• Utarte zwroty, takie jak „weź się w garść”, najczęściej wynikają z bezradności otoczenia. Mimo dobrych intencji bliskich, takie słowa ranią i pogłębiają osamotnienie
• Przeżywanie straty wiąże się ze skrajnie złożonymi emocjami. Obok dominującego smutku pojawia się złość, huśtawka nastrojów, a nawet poczucie ulgi
• Proces żałoby wywołuje silne i bezpośrednie objawy somatyczne. Ponad połowa osób po stracie cierpi na bezsenność oraz ograniczenie apetytu
• Proces gojenia nie wpisuje się w żaden sztywny schemat ani ramy czasowe. Kluczowe dla wsparcia są uważne słuchanie oraz zapewnienie przestrzeni do przeżywania emocji

Żałoba: tak pocieszamy bliskich, ale te słowa mogą szkodzić

Z badania wynika, że najbardziej raniące dla osób w żałobie zwroty, które słyszą od otoczenia, to: "czas leczy rany", "weź się w garść", "trzeba żyć dalej" oraz "tak musiało być".

Psycholog, ekspert Fundacji Nagle Sami dr Piotr Kiembłowski zaznaczył, że takie zdania od bliskich osoby w żałobie rzadko wynikają ze złej woli.

- Częściej to bezradność kogoś, kto nie wie, jak nazwać cudzy ból, więc sięga po utarty zwrot. Warto to rozumieć u bliskich. Ale to nie znaczy, że mamy przestać uczyć się mówić inaczej - zaznaczył Kiembłowski.

Badani najczęściej zgłaszali smutek i poczucie pustki jako najczęściej pojawiające się uczucie, 88,8 proc., szybkie zmiany emocji, 66,3 proc., trudności w odczuwaniu radości i satysfakcji, 61,3 proc., oraz rozpacz po stracie, 61,2 proc.

Cytowana w raporcie dr Iwona Nowakowska z Instytutu Psychologii Akademii Pedagogiki Specjalnej zaznaczyła, że w okresie żałoby oprócz smutku i pustki ludzie mogą odczuwać także inne emocje, takie jak złość, poczucie winy, ulga czy nawet momenty radości.

- Ich współwystępowanie nie umniejsza autentyczności przeżywanego smutku, lecz świadczy o złożoności ludzkiej psychiki i mechanizmów adaptacyjnych. Kluczowe jest stworzenie przestrzeni, w której osoba w żałobie może bezpiecznie doświadczać i wyrażać swoje emocje, bez presji ich przyspieszania czy oceniania - wyjaśniła ekspertka.

Nie mogą spać, chudną. Żałoba wpływa też na ciało

Poza emocjami badani wskazywali też na trudności w codziennym funkcjonowaniu. 56,3 proc. z nich mierzyło się z trudnościami ze snem, 51,8 proc. ograniczyło aktywność społeczną, a 35,2 proc. doświadczyło utraty apetytu lub masy ciała.

Według Kiembłowskiego trudności ze snem nie są przypadkowe, ponieważ osoby po stracie są zanurzone w przetwarzaniu braku nawet w czasie, który miał służyć biologicznej regeneracji. "To pokazuje, jak głęboko żałoba siedzi w ciele, nie tylko w myślach" - ocenił.

Zdaniem Bogny Sayny z Fundacji Nagle Sami raport pokazuje, że żałoba nie ma jednego konkretnego przebiegu ani ściśle określonego czasu trwania i często trwa dłużej, niż zakładamy.

- Żałoba może przebiegać w przeróżny sposób, nie istnieje jeden właściwy sposób jej przeżywania. Krzywdzące jest zakładanie, że osoba po stracie powinna zachowywać się w określony sposób, że nie wypada jej śmiać się czy żartować, albo że żałoba powinna minąć w ciągu roku od śmierci kogoś bliskiego - zaznaczyła Sayna.

800 108 108: pod tym numerem telefonu można uzyskać wsparcie po stracie

Prezeska i założycielka Fundacji Nagle Sami Olga Puncewicz podkreśliła, że wyniki raportu nie zdziwiły jej. Dodała, że założyła Fundację Nagle Sami wiedząc, jak bardzo po stracie potrzebne są obecność, zrozumienie i rzetelna wiedza.

Główną rekomendacją raportu dla osób po stracie jest to, by zadbały o siebie, nie bały się mówić o tym, czego potrzebują i dały miejsce wszystkim emocjom związanym ze stratą, także tym mniej oczywistym, takim jak ulga. Jedną z form wsparcia jest anonimowy Telefon Wsparcia prowadzony przez Fundację pod numerem 800 108 108.

Cytowany w raporcie dr hab. Marcin Sękowski, prof. APS z Instytutu Psychologii Akademii Pedagogiki Specjalnej podkreślił, że o żałobie wciąż mówi się zbyt rzadko, a jeszcze rzadziej słucha się osób, które naprawdę przez nią przechodzą. "Nie chcieliśmy wpisywać żałoby w jeden schemat ani sugerować norm określających, jak należy ją przeżywać" - mówi Sękowski. Wyraził nadzieję, że publikacja raportu przyczyni się do bardziej uważnej rozmowy o żałobie i pomoże lepiej słuchać osób po stracie oraz tworzyć wsparcie lepiej odpowiadające na ich potrzeby.

Raport "Jak przeżywamy żałobę? Głosy i doświadczenia osób po stracie" powstał w wyniku współpracy Fundacji Nagle Sami i Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej.

Badanie miało formę anonimowej ankiety internetowej zawierającej 23 pytania zamknięte oraz 6 pytań otwartych. Odpowiedzi zbierano od 9 października 2023 r. do 9 października 2024 r. Wzięło w nim udział 471 osób, w większości kobiet, w wieku od 15 do 76 lat, ze średnią wieku 41 lat. 33,5 proc. uczestniczek i uczestników straciło bliską osobę ponad 3 lata temu. 

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin.