• Kontrola Najwyższej Izby Kontroli wykazała powtarzalne błędy w projektowaniu i realizacji inwestycji mostowych, które mogą przyspieszać degradację obiektów i zagrażać bezpieczeństwu użytkowników.
• W pięciu inwestycjach odebrano wadliwą dokumentację projektową, a w części przypadków brakowało m.in. projektu technicznego, obliczeń statyczno-wytrzymałościowych oraz pozwolenia wodnoprawnego.
• NIK wskazała też naruszenia Prawa zamówień publicznych i nierzetelne prowadzenie dokumentacji budowy, a jako rozwiązanie rekomenduje wzorce postępowania i wzmocnienie nadzoru oraz kontroli jakości.

"Wyniki tej i wcześniej przeprowadzonych przez NIK kontroli dotyczących przygotowania i realizacji inwestycji liniowych wykazały, że wciąż powtarzają się te same grupy nieprawidłowości, które łącznie stwarzają ryzyko przyspieszonej degradacji obiektów i zagrożenie dla bezpieczeństwa użytkowników" - stwierdziła NIK.

Kontrola objęła okres od 1 stycznia 2021 r. do I półrocza 2025 r., a przeprowadzono ją w dwóch zarządach dróg wojewódzkich, dwóch zarządach dróg powiatowych, dwóch urzędach miejskich, jednym urzędzie gminy oraz w Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA).

W komunikacie wskazano, że projekty wszystkich skontrolowanych inwestycji zostały opracowane przez zewnętrznych projektantów, mających wymagane prawem wykształcenie i uprawnienia. Jednak przy realizacji pięciu z nich dokumentacja projektowa została przygotowana nieprawidłowo i została odebrana przez inwestora, mimo że nie zawierała części elementów wymaganych prawem, wskazanych w umowach zawartych z projektantami albo wynikających z wymogów związanych z odbiorem robót budowlanych.

"Np. nie egzekwowano obowiązków wynikających z umowy w zakresie kompletności odebranego projektu budowlanego, a przyjęta dokumentacja projektowa nie zawierała projektu technicznego, w tym wyników obliczeń statyczno-wytrzymałościowych. Brakowało m.in. pozwolenia wodnoprawnego (które zapewnia ochronę środowiska i wód przed negatywnym wpływem inwestycji)" - przekazała izba.

NIK ustaliła również, że nie wszędzie uzyskano wymagane decyzje administracyjne oraz realizowano ich zapisy. Wszyscy wykonawcy kontrolowanych inwestycji budowlanych oraz pełniący funkcję nadzoru inwestorskiego zostali wybrani prawidłowo. Jednak w dwóch z ośmiu skontrolowanych jednostek stwierdzono naruszenie przepisy Prawa zamówień publicznych.

"Odnotowano m.in., że członkowie komisji przetargowej nie złożyli wymaganych oświadczeń. Ponadto (...) wystąpiły przypadki nierzetelnego opracowania Specyfikacji Warunków Zamówienia (SWZ), polegające na niespójności jej zapisów z ogólnymi warunkami umowy zatrudnienia pracowników i określenia przedmiotu zamówienia w zakresie układu oczyszczania wód opadowych" - poinformowała NIK.

We wszystkich skontrolowanych inwestycjach prowadzone były wymagane prawem budowlanym dzienniki budowy. Jednak w ocenie NIK w 6 z 8 jednostek proces budowlany był dokumentowany nierzetelnie i sprzecznie m.in. z ustawą Prawo budowlane.

Przy oględzinach czterech z dziewięciu inwestycji stwierdzono nieprawidłowy stan techniczny zrealizowanych elementów wyposażenia tych obiektów, tj. m.in. uszkodzenia lub brak oznakowania, niewłaściwe umocnienie skarp rowów odwaniających, uszkodzenie barier ochronnych, niedrożne urządzenia dylatacyjne oraz wycieki przy łożysku.

W jednym przypadku stwierdzono stan bezpośredniego niebezpieczeństwa powstania znacznej szkody w mieniu, spowodowany składowanymi odpadami ziemnymi i gruzem w pobliżu przyczółka mostu, które w przypadku wystąpienia gwałtowanych opadów mogły spowodować bezpośrednie zagrożenie dla konstrukcji mostu.

Wyniki kontroli wskazują, że określone nieprawidłowości występują podczas projektowania i budowy obiektów mostowych bez względu na to, jaki podmiot jest inwestorem czy zarządcą danego obiektu. Znając typowe błędy, wszyscy zarządcy dróg, począwszy od gminnych po krajowe, mogą podjąć działania niezbędne dla ich uniknięcia - wskazano w komunikacie NIK.

Izba rekomenduje opracowanie i popularyzację przez Instytut Badawczy Dróg i Mostów wzorców postępowania lub instrukcji skierowanych do zarządców dróg, którzy powinni zorganizować nadzór nad procesem inwestycyjnym "w sposób zapewniający prowadzenie kontroli jakości materiałów budowlanych na każdym jego etapie, jak również dokonywanie weryfikacji dokumentacji powykonawczej pod kątem wymagań wynikających z dokumentacji projektowej, STWiORB (specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót budowlanych) oraz stosownych decyzji".

W ocenie NIK na etapie zawierania umowy na nadzór inwestorski konieczne jest stworzenie listy obligatoryjnych badań wraz ze stosownym odniesieniem do STWiORB. Kluczowi uczestnicy procesu budowlanego tj. nadzór inwestorski i kierownik budowy powinni być zobowiązani do obecności na terenie budowy podczas trwających robót oraz jej dokumentowania, np. poprzez prowadzenie dokumentacji fotograficznej odzwierciedlającej roboty wykonane w danym dniu.