Dấu tích từ lòng núi lửa

Bên trong hệ thống gần 50 hang động núi lửa của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, các nhà khoa học đã phát hiện dấu tích người tiền sử có niên đại khoảng 6.000 - 7.000 năm. Phát hiện này cùng hệ thống hang động dung nham được hình thành từ hoạt động núi lửa đã tạo nên những giá trị nổi bật của vùng di sản được UNESCO ghi danh.

Không gian Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông với địa hình núi lửa, đồng bằng và mặt nước đan xen. Ảnh: P.H.

Năm 2020, UNESCO công nhận Đắk Nông là Công viên địa chất toàn cầu, trở thành Công viên địa chất toàn cầu thứ ba của Việt Nam. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, không gian công viên địa chất có diện tích khoảng 4.760km², trải rộng trên địa bàn 22 xã, phường phía Tây tỉnh Lâm Đồng.

Dấu ấn rõ nét nhất của vùng di sản này nằm ở nền địa chất bazan được hình thành từ các hoạt động phun trào núi lửa trong quá khứ. Hơn một nửa diện tích công viên địa chất là đá phun trào bazan, tạo nên hệ thống địa hình, địa mạo đặc trưng của khu vực Tây Nguyên.

So với nhiều công viên địa chất khác tại Việt Nam có nền địa chất đá vôi là chủ đạo, khu vực này mang đặc trưng rõ nét của địa hình núi lửa. Những dòng dung nham trong quá khứ đã để lại hệ thống hang động, miệng núi lửa và các dạng địa hình còn được lưu giữ đến ngày nay.

Một trong những giá trị nổi bật nhất là hệ thống gần 50 hang động núi lửa với tổng chiều dài hơn 10.000m, được hình thành trong khu vực núi lửa Chư B’Luk. Hệ thống này được đánh giá là một trong những hệ thống hang động núi lửa dài và độc đáo nhất Đông Nam Á.

Không gian bên trong hang động núi lửa, một trong những giá trị địa chất nổi bật của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Ảnh: P.H.

Trong số các hang động đã được nghiên cứu, hang C7 là một điểm tiêu biểu. Hang C7 có chiều dài được ghi nhận lên đến 1.266m và được đánh giá có quy mô, giá trị khoa học mang tầm cỡ quốc tế, thuộc nhóm hang động dung nham tiêu biểu của khu vực Đông Nam Á.

Hệ thống hang động không chỉ cung cấp tư liệu phục vụ nghiên cứu địa chất, địa mạo và môi trường tự nhiên mà còn là một trong những nhóm giá trị quan trọng trong hồ sơ di sản của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Chính những giá trị địa chất được ghi nhận trong khu vực đã góp phần tạo cơ sở để Đắk Nông được UNESCO ghi danh vào Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu.

Nơi thiên nhiên lưu giữ dấu chân người xưa

Không chỉ lưu giữ dấu tích núi lửa, hệ thống hang động còn ghi nhận sự hiện diện của con người từ hàng nghìn năm trước. Những phát hiện khảo cổ trong hang động đã bổ sung thêm lớp giá trị đặc biệt cho không gian di sản được UNESCO ghi danh.

Hoạt động tìm hiểu các giá trị địa chất, thiên nhiên trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Ảnh: P.H.

Trong quá trình nghiên cứu tại các hang động núi lửa, các nhà khoa học đã phát hiện nhiều di chỉ khảo cổ của người tiền sử. Đáng chú ý, một bộ di cốt người có niên đại khoảng 6.000 - 7.000 năm đã được tìm thấy trong hang động núi lửa và được xác định thuộc Văn hóa Hòa Bình.

Các phát hiện khảo cổ này góp phần bổ sung thêm tư liệu về quá trình cư trú của con người trong môi trường núi lửa cổ. Đồng thời, đây cũng là một trong những giá trị khảo cổ nổi bật được ghi nhận trong không gian Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.

Sự hiện diện đồng thời của các giá trị địa chất và khảo cổ trong cùng một hệ thống hang động đã tạo nên nét riêng của vùng di sản. Bên cạnh dấu tích về quá trình hình thành của tự nhiên, khu vực này còn lưu giữ tư liệu có giá trị về lịch sử cư trú của con người.

Miệng núi lửa một trong những dạng địa hình đặc trưng trong không gian Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Ảnh: P.H.

Rời những hang động núi lửa, bức tranh thiên nhiên tiếp tục mở rộng với nhiều dạng cảnh quan đặc sắc. Hồ Tà Đùng, dãy núi lửa Nâm Kar, hệ thống hang động núi lửa Krông Nô, thác Dray Sáp và thác Gia Long là những điểm nổi bật trong không gian công viên địa chất.

Từ hồ tự nhiên, dãy núi lửa, thác nước đến hệ thống hang động, mỗi dạng địa hình đều góp phần tạo nên diện mạo riêng của vùng di sản. Trên cùng một không gian, dấu tích núi lửa, di chỉ khảo cổ và các dạng địa hình đặc trưng tiếp tục được lưu giữ như những lớp giá trị đặc trưng của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.