Ga er maar aan staan: met drie partijen onderhandelen en ondertussen het (virtueel) smeden van wisselende coalities in de Tweede én Eerste Kamer. Ingesnoerd in een stringente begrotingsdiscipline geadviseerd door topambtenaren. Dan glipt er weleens een ongewenste maatregel door.

© Gargonia / stock.adobe.com | Bewerkt met ChatGPT

Met grote dossiers – wonen, stikstof, netcongestie – en ongekende geopolitieke paradigmashifts. In al die complexiteit onder hoge tijdsdruk is het toch niet zo gek dat er iets doorheen glipt? Wie herinnert zich bijvoorbeeld de ophef binnen de VVD over de inkomensafhankelijke zorgpremie in 2012 nog?

In ‘Aan de slag’ hebben we er ook één: de eigen bijdrage in de wijkverpleging. De beroepsgroep staat op zijn achterste benen. V&VN is een petitie gestart.

Wat is het? Het coalitieakkoord zelf geeft geen houvast. Zorgkeuzes in Kaart iets meer. Het zou (kunnen) gaan om een eigen bijdrage voor volwassenen van 5 euro per uur wijkverpleging, inkomensafhankelijk. Het CPB heeft deze maatregel voor D66, JA21, SGP en CU doorgerekend.

Hoe werkt het? De patiënten gaan meebetalen aan de wijkverpleging. En dat levert de schatkist structureel 225 miljoen op. Het bijeffect is, volgens het CPB, dat de patiënten minder wijkverpleging in de Zorgverzekeringswet (Zvw) zullen aanvragen. Het CPB komt tot 1,5 miljard euro lagere uitgaven in de Zvw. Want, zegt het CPB, veel van deze kwetsbare oudere patiënten nemen hun toevlucht tot de verpleging in de Wet langdurige zorg (Wlz).

In Haags jargon heet dit ‘weglek’. Het CPB benoemt een tweede bijeffect: patiënten in de Wlz maken minder gebruik van gemeentelijke ondersteuning. Dat levert nog een besparing op, nu van 400 miljoen euro in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De ‘Wlz-weglek’ moet worden gecompenseerd. Hiervoor wordt 1,1 miljard euro aan het Wlz-budget toegevoegd.

Tot zover de macro-economische logica van deze maatregel.

Ik stel hierbij niet dat wijkverpleging – net zoals de huisarts – een financieel drempelloze basisvoorziening in de eerstelijnszorg moet blijven. Maar een verandering kent gevolgen. Feit is dat patiënten noodgedwongen wijkverpleging krijgen. Er is een medische noodzaak. Die verdwijnt niet met een eigen bijdrage. Patiënten zullen een groter beroep gaan doen op de huisarts en de SEH (beiden zonder eigen risico) of de poli’s in het ziekenhuis.

Wat gaat het de patiënt kosten? Cijfers laten zien dat de gemiddelde patiënt een kwetsbare oudere van 75 jaar is, chronisch ziek en gemiddeld 6 maanden voor 4 uur per week wijkverpleging krijgt. De eigen bijdrage telt dan op tot 560 euro. De pechvogels die het hele jaar zorg nodig hebben, krijgen een rekening van meer dan 1.000 euro.

Ter vergelijking: de voorgestelde ophoging van het eigen risico is 60 euro per jaar.

En dan nog iets: palliatieve terminale thuiszorg is een pareltje in de Nederlands gezondheidszorg. In Nederland kan je ervoor kiezen thuis te sterven. Dit is zeer intensieve zorg thuis – vaak na ziekenhuisopnames – variërend van 12 tot 24 uur per dag met meestal een duur tussen de 3 en 7 dagen. De ‘thuis-sterfrekening’ kan zomaar oplopen tot 500 euro.

Tenslotte, de wijkverpleging is de afgelopen jaren hét voorbeeld in de gezondheidszorg waar efficiëntie en effectiviteit de norm zijn. De uren per patiënt en de budgetten dalen al jaren. Waarom dan zo’n grove maatregel met minimale opbrengst en enorme budgettaire effecten voorstellen?

En waarom moeten we naast alle bestaande regelingen weer iets nieuws introduceren? En ja, ik begrijp dat je met specifieke regelingen en doelgroepenbeleid alle (financiële) effecten in theorie kan verzachten. Maar hebben we niet geleerd van alle toeslagen en regelingen met uiteindelijk onmogelijk complexe uitvoeringsconsequenties? Ik hoop dat de uitvoeringsorganisatie die dit klusje krijgt (CAK?) verstandig is en vriendelijk bedankt.

En waarom al deze moeite? Met deze maatregel hevel je feitelijk 30 procent van de wijkverpleging van de Zvw over naar de Wlz. Immers: 1,1 miljard euro naar de Wlz (de ‘weglek’) op een landelijk budget Zvw-wijkverpleging van 3,3 miljard euro.

Zoek je vereenvoudiging? Hevel de langdurige wijkverpleging (in feite wijkverpleging voor kwetsbare ouderen) in zijn geheel over naar de Wlz. Daarmee zijn we af van de onbegrijpelijke knip die er nu is. Een relatief simpele optimalisering van het zorgstelsel zonder aan de basis te morrelen. Bijvangst: de inkomensafhankelijke eigen bijdrage bestaat al in de Wlz. Graag dan op zijn minst met een uitzondering voor langdurige medische kindzorg én palliatieve zorg.

Fijn, een nieuwe coalitie. Inderdaad aan de slag. Maar graag zonder eigen bijdrage in de wijkverpleging. Iedereen maakt weleens een foutje.

Door Martijn Verbeek, lid raad van bestuur van Florence