• Praktyki lekarskie realizujące kontrakty z NFZ sygnalizują wysokie koszty umów za gotowość transportu sanitarnego (nie tylko za faktyczny przewóz)
• Analiza art. 41 ustawy wskazuje na fakt zapewniania transportu do najbliższego podmiotu leczniczego, co może oznaczać, że wymóg nie obejmuje praktyk zawodowych lekarzy
• Materiał analityczny Andrzeja Cisły wyjaśnia, dlaczego potrzebne jest oficjalne stanowisko w tej sprawie NFZ lub Ministerstwa Zdrowia 

Prezentujemy szerokie omówienie analitycznego materiału autorstwa lek. dent. Andrzeja Cisły, który zamieszczony został na portalu autora stomatolodzy.org.pl

Indywidualne i grupowe praktyki lekarskie realizujące kontrakty z Narodowym Funduszem Zdrowia mogą ponosić wysokie koszty umów zabezpieczających transport sanitarny. Analiza przepisów wskazuje jednak, że obowiązek ten może dotyczyć wyłącznie podmiotów leczniczych, a nie praktyk zawodowych lekarzy. Sprawa wymaga oficjalnego stanowiska NFZ i Ministerstwa Zdrowia.

Problem transportu sanitarnego od dawna pojawia się w rozmowach dotyczących organizacji ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych. Dotyczy również stomatologii, choć nie ogranicza się wyłącznie do tej dziedziny. Dla wielu świadczeniodawców szczególnie dotkliwy okazuje się obowiązek zawierania umów z jednostkami transportu, przewidujących opłaty nie tylko za wykonany przewóz, lecz także za samą gotowość do jego realizacji.

Według informacji docierających ze środowiska lekarskiego kwoty wpisywane do takich umów bywają bardzo wysokie. Dla dużych placówek mogą stanowić jeden z wielu kosztów prowadzenia działalności. W przypadku indywidualnych i grupowych praktyk lekarskich, które zazwyczaj osiągają niższe obroty niż zdecydowanie większe podmioty lecznicze, opłaty za gotowość transportu mogą być znacznie większym obciążeniem.

Pojawia się jednak zasadnicze pytanie: czy praktyki lekarskie rzeczywiście są zobowiązane do zapewniania takiego transportu?

Kluczowe znaczenie ma art. 41 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Przepis określa przypadki, w których pacjentowi przysługuje bezpłatny przejazd środkiem transportu sanitarnego.

Chodzi między innymi o sytuacje wymagające natychmiastowego leczenia, konieczność zachowania ciągłości terapii oraz przypadki, gdy dysfunkcja narządu ruchu uniemożliwia pacjentowi korzystanie z transportu publicznego. Przejazd odbywa się na podstawie zlecenia lekarza lub felczera ubezpieczenia zdrowotnego.

Istotne jest jednak użyte przez ustawodawcę sformułowanie. Przepis mówi o transporcie pacjenta do najbliższego podmiotu leczniczego, udzielającego świadczeń we właściwym zakresie, i z powrotem. Nie posługuje się szerszym pojęciem wszystkich podmiotów wykonujących działalność leczniczą.

To rozróżnienie może mieć zasadnicze konsekwencje.

Praktyka lekarska nie jest podmiotem leczniczym.

Ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej wyróżnia dwie podstawowe formy wykonywania działalności leczniczej:

• podmioty lecznicze;
• praktyki zawodowe lekarzy i pielęgniarek.

Zgodnie z art. 5 ust. 3 tej ustawy wykonywanie zawodu w ramach praktyki zawodowej nie jest prowadzeniem podmiotu leczniczego. Oznacza to, że indywidualna lub grupowa praktyka lekarska, mimo że udziela świadczeń zdrowotnych, nie jest w rozumieniu ustawy tym samym co przychodnia, szpital czy inna jednostka posiadająca status podmiotu leczniczego.

Obie kategorie mieszczą się w szerszym pojęciu podmiotów wykonujących działalność leczniczą, ale zachowują odrębność prawną.

