“Hãy chăm lười lên” không bênh vực cho kiểu lười nằm mặc đời trôi qua. Tác giả Nguyễn Thành Long cũng không rủ ai bỏ việc, lên núi, nuôi cá, trồng rau rồi chờ vũ trụ chuyển khoản. Cái “lười” đề cập ở “Hãy chăm lười lên” là một kiểu lười khó làm hơn nhiều: lười làm việc vô nghĩa, lười phung phí năng lượng, lười lao đầu vào mọi thứ chỉ để được người khác khen là chăm. Nói cho vuông, đó là sự lười biếng có suy nghĩ, có kỷ luật.

Tác giả Nguyễn Thành Long rất ưa chuộng lối sống vận động tích cực. Ảnh: NVCC.

Tác giả Nguyễn Thành Long tốt nghiệp Công nghệ thông tin tại Đại học Bách khoa Hà Nội, có hơn 25 năm làm việc trong ngành công nghệ, từng giữ nhiều vị trí lãnh đạo tại Báo Mới, VNG, Be, Ticketbox, Tiki, Tasco, và hiện tư vấn chiến lược chuyển đổi số, tăng trưởng cho nhiều doanh nghiệp. Nghĩa là người viết về “lười” ở đây không đứng ngoài guồng quay công việc chỉ để dành nhiều thời gian mơ mộng. Anh đã chứng kiến đủ nhiều những nhân viên mẫn cán chăm chỉ, đủ nhiều những dự án, deadline, cuộc họp, tham vọng và kiệt sức chỉ để cuối cùng tự hỏi: rốt cuộc chúng ta đang làm việc, hay đang chạy liên tục trên một cái máy chạy không có nút dừng?

Trong cuốn sách “Hãy chăm lười lên”, tác giả Nguyễn Thành Long nhiều lần trở lại với một ý rất đơn giản nhưng dễ bị quên lãng: chăm chỉ không phải mục tiêu cuối cùng. Mục tiêu trong công việc của bạn nên là tạo ra giá trị, làm việc hiệu quả, phát triển bản thân, kiếm sống tử tế và còn đủ sức để sống tiếp sau giờ làm. Một người có thể ngồi ở văn phòng mười tiếng, mắt nhìn Excel, tay mở chat, đầu trôi đâu đó giữa Facebook, tin nhắn và nỗi hoang mang, nhưng kết quả công việc vẫn gần bằng không. Vì theo công thức tác giả đưa ra, nỗ lực = thời gian x năng lượng x sự tập trung. Khi năng lượng đã cạn và sự tập trung rơi xuống đáy, thời gian dài chỉ làm cho cái mệt có vẻ “hợp pháp” hơn.

Đây cũng là điểm khiến “Hãy chăm lười lên” có thể chạm vào các bạn trẻ thế hệ Gen Z, một thế hệ thường bị gắn nhãn “lười”, “khó bảo”, “hay nhảy việc”, “thiếu chịu đựng”. Có thể họ đúng là thiếu kiên nhẫn với vài thứ. Nhưng trong nhiều trường hợp, thứ họ thiếu kiên nhẫn lại chính là những việc không ai giải thích nổi vì sao cần phải làm. Một thế hệ lớn lên cùng Internet, quen kiểm chứng và quen hỏi lại, đương nhiên sẽ khó ngoan ngoãn tin rằng cứ bận là tốt, cứ tăng ca là đáng quý, cứ chịu đựng là trưởng thành.

Vậy nên, nếu chăm chỉ khiến ta kiệt sức, mất tập trung, làm nhiều mà không tạo ra giá trị, thì có khi nào điều ta cần học không phải là chăm hơn, mà là lười đúng chỗ?

Trong “Hãy chăm lười lên”, tác giả Nguyễn Thành Long nhắc đến nguyên tắc 80/20 trong tập luyện chạy bộ: phần lớn thời gian nên chạy chậm để cơ thể cải thiện bền bỉ, thay vì ngày nào cũng lao đi như thể phía sau có deadline cưỡi mô tô đuổi theo. Với những người mới tập, chạy nhanh mới có vẻ là “ngầu”, nhưng nếu bạn tiếp tục gắng sức chạy nhanh, cơ thể dễ chạm ngưỡng, dễ quá tải, dễ hỏng cuộc chơi.

Chạy chậm, vì thế, không hề dễ. Nó đòi hỏi kỷ luật và một cái tôi kiên nhẫn. Khi người khác vượt qua bạn vẫn có thể giữ nhịp của mình. Khi có thể chạy nhanh hơn, bạn vẫn chọn chậm lại. Tác giả Nguyễn Thành Long kể về việc giữ pace chậm trong lần chạy 42km, về cảm giác về đích không hoành tráng nhưng trơn tru, không chuột rút, không sụp đổ. Đó là một hình ảnh rất hợp để nói về công việc: không phải lúc nào nhanh hơn cũng tốt hơn. Có những việc cần nghĩ lâu hơn, chờ thêm một chút, bỏ qua cơ hội chưa chín, hoặc giữ cung tên căng mà chưa buông.

