• Zapytaliśmy firmy energetyczne, co sądzą o swoich osiągnięciach w premiowaniu polskich wykonawców inwestycji, czyli: czy już mogły pochwalić się local contentem, zanim o haśle i idei za nim stojącej zrobiło się głośno.
• Enea szacuje, że jej standardowi dostawcy uzyskają co najmniej 65–75 punktów na 100 w nowym systemie ocen przygotowanym przez resort aktywów.
• Udział krajowych firm w projektach Orlenu i Energi, jak CCGT Grudziądz I oraz Ostrołęka, wynosił 30–40 proc., podczas gdy przy nowej inwestycji CCGT Gdańsk ma on osiągnąć 80 proc.
• PGE deklaruje udział local contentu w dystrybucji na poziomie powyżej 85 proc. oraz planuje osiągnięcie 75 proc. przy nowych projektach magazynów energii.

Ministerstwo Aktywów Państwowych, ogłaszając swoją strategię na rzecz komponentu krajowego (tzw. local content), wskazało, że to sektor energetyczny ma być poligonem doświadczalnym. To właśnie spółki Skarbu Państwa z tego sektora mają pilotażowo sprawdzić się w roli tych, które przetestują, jak wytyczne MAP przełożą się na rzeczywistość.

Nad wszystkim ma czuwać Główny Urząd Statystyczny, do którego będą trafiać formularze wypełniane przez przedsiębiorstwa. Mają one pomóc w ustalaniu realnego poziomu udziału krajowych firm w całym łańcuchu dostaw oraz działań np. w fazie operacyjnej i projektowej przedsięwzięcia.

Poligon doświadczalny i stempel "local content"

Z odpowiedzi spółek Skarbu Państwa, które otrzymała redakcja WNP wynika, że część z nich już była w jakimś stopniu gotowa na local content. Nie tylko w teorii, ale i praktyce. Krajowe firmy już wcześniej stanowiły ważny element realizacji przedsięwzięć w energetyce. Teraz tylko ich działania otrzymają stosowny stempel z napisem "local content".

Jak zapewnia nas chociażby biuro prasowe Enei, jej dotychczasowe wskaźniki skupiały się na mierzeniu wartości kontraktów przypadających na podmioty krajowe. Jednak nawet po zmianie i przy nowych wytycznych udział polskich spółek ma pozostać wysoki.

Wstępnie szacujemy, że standardowy dostawca Grupy Enea uzyskałby min. 65–75 punktów na 100. Jednocześnie dopiero audyt dostarczy szczegółowych danych, wspierających ocenę – odpowiedziało biuro prasowe Enei.

Dla spółki zaprezentowane przez resort wagi i ich wartości (infografika MAP poniżej) mają nie być większą przeszkodą, bo większość kontrahentów już spełnia te wymogi.

Fragment wytycznych o local content z rządowej prezentacji, Fot: Materiały prasowe / MAP

Ewentualne trudności Enea dostrzega przy konieczności współpracy z zagranicznymi dostawcami zaawansowanych technologii i ich kadrami (wtedy płacą podatki i składki na ubezpieczenia społeczne poza krajem) oraz podmiotami, które rozliczają się z podatków poza Polską.

Spółka chwali się przy tym, że np. udział polskich firm wyniesie nawet 75 proc. przy projekcie bloków gazowych Elektrowni Kozienice, a za inwestycje Enei Operator w sieci w ponad 90 proc. odpowiadają krajowe spółki. Dlatego do budowy dwóch bloków CCGT w Kozienicach zaangażowano Energoprojekt-Katowice (odpowiada za projekt), zagraniczne GE Vernova dostarczy turbiny, ale wyprodukowane w Elblągu, a generatory przyjadą tam z Wrocławia.

Orlen i PGE o skoku w udziale krajowym

W podobny sposób swoje dotychczasowe działania podsumowuje Orlen, także w zakresie aktywności Energi, czyli spółki z jego grupy. Według szacunków koncernu przy CCGT Gdańsk, który realizuje konsorcjum z Polimeksem-Mostostal na czele, "około 80 proc. wydatków związanych z realizacją projektu trafi na krajowy rynek poprzez współpracę z blisko 150 polskimi podwykonawcami".

"Dla porównania, w realizowanych wcześniej projektach CCGT Grudziądz I oraz CCGT Ostrołęka udział komponentu krajowego kształtował się na poziomie 30–40 proc." – podsumowuje biuro prasowe Orlenu.

Problemem w niedalekiej przyszłości może stać się - w ocenie Orlenu - poprawne zbieranie danych, zwłaszcza przy wielopoziomowych, skomplikowanych projektach. Koncern jest zadowolony z osiąganego wcześniej udziału krajowych spółek przy projektach morskich farm wiatrowych, zakupach taboru kolejowego, biokomponentów czy udziału polskich podmiotów w projekcie wspomnianego CCGT Gdańsk.

Także w elektroenergetyce i inwestycjach w sieci dystrybucyjne poziom local content koncern ocenia jako zadowalający. Energa kupuje liczniki zdalnego odczytu od polskiego Apatora i Sagemcom Poland. Energa Operator wykorzystuje natomiast produkty krajowych dostawców w zakresie kluczowych urządzeń sieciowych, takich jak transformatory WN/SN oraz przewody i kable: Fabryka Transformatorów w Żychlinie, Power Engineering z Czerwonaka, Telefonika oraz Eltrim.