Na tej podstawie można postawić tezę, że skoro art. 41 ustawy o świadczeniach wskazuje wprost na transport do podmiotu leczniczego, to wynikające z tego przepisu obowiązki organizacyjne nie powinny być automatycznie nakładane na praktyki lekarskie.

Według takiej interpretacji Minister Zdrowia i prezes NFZ mogliby wymagać zapewnienia transportu oraz udokumentowania jego zabezpieczenia od świadczeniodawców działających jako podmioty lecznicze. Wymóg ten nie może natomiast obejmować indywidualnych i grupowych praktyk zawodowych.

Przeciwnicy takiego stanowiska mogą argumentować, że dostęp do transportu sanitarnego powinien być zapewniony wszystkim uprawnionym pacjentom, niezależnie od formy prawnej placówki, w której się leczą. Mogą również wskazywać, że odmienne rozumienie przepisów ograniczałoby osobom z niepełnosprawnościami możliwość swobodnego wyboru lekarza.

Z drugiej strony w prawie obowiązuje założenie racjonalności ustawodawcy. Jeżeli w przepisie użyto konkretnego terminu prawnego, trudno bez dodatkowej podstawy uznać, że obejmuje on także jednostki, które ustawodawca w innym akcie prawnym wyraźnie zaliczył do odrębnej kategorii.

Możliwe zatem, że ograniczenie obowiązku do podmiotów leczniczych było świadomą decyzją. Są to przeważnie większe jednostki, dysponujące rozbudowanym zapleczem organizacyjnym i finansowym. W praktyce mogą mieć większe możliwości zawierania umów transportowych i ponoszenia kosztów gotowości niż niewielki gabinet prowadzony przez jednego lekarza.

Nie przesądza to jednak ostatecznie, że każda praktyka zawodowa może zrezygnować z dotychczasowego zabezpieczenia. Na obowiązki świadczeniodawcy mogą wpływać również postanowienia umowy z NFZ, warunki konkursu ofert, zarządzenia prezesa Funduszu oraz przepisy wykonawcze.

Każdy z tych elementów powinien zostać przeanalizowany w odniesieniu do konkretnej umowy.

Przedstawiona interpretacja nie rozwiązuje systemowego problemu organizacji transportu sanitarnego. Może jednak stanowić podstawę do zakwestionowania obowiązku ponoszenia przez praktyki lekarskie kosztów umów, które w niektórych przypadkach są niewspółmierne do skali ich działalności.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem byłoby zwrócenie się w tej kwestii do właściwej okręgowej izby lekarskiej. Samorząd lekarski może zlecić analizę prawną, porównać warunki obowiązujące w poszczególnych oddziałach wojewódzkich NFZ i wystąpić do Funduszu o jednoznaczne stanowisko.

W przypadku potwierdzenia, że wymóg zabezpieczenia transportu nie obejmuje praktyk zawodowych, zainteresowani lekarze mogliby podjąć działania zmierzające do zmiany albo rozwiązania kosztownych umów. Nie powinni jednak robić tego automatycznie i bez wcześniejszej analizy prawnej. Jednostronne wypowiedzenie umowy transportowej lub zaprzestanie realizacji wymogu wskazanego w kontrakcie z NFZ mogłoby doprowadzić do sporu, kar umownych albo zakwestionowania prawidłowości realizacji świadczeń.

Sprawa wymaga zatem pilnego wyjaśnienia na poziomie centralnym. Oficjalna interpretacja NFZ lub Ministerstwa Zdrowia pozwoliłaby uniknąć sytuacji, w której niewielkie praktyki lekarskie ponoszą znaczne wydatki na podstawie obowiązku, którego ustawowe umocowanie budzi poważne wątpliwości.

Andrzej Cisło jest lekarzem dentystą, z samorządem lekarskim związany od 2001 r.

W przeszłości - wiceprezes ORL w Poznaniu, w okresie czerwiec 2018 - czerwiec 2022 r. pełnił funkcję wiceprezesa Naczelnej Rady Lekarskiej.