Wouter Bos en Joep de Groot riepen 10 december jl. in Zorgvisie op om het zorgstelsel te vereenvoudigen door de Wlz op te heffen en te verdelen over zorgverzekeraars en gemeenten. Er werd ook gepleit voor het vormen van een tegenmacht tegen commerciële partijen in de ouderenzorg. Waar zij de oplossing kennelijk zoeken binnen de context van het huidige stelsel (optimalisatie) pleiten wij voor een fundamentele hervorming van zorg en welzijn in Nederland (transformatie).

Nuthawut/Stock.adobe.com

Gezondheid en welzijn moeten een nationale prioriteit worden, naast defensie en economie, omdat dit niet alleen gezondheidswinst oplevert, maar ook kan bijdragen aan beheersbare zorgkosten en economische groei.

Met grote zorgakkoorden en majeure investeringen zoals het IZA, ASWA en HLO zijn stappen in de goede richting gezet om het bestaande zorgaanbod te optimaliseren. Maar een échte toekomstbestendige hervorming, laat staan een transformatie, blijft uit. Daarom is het verstandig en noodzakelijk om hiervoor een Staatscommissie in te stellen, zoals de in oktober 2024 ingediende en met brede steun aangenomen motie van het CDA.

Die commissie zou met voorstellen moeten komen hoe een toekomstbestendige en weerbare (vitale) samenleving eruitziet en welke rol zorg- en welzijn daarin spelen. Dat zou echter geen Staatscommissie gezondheidszorg conform de motie, maar een Staatscommissie Volksgezondheid moeten worden. Let wel, niet een commissie die weer een rapport gaat schrijven maar een commissie met een mandaat om oplossingen die er al zijn ruimte te bieden voor opschaling.

Een staatscommissie bestaat meestal uit deskundigen, wetenschappers, (oud-)politici en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties. Om impact te maken waar burgers écht iets van merken zou de samenstelling van de Staatscommissie breder moeten zijn.  Ook het bedrijfsleven en natuurlijk het burgerbelang moeten goed vertegenwoordigd zijn.  Naast adviseren zou de focus van de Staatscommissie vooral moeten liggen op het wegnemen van systeembelemmeringen die sociale innovatie en maatschappelijk ondernemerschap in de weg staan. Dat vraagt:

• Langetermijnvisie: Volksgezondheid vraagt om beleid dat decennia vooruitkijkt. Een commissie kan onafhankelijk van politieke belangen scenario’s ontwikkelen en aanbevelingen doen die niet bij de eerste kabinetswisseling verdwijnen.
• Integrale aanpak: Gezondheid en de uitdagingen van een ouder wordende samenleving raakt aan onderwijs, werk, milieu, voeding en sociale ongelijkheid. Een staatscommissie volksgezondheid kan deze domeinen verbinden en een breed gedragen strategie formuleren. Een integrale aanpak op het thema gezondheid vereist niet alleen betrokkenheid van meerdere ministeries en de wetenschap. Ook het innovatievermogen van ondernemend Nederland en burgers zijn keihard nodig om te komen tot blijvende transformatie en draagvlak voor de uitdagende beslissingen waar we voor staan.
• Financiële houdbaarheid: De zorguitgaven stijgen al jaren sneller dan het BBP. Dat trekt een enorme wissel op het huishoudboekje van de staat, werkgevers en ook op het besteedbaar inkomen van burgers. Dat kan niet zo doorgaan omdat het ten koste gaat van andere domeinen die ook belangrijk zijn zoals veiligheid, onderwijs en andere sectoren. Vasthouden aan het bestaande zorg- en welzijnsstelsel staat ook innovatie in de weg. Een staatscommissie met brede publiek/private vertegenwoordiging kan aanbevelingen doen over welke collectieve uitgaven de meeste gezondheidswinst opleveren en bijdragen aan kwaliteit van leven voor de samenleving als geheel.
• Sturing op Brede welvaart: Zorg- en welzijn worden veelal gezien als collectieve kostenpost op de Nederlandse begroting. Als zodanig vormt het een blok aan het been van productiviteitsgroei die juist nodig is om onze welvaart op langere termijn op pijl te houden. We verwijzen in dit verband naar het rapport Wennink dat onlangs is aangeboden aan het kabinet. Essentieel is dat de commissie in haar werk kennis heeft en oog houdt op een goede balans tussen aandacht voor het Bruto Binnenlands Geluk als wel het Bruto Binnenlands Product. Te vaak wordt slechts één aspect hiervan bekeken terwijl voor een gezonde ouder wordende samenleving er naar een goede balans gezocht moet worden.
• Vertrouwen en draagvlak: Onafhankelijke en gezaghebbende experts kunnen het publieke debat depolitiseren en zorgen voor transparantie. Dat versterkt het vertrouwen van burgers, professionals en andere stakeholders (publiek en privaat) in de koers die wordt uitgezet. Het publieke debat wordt nu veelal langs politiek ideologische lijnen op systeemniveau gevoerd (bv. ben je voor- of tegen marktwerking? ) Echter, als we naar oplossingen kijken die zich aandienen in de praktijk en regio’s is er vaak breed maatschappelijk draagvlak.
• Doorzettingsmacht: De Staatscommissie zou de bevoegdheid en middelen moeten hebben om met bindende voorstellen te komen die systeembelemmeringen wegnemen en indien noodzakelijk voor te leggen voor wettelijke besluitvorming.

Nederland heeft eerder staatscommissies ingesteld om fundamentele vraagstukken te adresseren. Van kiesstelsel tot euthanasie. Volksgezondheid en de implicaties van onze ouder wordende samenleving verdient dezelfde status. Het gaat immers om belangrijke kernwaarden van onze samenleving: gezondheid en kwaliteit van leven van alle burgers jong en oud, solidariteit (terugdringen van de zorgkloof tussen rijk en arm) en gezondheid als essentiële factor om bij te dragen aan een toekomstbestendige economie.

Conny Helder – oud-minister VWS
Philip Idenburg – Managing Partner van BeBright
Michel van Schaik – Directeur Gezondheidszorg Rabobank