Hitabylgja. Hiti. Milljarðar manna eru í hættu á að deyja eða veikjast af völdum mikils hita, en ástandið fer versnandi vegna sívaxandi áhrifa loftslagsbreytinga. Evrópusvæði Alþjóða heilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) er það svæði sem hlýnar hraðast af sex svæðum WHO, en hitastig hækkar þar um það bil tvöfalt hraðar en meðaltalið á heimsvísu.

Ár hvert um allan heim veldur mikill hiti aukningu á hitatengdum veikindum og heilsukvillum og jafnvel ótímabærum dauðsföllum. Sérstaklega koma hjarta- og æðasjúkdómar oftar fyrir eða versna undir áhrifum hita. Þéttbýlismyndun og vaxandi hlutfall áhættuhópa, svo sem eldra fólks og fólks með undirliggjandi heilsufarsvandamál, gera langvarandi hitabylgjur að vaxandi ógn við lýðheilsu.

Vatnssopinn er góður í miklum hita.Mynd. WHO / Mihai von Eremia

„Þessi nýjasta hitabylgja í Evrópu er hrottaleg áminning um vaxandi áhrif loftslagsvárinnar, bæði á fólk og efnahag,“ segir Simon Stiell, framkvæmdastjóri Loftslagsstofnunar Sameinuðu þjóðanna (UNFCCC), um mikinn hita að undanförnu í Evrópu. Aðalsökudólgurinn er bruni kola, olíu og gass og skógareyðing. Vísindin eru skýr um að loftslagsbreytingar af mannavöldum gera þessar hitabylgjur tíðari og öfgafyllri.

Aukin áhætta fyrir tiltekna hópa

Mikill sumarhiti er ekki lengur bara óvenjulegt árstíðabundið fyrirbæri, heldur alvarlegt lýðheilsumál og þögul ógn sem getur haft áhrif á heilsu, reynt á innviði, yfirbugað sjúkrahús, valdið þjáningum og kostað mannslíf. Allir geta orðið fyrir áhrifum að einhverju leyti, en áhrif mikils hita eru ekki einsleit: tilteknir hópar verða meira fyrir barðinu heilsufarslega á hitanum en aðrir.

Leitað skjóls í skugga. Mynd: WHO / Héðinn Halldórsson

Eldra fólk, kornabörn og ung börn almennt, barnshafandi konur, fólk með langvinna sjúkdóma, fólk með skerta hreyfigetu eða vitræna skerðingu, útivinnufólk, íþróttafólk, líkamsræktarfólk, ferðamenn og gestir fjöldasamkoma eru í bráðri hættu. Sama gildir um farandfólk, flóttafólk og fólk með takmörkuð úrræði, ófullnægjandi húsnæði eða skertan aðgang að þjónustu.

Hiti er þögull morðingi

„Evrópa hlýnar hraðar en nokkur önnur heimsálfa – og við gjöldum fyrir það með mannslífum. Meira en 200.000 manns víðs vegar um Evrópu hafa látist af völdum hita á síðustu fjórum árum. Þessu verður að linna. Hiti er þögull morðingi, en hann er ekki óumflýjanlegur,” sagði dr. Hans Henri P. Kluge, svæðisstjóri WHO í Evrópu.

Fyrr í júní kynnti WHO nýjar leiðbeiningar um aðgerðaáætlanir vegna hita og heilsu, sem veita stjórnvöldum og öðrum hagsmunaaðilum gagnreyndar ráðleggingar um átta kjarnaþætti: stjórnarhætti, viðvörunarkerfi vegna hita og heilsu, áhættuhópa, samskipti, viðnámsþrótt heilbrigðiskerfisins, minnkun á útsetningu fyrir hita, vöktun á hita og heilsu og eftirlit, mat og lærdóm.

Í 36 stiga hita í Brussel. Mynd: UNRIC Hitinn magnast

Mikill hiti var einnig í brennidepli í sérstöku ávarpi António Guterres, aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, á Loftslagsvikunni í London þann 23. júní.

„Við höfum nýlokið við að upplifa ellefu heitustu ár sem mælst hafa. Loftslagshamfarir verða tíðari, eyðileggingarmeiri og kostnaðarsamari,” sagði Guterres. „Og Alþjóða veðurfræðistofnunin (WMO) hefur varað við því að við höfum ekki séð neitt enn. El Niño er ekki bara að banka á dyrnar. Hann á á hættu að rífa húsið niður. Magna hitann. Raska matvæla- og vatnskerfum. Og bitna harðast á þeim viðkvæmustu.”

Í uppfærslu WMO um El Niño sem gefin var út í byrjun júní var spáð að El Niño, sem þróast hratt, muni hafa áhrif á veður- og loftslagsmynstur á næstu mánuðum. Alþjóða veðurfræðistofnunin (WMO) er ein af tíu sérhæfðum stofnunum Sameinuðu þjóðanna sem styðja kall aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna til aðgerða vegna mikils hita.

Hitabylgjan breiðist út

Þrátt fyrir að áhrifin séu yfirleitt meiri í öðrum heimshlutum en í Evrópu mun hitabylgjan breiðast út yfir stóra hluta Vestur-, Mið- og Suður-Evrópu á næstu tveimur vikum, að sögn einnar af svæðisbundnum loftslagsvöktunarstöðvum WMO í Evrópu, sem er undir forystu þýsku veðurstofunnar, Deutsche Wetterdienst (DWD).

Hún spáði því að hitastig yrði á bilinu 3 °C til 10 °C yfir vikulegu meðaltali fyrir þennan árstíma. Gert er ráð fyrir að daglegur hámarkshiti fari yfir 35 °C og daglegur lágmarkshiti yfir 20 °C (hitabeltisnætur) víða í nokkra daga, og staðbundið yfir 40 °C í suðvestri. Aukin hætta verður á hitaálagi og skógareldum, en einnig staðbundnum öflugum þrumuveðrum með hagli, sagði í tilkynningunni.

Finndu 9 leiðir til að kæla líkamann í hitabylgjunni hér.