De bever is een knaagdier zo zwaar als een labrador. Het wonderwezen heeft zowel een vacht als  schubben. In 1826 schoten we in Nederland de laatste bever dood. In 1988 hebben we het dier weer uitgezet, in de Biesbosch. Ook prins Bernhard heeft nog twee bevers losgelaten. Inmiddels leven er in Nederland ongeveer achtduizend. Omdat het dier dijken kan ondermijnen, spreken sommigen nu van de ‘probleembever’,  maar bevers zijn juist de oplossing voor bijna al onze problemen. Ze beschermen tegen bosbranden, ze beschermen tegen overstromingen. Bovenal zijn bevers gidsdieren: ze wijzen ons de goede weg.

Zodra je een bever loslaat bij een beekje, bouwt die een dam zodat er een poeltje ontstaat. Bevers houden van natte poten, in water kan hij namelijk schuilen. Ook wij verbouwen graag onze omgeving, maar de afgelopen eeuwen deden we het precies andersom: we maakten alles wat nat was droog.

Vooral vanaf de negentiende eeuw ging dat snel. Moerassen moesten plaatsmaken voor landbouwgrond, weelderig uitwaaierende rivieren snoeiden we terug tot strakke smalle kanalen voor de handel. De aarde werd ons wingewest. De Rijn verloor negentig procent van de moerassen en rivierbossen. Het was de tijd van the great drying, het verdorren van de hele wereld, aldus de Amerikaanse rivierkenner Ellen Wohl. Op een droge grond kun je vastgoed bouwen, koeien plaatsen of rechte rijen naaldbomen in de grond prikken.

Ook Nederland was toen allang geen waterland meer, maar een machine die het water juist wegpompte. Dat de bever verdween, was niet per se vanwege de jacht op zijn pels. Zijn leefgebied was opgedroogd.

Deze zomer zien we dat de machine hapert. Als er vroeger maandenlang geen regen viel, had je nog water in de sponzen van de eindeloze moerassen en rivierbossen. Nu is het gras geel en sluiten de sluizen. Intussen spuit nog steeds liefst zestig procent van al het Rijnwater razendsnel en superefficiënt zomaar in zee.

Bevers zijn pas efficiënt. Ze knagen bomen zo om dat ze in de richting van hun dam vallen, dat scheelt sjouwen. Ze vechten niet tegen water, ze werken samen met de stroom. Eén simpel dammetje en de rivier vult een poeltje. Daar groeien waterminnende bomen als de wilg: bevervoedsel. En iedereen profiteert. Een beverdam zorgt voor een overvloed aan vis, vogels, libellen.  

De mens geniet mee. Een landschap vol beverdammen wordt ribbelig en drassig. Het filtert. Het verkoelt. Het is een buffer tegen brand. Het slaat water op en CO₂. Het vertraagt overstromingen, zoals nabij Londen: daar beschermden uitgezette bevers een dorpje tegen de rivier. Amerikaanse boeren die voorheen op bevers jaagden, verwelkomen de dieren nu op hun land, berichtte de New York Times.

De bever is een pragmatische, hardwerkende, schattige verzoener. Natuurlijk valt niet iedereen voor het bever-evangelie. Vorig jaar sprak ik in Beieren een Duitse jager die over bevers sprak als plaagdieren; ze maakten er beversalami van. Maar de bever blijkt geen splijtzwam zoals de wolf. In sprookjes is de wolf de slechterik. Bevers vallen ook geen kinderen aan en smikkelen geen hobbypaardjes op, dat helpt.

Bevers die aan dijken knagen brengen praktische puzzels met zich mee. Maar watertekort is pas duur. En wat heb je aan je Chinooks als de rivier droogvalt? Wat bevers vooral ondermijnen is het dogma dat we tegen water moeten strijden. De oplossing van toen is het probleem van nu, dat wisten we diep van binnen al.

Want we zijn zelf bevers. Zodra Nederlanders op vakantie een beekje tegenkomen, gaan ze geen dijken bouwen, maar dammetjes van takken en steen. De omgeving vernatten, de stroom vertragen: dat is precies wat ons nu te doen staat. Wat gelukkig al gaande is. Denk aan het programma ‘Ruimte voor de Rivier’, zie alle landbouwgrond die moeras wordt. Zelfs een taboe als het verondiepen van de Nieuwe Waterweg is nu bespreekbaar.

We zijn een wezen dat de wereld verbouwt – alleen waren we vergeten dat de verbouwing ten goede moet komen aan iedereen.

Er bestaat een verband tussen de kaarsrechte naaldbossen en de kaarsrechte rivieren, schrijft James C. Scott in In Praise of Floods: The Untamed River and the Life It Brings. Beide komen voort uit de wens om de wereld te ontginnen. De brandende naaldbomen in Limburg waren aangeplant voor houtproductie en om de verwoestijning tegen te gaan na het ontginnen van de heide. De vuurzee in Frankrijk voltrok zich in een gigantische naaldbomenplantage die in de negentiende eeuw was aangelegd op een drooggelegd moerasgebied.

Europa staat niet in brand; wat we deze zomer in vlammen zagen opgaan is de oude manier van denken. Waar we heen gaan is die wilde zompige wereld waarin iedereen floreert.