Hội thảo khoa học "Phát huy vai trò của tạp chí, truyền thông và xuất bản trong kỷ nguyên phát triển mới" diễn ra trong không khí cả nước hướng tới kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026).

Phát biểu tại Hội thảo, GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh, cách đây 101 năm, ngày 21/6/1925, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập báo Thanh Niên, đặt nền móng cho sự ra đời và phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam.

GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu khai mạc Hội thảo. Ảnh: Thành Lợi.

Trải qua hơn một thế kỷ, báo chí cách mạng Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc, trở thành lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân; là diễn đàn tin cậy của nhân dân và là công cụ quan trọng trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc.

Trong các giai đoạn lịch sử, báo chí cách mạng đã góp phần cổ vũ tinh thần yêu nước, ý chí đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước. Trong thời kỳ đổi mới, báo chí tiếp tục phát huy vai trò tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phản ánh đời sống xã hội, phát hiện nhân tố mới, đấu tranh phòng, chống tiêu cực, tham nhũng, lãng phí.

Đối với Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, hệ thống tạp chí khoa học, hoạt động truyền thông và xuất bản không chỉ là phương tiện phổ biến tri thức mà còn là bộ phận quan trọng trong thực hiện chức năng nghiên cứu, tư vấn chính sách và lan tỏa giá trị khoa học xã hội, nhân văn.

Theo GS.TS Lê Văn Lợi, các tạp chí khoa học chính là “trái tim học thuật” của Viện Hàn lâm, nơi các công trình nghiên cứu được kiểm chứng qua phản biện khoa học, các luận cứ được hoàn thiện để phục vụ hoạch định chính sách và đưa tri thức hàn lâm đến gần hơn với đời sống.

Báo cáo tại Hội thảo, PGS.TS Đinh Quang Thành, Giám đốc Nhà Xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội (cơ quan trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho biết, thời gian qua, hệ thống tạp chí của Viện Hàn lâm đã có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước chuyển từ tư duy công bố đơn thuần sang quản trị khoa học, chú trọng nâng cao chất lượng học thuật, chuẩn hóa quy trình biên tập, phản biện và bảo đảm liêm chính khoa học.

Hiện nay, Viện Hàn lâm có 22 tạp chí khoa học, gồm Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam và 21 tạp chí chuyên ngành. Các tạp chí tiếp tục duy trì hoạt động đúng tôn chỉ, mục đích, bảo đảm chất lượng chuyên môn và yêu cầu chính trị, tư tưởng. Nhiều tạp chí đã xây dựng chuyên mục về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng học thuật, hoàn thiện quy trình phản biện và biên tập theo hướng tiếp cận các chuẩn mực quốc tế.

Bước sang giai đoạn 2025-2026, chuyển đổi số trở thành điểm nhấn cốt lõi trong hoạt động tạp chí. Nhiều đơn vị đã hoàn thiện hệ thống website riêng, triển khai cấp chỉ số DOI và tối ưu hóa quy trình tòa soạn điện tử (tiếp nhận, phản biện, biên tập, phát hành), tạo bước ngoặt về tính minh bạch và chuyên nghiệp.

Toàn cảnh Hội thảo khoa học "Phát huy vai trò của tạp chí, truyền thông và xuất bản trong kỷ nguyên phát triển mới". Ảnh: Thành Lợi.

Đáng chú ý, phương thức truyền thông khoa học cũng ngày càng đổi mới. Bằng việc khai thác tối đa lợi thế của các nền tảng số và mạng xã hội, các kết quả nghiên cứu giờ đây được tiếp cận công chúng qua nhiều hình thức trực quan như infographic, video ngắn, tọa đàm trực tuyến và các chuyên mục giới thiệu công trình chuyên sâu.

Trong lĩnh vực xuất bản, Nhà xuất bản và các đơn vị liên quan đã phát hành nhiều công trình có giá trị lý luận và thực tiễn. Từ năm 2025 đến ngày 15/6/2026, Nhà xuất bản đã ký quyết định phát hành trên 380 đầu sách, phục vụ nghiên cứu, đào tạo, tư vấn chính sách và phổ biến tri thức khoa học xã hội, nhân văn.

Thời gian tới, Viện Hàn lâm sẽ đẩy mạnh hiện đại hóa hệ thống tạp chí, truyền thông và xuất bản trên nền tảng số; xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung; phát triển truyền thông khoa học đa nền tảng; đào tạo nguồn nhân lực số và tăng cường ứng dụng công nghệ mới nhằm nâng cao hiệu quả lan tỏa tri thức khoa học đến cộng đồng.

Các ý kiến tại hội thảo cũng tập trung phân tích những cơ hội và thách thức đặt ra đối với hoạt động báo chí, xuất bản trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của AI. Từ đó, các đại biểu đề xuất nhiều giải pháp nhằm hiện đại hóa quy trình xuất bản, đổi mới phương thức truyền thông và tăng cường kết nối giữa nghiên cứu khoa học với công chúng trong kỷ nguyên số.

Nhân dịp này, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã trao giải Cuộc thi “Kết nối tri thức - Lan tỏa giá trị - Kiến tạo hệ sinh thái truyền thông số”, góp phần tôn vinh những sáng kiến truyền thông khoa học, lan tỏa các giá trị khoa học xã hội và nhân văn trong thời đại số.