Những phát hiện nối dài hành trình

Đợt khảo sát hiện trạng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông hồi tháng 6/2026 không chỉ nhằm rà soát hệ thống tuyến, điểm trước kỳ tái thẩm định năm 2027 mà còn hướng đến tìm kiếm những không gian có khả năng bổ sung cho hành trình khám phá vùng di sản. Việc nhận diện các điểm tiềm năng góp phần đa dạng hóa tuyến trải nghiệm, tăng cường giáo dục, diễn giải di sản và phát triển mạng lưới điểm đối tác.

Thác nước, những khối đá lộ thiên và thảm thực vật tự nhiên tạo nên một điểm cảnh quan giàu tiềm năng trong vùng di sản. Ảnh: Công viên địa chất.

Đợt khảo sát hiện trạng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông vào tháng 6/2026 không chỉ tập trung đánh giá 41 điểm trải nghiệm thuộc 3 tuyến du lịch phục vụ công tác quản lý và chuẩn bị cho kỳ tái thẩm định UNESCO năm 2027, mà còn khảo sát bổ sung nhiều địa điểm có tiềm năng về địa chất, cảnh quan, du lịch và giáo dục môi trường. Kết quả khảo sát là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ khoa học, mở rộng không gian trải nghiệm và phát triển mạng lưới điểm đối tác của Công viên địa chất.

Theo PGS.TS Trần Tân Văn, Chủ tịch Mạng lưới Công viên địa chất Việt Nam, mỗi Công viên địa chất toàn cầu cần có những giá trị riêng để tạo nên sự khác biệt. Đắk Nông nổi bật với hệ thống núi lửa trẻ, hang động núi lửa, thác nước, đa dạng sinh học và văn hóa của các cộng đồng dân tộc.

“Việc khảo sát, nghiên cứu bổ sung các điểm tiềm năng không chỉ phục vụ kỳ tái thẩm định mà còn góp phần hoàn thiện các tuyến, làm phong phú hơn hành trình trải nghiệm và câu chuyện về Công viên địa chất Đắk Nông”, PGS.TS Trần Tân Văn cho biết.

Giữa Khu bảo tồn thiên nhiên Nâm Nung, Thác Gấu là một trong những địa điểm được khảo sát bổ sung. Dòng thác nằm trên suối Đắk N’Tao, bắt nguồn từ đỉnh Nâm Nung cao khoảng 1.600m. Trên nền đá granit thuộc phức hệ Đèo Cả, thác kéo dài khoảng 300m, rộng từ 5 đến 10m và có độ dốc trung bình từ 30 đến 35 độ.

Không gian núi rừng và mặt nước góp phần làm phong phú hệ thống cảnh quan của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Ảnh: VQG Tà Đùng.

Thác Gấu mang dạng thác, ghềnh kéo dài trên bề mặt đá gốc. Những khối granit màu xám sáng đến xám trắng hiện ra dọc lòng suối, nhiều bề mặt đã bị dòng chảy mài nhẵn, phong hóa và phủ rêu. Các rãnh xói, hốc lõm, vũng nước nhỏ, bậc nước và ghềnh đá cho thấy quá trình biến đổi địa hình lòng suối trên nền granit.

Bao quanh dòng thác là rừng tự nhiên với cây gỗ, cây bụi, dây leo, rêu và các loài ưa ẩm. Kết quả khảo sát đánh giá khu vực có giá trị tổng hợp về địa chất, địa mạo, cảnh quan và sinh thái. Hệ sinh thái ven thác còn có vai trò giữ đất, hạn chế xói mòn và tạo sinh cảnh cho nhiều nhóm sinh vật.

Đoàn khảo sát cũng ghi nhận một mặt cắt địa chất mới tại phường Đông Gia Nghĩa. Ở vị trí này, sét bột kết nằm phía dưới, bên trên là nhiều lớp tro tuff núi lửa. Lớp đá phía dưới có dấu hiệu biến đổi do tác động nhiệt, còn vật liệu núi lửa phía trên đã bị phong hóa mạnh thành đất.

