được nhận thêm khoản hỗ trợ kinh phí hằng tháng.