Sáng 27/6, trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa dân tộc Chăm lần thứ VI, Ban Tổ chức Ngày hội tổ chức hội thảo “Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Chăm trong kỷ nguyên mới”, với sự tham dự của các nhà khoa học, nhà quản lý, nghệ nhân và đại diện doanh nghiệp du lịch.

Các đại biểu làm nghi thức bấm nút ra mắt nền tảng số về di sản văn hóa Chăm. Ảnh: Phương Chi.

Tại hội thảo, tỉnh Khánh Hòa chính thức ra mắt nền tảng số về di sản văn hóa Chăm, đánh dấu bước tiến trong ứng dụng công nghệ để bảo tồn, quảng bá và phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng Chăm. Nền tảng số kỳ vọng giúp công chúng trong nước và quốc tế dễ dàng tiếp cận các di sản, đồng thời mở ra hướng phát triển du lịch thông minh gắn với văn hóa.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Long Biên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh, văn hóa Chăm là một bộ phận quan trọng trong kho tàng văn hóa các dân tộc Việt Nam, được thể hiện qua nhiều giá trị vật thể và phi vật thể như hệ thống đền tháp cổ, kiến trúc, điêu khắc, lễ hội, tín ngưỡng, chữ viết, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, làng nghề truyền thống…

Ông Nguyễn Long Biên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Khánh Hòa phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Phương Chi.

Trải dài từ khu vực duyên hải miền Trung đến Nam Bộ, dấu ấn văn hóa Chăm được lưu giữ qua nhiều công trình kiến trúc tiêu biểu như Tháp Bà Pô Nagar, tháp Pô Klong Garai, tháp Pô Rômê, cụm tháp Hòa Lai tại Khánh Hòa; Khu di tích Mỹ Sơn; các tháp Chăm tại Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tây Ninh… cùng các lễ hội truyền thống như Katê, Ramưwan và nhiều loại hình nghệ thuật, nghề thủ công đặc sắc.

Theo ông Nguyễn Long Biên, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Chăm gắn với phát triển du lịch không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc truyền thống mà còn tạo động lực phát triển kinh tế, nâng cao đời sống người dân. Hội thảo là dịp để các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý cùng trao đổi giải pháp nhận diện, khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa Chăm trong quá trình hội nhập.

“Thông qua hội thảo, tỉnh Khánh Hòa mong muốn tiếp nhận những ý kiến tâm huyết nhằm phát huy giá trị di sản văn hóa Chăm, từ kiến trúc, lễ hội, nghệ thuật truyền thống đến các sản phẩm văn hóa phục vụ phát triển du lịch bền vững”, ông Nguyễn Long Biên chia sẻ.

Nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp của đồng bào Chăm. Ảnh: Phương Chi.

Tại hội thảo, PGS.TS Phan Quốc Anh, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Dân tộc và Tôn giáo, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Khánh Hòa cho rằng, sau khi sáp nhập với tỉnh Ninh Thuận, Khánh Hòa sở hữu hệ thống di sản văn hóa Chăm phong phú với nhiều di tích cấp quốc gia như Tháp Bà Pô Nagar, tháp Pô Klong Garai, tháp Hòa Lai, tháp Pô Rômê.

Đây là những di sản “sống”, bởi gắn với cộng đồng người Chăm đang duy trì các sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng và lễ hội truyền thống. Tuy nhiên, một số di tích vẫn chưa được khai thác tương xứng với giá trị vốn có. Ông đề xuất nghiên cứu khôi phục các hoạt động lễ hội tại một số không gian văn hóa Chăm nhằm tăng tính kết nối giữa di sản, cộng đồng và du lịch.

Bên cạnh hệ thống đền tháp, các đại biểu cũng nhấn mạnh giá trị của những di sản đặc sắc khác như nghệ thuật làm gốm của người Chăm đã được UNESCO ghi danh, nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp, kho tàng chữ viết Akhar Thrah, âm nhạc với các nhạc cụ truyền thống như trống Ginăng, Baranưng, kèn Saranai cùng hệ thống lễ hội phong phú của các cộng đồng Chăm Bàlamôn, Chăm Bàni, Chăm Islam và Chăm Hroi.

PGS.TS Phan Quốc Anh, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Dân tộc và Tôn giáo, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Khánh Hòa phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Phương Chi.

Tuy nhiên, việc phát huy giá trị văn hóa Chăm hiện nay cũng đặt ra nhiều thách thức. Một trong những vấn đề được các nhà nghiên cứu quan tâm là nguy cơ sân khấu hóa quá mức các loại hình nghệ thuật truyền thống, làm thay đổi tính nguyên bản của những giá trị văn hóa gắn với đời sống tín ngưỡng cộng đồng.

Các chuyên gia cho rằng, trong quá trình khai thác văn hóa phục vụ du lịch cần bảo đảm sự cân bằng giữa bảo tồn và phát triển; tránh biến các nghi lễ truyền thống thành những sản phẩm thương mại đơn thuần, đồng thời cần có sự tham gia của nghệ nhân, chức sắc và cộng đồng chủ thể văn hóa.

GS.TS Lê Hồng Lý, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam nhận định, văn hóa Chăm đang đứng trước nhiều cơ hội để trở thành nguồn lực phát triển kinh tế thông qua du lịch và công nghiệp văn hóa. Mỗi vùng có cộng đồng Chăm sinh sống đều sở hữu những giá trị riêng, tạo nên sự đa dạng và độc đáo trong bức tranh văn hóa Chăm Việt Nam.

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm đã được UNESCO ghi danh. Ảnh: Phương Chi.

Theo ông, Khánh Hòa có lợi thế nổi bật về hệ thống đền tháp, lễ hội Katê, nghề gốm Bàu Trúc, dệt Mỹ Nghiệp và nhiều giá trị văn hóa đặc trưng khác. Nếu được khai thác đúng hướng, những giá trị này có thể trở thành các sản phẩm du lịch văn hóa hấp dẫn.

Các đại biểu cũng cho rằng, bên cạnh vai trò định hướng, hỗ trợ của Nhà nước, cộng đồng người Chăm cần trở thành chủ thể trong quá trình bảo tồn và phát huy di sản. Đồng thời, cần tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp để kết nối các sản phẩm văn hóa Chăm với thị trường, đưa di sản trở thành nguồn lực phát triển bền vững.

Hội thảo một lần nữa khẳng định, bảo tồn văn hóa Chăm không chỉ là gìn giữ những giá trị của quá khứ mà còn là hành trình đánh thức tiềm năng di sản, đưa bản sắc văn hóa Chăm hòa nhập vào dòng chảy phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.