De wetgever wil een zo eerlijk en betrouwbaar mogelijke bedrijfsvoering in de zorg en jeugdhulp waarborgen. Zo mogen financiële belangen niet boven goede, toegankelijke en betaalbare zorg gaan.

Illustratie: Pluisproducties

Dat klinkt vanzelfsprekend voor veel zorgbestuurders. Wat verandert voor hen praktisch met het wetsvoorstel Wet integere bedrijfsvoering zorg- en jeugdhulpaanbieders (Wibz)? Een gewijzigde versie wordt nog voor het zomerreces verwacht.

De Wibz introduceert nadere winstuitkeringsregels en twee concrete normen voor integere bedrijfsvoering. Allereerst mogen zorgaanbieders geen onverantwoorde risico’s nemen bij financiering. Ook moeten zij bij van betekenis zijnde transacties met verbonden partijen, marktconforme voorwaarden hanteren.

De normen uit de Wibz zijn na wijziging weliswaar concreter, maar blijven open geformuleerd. En geven de NZa ruimte achteraf te toetsen of een besluit in het licht van kwaliteit en continuïteit verdedigbaar was. Die toets vindt ex post (achteraf) plaats, maar veronderstelt een ex ante beoordeling en impliceert een vooruitkijkende blik van de bestuurder: wat was bij besluitvorming redelijkerwijs voorzienbaar, en is daar adequaat op geanticipeerd?

Naast grote transacties kunnen ook reguliere besluiten met impact op de financiële positie onder deze normen vallen. In de praktijk betekent dit dat scenarioanalyses en expliciete risicoweging onderdeel van besluitvorming moeten zijn. Besluiten kunnen niet langer uitsluitend financieel of strategisch worden ingestoken.

Omdat de NZa of rechter achteraf toetst of het bestuur integer handelde, wordt het besluitvormingsproces en de navolgbaarheid daarvan nadrukkelijker onderwerp van toetsing. Bestuurders zullen moeten onderbouwen welke informatie beschikbaar was, welke risico’s geïdentificeerd zijn, en hoe zij die hebben gewogen met het oog op de kwaliteit en continuïteit van zorg. De nadruk komt te liggen op dossiervorming en interne governance.

Dat een ex ante beoordeling ex post wordt getoetst is niet nieuw. Maar de Wibz verankert dit publiekrechtelijk en maakt het voor de NZa mogelijk financiële besluitvorming als zodanig te toetsen en te handhaven. Daarmee wordt financiële besluitvorming zelf een zelfstandig aangrijpingspunt voor publiekrechtelijk toezicht.

De impact van de Wibz voor het bestuur ligt (vooralsnog) dus niet primair in de gewijzigde winstuitkeringsregels (mogelijk denken aandeelhouders daar anders over), maar in de dagelijkse besluitvorming (dossiervorming en governance). Daarmee sluit het wetsvoorstel aan bij een bredere ontwikkeling in de (semi)publieke sector: een verhoogde zorgvuldigheidseis voor bestuur en toezicht, waarbij publieke belangen worden meegewogen.

Door Dieuwke Hooft Graafland, advocaat Life Sciences & Healthcare bij Loyens & Loeff N.V.