Sukcesywnie udział polskich firm zwiększa także Polska Grupa Energetyczna. Z odpowiedzi biura prasowego PGE wyłania się podobny obraz, co w innych energetycznych grupach: wysoki udział local contentu w dystrybucji (ponad 85 proc.), a przy nowych inwestycjach np. w magazyny energii – planowane jest osiągnięcie około 75 proc. Trudniejszym zadaniem są projekty gazowe, spółka stawia sobie za cel utrzymanie minimum 50 proc. local contentu – ale liczonego jako wartość zamówień.

Znowu: w PGE i bez wytycznych MAP wykluczano np. podmioty z Państw Trzecich przy przetargach. "W przetargach na budowę elektrowni gazowych OCGT w Gryfinie i Rybniku, w których wprowadziliśmy w dokumentacji przetargowej zakaz ubiegania się o to zamówienie wykonawców z Państw Trzecich, wygrało konsorcjum, którego liderem oraz odpowiedzialnym za budowę elektrowni jest polski wykonawca Polimex Mostostal" – przekazało WNP biuro prasowe PGE.

Operatorzy ze swoimi obserwacjami

Zapewne nieprzypadkowo spółki Skarbu Państwa raczej chwalą się tym, co było i udało się osiągnąć. Po prostu nad local contentem w zaprezentowanej przez MAP formule wciąż unosi się wiele znaków zapytania i dopiero praktyka pokaże, co będzie realnym wyzwaniem. Jednocześnie, np. Polskie Sieci Elektroenergetyczne zwracają uwagę na inną trudność:

Należy pamiętać, że obecne otoczenie prawne zawiera uwarunkowania, które wynikają z członkostwa Polski w UE i podpisanych umów o współpracy gospodarczej z innymi krajami. W związku z tym każdy zamawiający publiczny wdrażając mechanizmy local content musi mieć na względzie szereg istotnych ograniczeń związanych z możliwością zawężania rynku dostawców i wykonawców.

Powyższe to nic innego jak przestroga, o której wielokrotnie mówiono mniej lub bardziej oficjalnie: nie ma pewności, jak na preferowanie krajowych dostawców będą patrzeć inne państwa.

PSE zastrzegają jednocześnie, że już obowiązujące przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych dały im możliwość "odrzucania ofert wykonawców spoza obszaru Unii Europejskiej i z krajów, z którymi nie zostały podpisane umowy o bilateralnej współpracy gospodarczej".

"Premiowania" krajowych firm nie obawia się za to Gaz-System. "Już od dłuższego czasu stosujemy większość praktyk wskazanych w opublikowanym dokumencie (wytyczne MAP – red.). Już w 2014 r. w kluczowych przetargach wprowadzono zasadę, że co najmniej 50 proc. dostaw musi pochodzić z Polski lub innych krajów UE. Dodatkowo spółka premiowała wykonawców, którzy deklarowali jeszcze większy udział takich dostaw" – przekazało nam biuro prasowe Gaz-Systemu.

Pełnomocnicy i gotowość

Gaz-System zamierza więc teraz jedynie zaadaptować się do wytycznych, choć planuje pewne modyfikacje. Spółka rozważa powołanie pełnomocnika ds. local content i planuje rozbudować narzędzia IT do ewidencji kontraktów i zamówień. W ten sposób chce zapanować nad raportowaniem.

Również w Orlenie prowadzone są analizy, czy grupie nie przyda się pełnomocnik ds. local content. Z kolei Enea już takie stanowisko utworzyła. Od 2025 roku zajmuje je Jarosław Tokarczuk.

"Rola pełnomocnika ma charakter strategiczno-nadzorczy. Podlega bezpośrednio zarządowi Enei i przewodniczy Komitetowi Sterującemu Programu LC, który skupia przedstawicieli wszystkich kluczowych obszarów Grupy. Do jego zadań należy nadzór nad realizacją celów programu, koordynacja działań wszystkich spółek Grupy, a także reprezentowanie Enei na zewnątrz" – opisuje biuro prasowe Enei.

Między działaniami energetycznych spółek widoczne są liczne podobieństwa, bo już wcześniej stawiały na takie – na pozór – oczywiste ruchy, jak inicjowanie dialogu z rynkiem. Orlen zaczął cykl spotkań z potencjalnymi dostawcami, Enea swoje plany inwestycyjne publikuje z wyprzedzeniem. Konstruuje swoje kryteria pozacenowe, które premiują krajowe spółki.

Biuro prasowe Orlenu zaznacza z kolei, że właśnie wcześniejszy dialog z rynkiem i odpowiednie przygotowanie struktury zamówień mogą być tymi małymi-wielkimi zmianami. "Są to działania, które nie wymagają rewolucyjnych zmian proceduralnych, a jednocześnie realnie zwiększają dostępność postępowań dla szerszego grona dostawców, w tym MŚP" – ocenia płocki koncern. Podobne obserwacje ma Enea, dlatego też stosuje podobne podziały i metody.

Wygląda więc na to, że rewolucja zapowiadana przez MAP nie będzie nagła. Choć trudno nie odnieść wrażenia, że dopiero pierwsze formularze i współpraca z GUS pokażą, co tak naprawdę zgotował spółkom resort aktywów.