Cuốn sách gợi ý một kiểu bận rộn phù hợp với giới trẻ hiện đại. Ảnh: NXB.

Từ chuyện chạy bộ, “Hãy chăm lười lên” dẫn đến một luận điểm khác thời sự hơn: AI càng nhanh, con người càng cần biết chậm. Khi máy móc có thể xử lý những việc lặp lại, khi công cụ số có thể giúp tự động hóa nhiều thao tác, con người không nên thi chạy với máy bằng đôi chân trần của mình. Điều ta cần giữ lại là khả năng suy nghĩ sâu, suy nghĩ lần hai, lần ba, biết hỏi “sau đó thì sao”, biết nhìn hệ quả trước khi lao vào hành động. Trong phần cuối, tác giả cũng đề xuất tự động hóa những gì có thể, dùng AI như một công cụ phản hồi để đo lường và điều chỉnh chính mình.

Đây là điểm khiến chữ “lười” trong cuốn sách không rơi vào trò đùa rỗng. Lười ở đây là bớt làm những việc máy móc. Lười để giữ chỗ cho suy nghĩ. Lười để không bị tốc độ của thời đại kéo đi như một cái vali bung bánh xe ở sân bay.

Thành công, sau cùng, có lẽ không thuộc về người chạy nhanh nhất trong một đoạn ngắn. Nó thuộc về người chưa gục giữa đường, người biết lúc nào cần đi, lúc nào chạy, lúc nào phải dừng lại, lúc nào nên ngắm cảnh, và lúc phải mặc kệ đoàn người đang hớt hải vượt lên để giữ nhịp thở của mình.

Nhiều người có một mối quan hệ rất độc hại với nghỉ ngơi. Họ chỉ cho phép mình nghỉ khi mọi việc đã xong, khi deadline đã qua, khi hộp thư đã được xử lý sạch sẽ, khi sếp đã thôi thúc giục và khi cơ thể không còn gồng gánh nổi. Vấn đề là công việc hiếm khi thật sự “xong”. Deadline này vừa tắt thì deadline khác sáng lên. Một cuộc họp kết thúc, ba cuộc họp khác sẽ sẵn sàng bước ngay vào đời ta. Thành ra, thời gian cho nghỉ ngơi cứ bị đẩy lùi mãi, như một phần thưởng phát muộn cho người đã tự bào mòn mình đến gần trơ khung.

“Hãy chăm lười lên” đề xuất một cách nhìn khác về thư giãn: nghỉ ngơi không phải phần thừa sau lao động, mà là điều kiện để lao động hiệu quả. Nghỉ ngơi đúng cách không làm con người kém tham vọng mà giúp bạn tham vọng tỉnh táo hơn. Một cái đầu đã quá tải rất khó đưa ra quyết định tốt. Một cơ thể thiếu ngủ rất khó sáng tạo. Một người vừa ăn trưa vừa trả lời tin nhắn, vừa họp vừa lướt tài liệu, vừa mở laptop vừa thấy đời mình như pin còn 3%, rất khó gọi đó là “năng suất”.

Trong “Hãy chăm lười lên”, tác giả Nguyễn Thành Long dành một phần để nhìn vào thế hệ Gen Z như một thế hệ ồn ào hơn trên mạng xã hội, sẵn sàng nói về khó khăn khi đi làm, về cảm xúc, về sự mệt mỏi, về những điều họ thấy vô lý trong văn phòng. Trước đây, có thể người trẻ cũng mệt, cũng chán, cũng thấy vài cuộc họp đúng là nên được gửi bằng email thay vì nhiều giờ đồng hồ vô nghĩa trong phòng họp. Chỉ có điều họ không có TikTok, không có group cộng đồng, không có nơi để biến sự bực bội thành một video ba mươi giây có nhạc nền. Gen Z có chỗ để nói, nên sự khó chịu của họ hiện hình rõ hơn.

Qua nhận định đó, tác giả Nguyễn Thành Long bày tỏ chữ “lười” như một tín hiệu cần được đọc đúng. Từ đây, “lười có kỷ luật” trở thành một kỹ năng quan trọng: biết nói không trước khi quá muộn, không ôm mọi thứ để chứng minh mình xứng đáng. Tác giả gợi ý độc giả nên bỏ bớt việc có ưu tiên thấp, tập trung vào những mục tiêu quan trọng, có thể dùng cách thức phù hợp để giới hạn điều cần làm.