Mặt cắt thể hiện ranh giới tiếp xúc giữa đá trầm tích và sản phẩm núi lửa tại cùng một vị trí. Đoàn chuyên gia đề xuất tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nội dung khoa học và xem xét đưa địa điểm này vào tuyến 3 mang tên “Âm vang từ Trái đất”.

Ngoài các điểm trên, đoàn khảo sát còn ghi nhận một số địa điểm tiềm năng như The Lake Hill Tà Đùng, Phượng Vàng Eco Farm và điểm lộ các pha phun trào núi lửa tại Đắk Gằn. Theo báo cáo khảo sát, những địa điểm này sẽ tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá để xem xét bổ sung vào mạng lưới điểm đối tác, góp phần đa dạng hóa hành trình khám phá vùng di sản.

Các giá trị địa chất, địa mạo tiếp tục được nghiên cứu, bổ sung nhằm mở rộng hệ thống điểm khám phá trong vùng di sản. Ảnh: Công viên địa chất.

Hoàn thiện để trở thành điểm trải nghiệm

Báo cáo khảo sát xác định nhóm điểm mới cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ và nội dung diễn giải trước khi xem xét bổ sung vào hệ thống tuyến, điểm của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.

Tại khu vực hồ thủy lợi Đắk Tít và Trường Tiểu học Hiểu về trái tim Đắk Nông, một tuyến kênh dẫn nước đã làm lộ mặt cắt vỏ phong hóa bazan tương đối hoàn chỉnh. Phần bazan còn tươi xuất hiện ở phía dưới và lộ ra trên hai bờ kênh. Gần đó, tro tuff núi lửa tạo thành một lớp mỏng nằm giữa hai lớp đá phun trào.

Đoàn chuyên gia đánh giá khu vực này có thể kết hợp giới thiệu giữa giá trị địa chất với hoạt động giáo dục trải nghiệm và hồ thủy lợi Đắk Tít. Bảng thông tin cùng các mẫu vật được đề xuất bố trí tại chỗ để giới thiệu về bazan, quá trình phong hóa và phục vụ hoạt động giáo dục.

Không gian gỗ hóa thạch Đặng Tâm cũng được đưa vào chương trình khảo sát bổ sung. Nơi đây hiện trưng bày các mẫu vật địa chất, nổi bật là nhiều mẫu gỗ hóa thạch kích thước lớn cùng những sản phẩm đá đã được gia công. Các mẫu vật được bố trí cả phía trước và bên trong khu trưng bày để người xem quan sát hình thái, màu sắc và cấu tạo bề mặt.

Để tăng giá trị khoa học và khả năng thuyết minh, đoàn khảo sát đề xuất bổ sung thông tin cho từng nhóm mẫu. Nội dung gồm tên gọi, nguồn gốc địa chất, địa điểm thu thập, tuổi dự kiến, thành phần khoáng vật, quá trình hình thành cùng ý nghĩa khoa học và văn hóa. Không gian cũng được đề xuất sắp xếp lại để giới thiệu các mẫu gỗ hóa thạch của Công viên địa chất Đắk Nông và Việt Nam.

Việc nghiên cứu các điểm tiềm năng hướng đến đa dạng hóa tuyến trải nghiệm, đưa giá trị địa chất đến gần hơn với du khách. Ảnh: Phương Chi. 

Theo báo cáo khảo sát, đợt khảo sát đã ghi nhận 7 địa điểm tiềm năng cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ khoa học và nội dung diễn giải trước khi xem xét bổ sung vào hệ thống tuyến, điểm của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Việc tiếp tục hoàn thiện hồ sơ khoa học, nội dung diễn giải, cơ sở vật chất và điều kiện đón khách sẽ là cơ sở để lựa chọn những điểm phù hợp bổ sung vào mạng lưới tuyến, điểm trải nghiệm trong thời gian tới. Đây cũng là một trong những hướng đi nhằm mở rộng hành trình khám phá vùng di sản, làm phong phú sản phẩm du lịch địa chất, nâng cao chất lượng trải nghiệm của du khách và góp phần tăng cường giá trị của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông trước kỳ tái thẩm định năm 2027.