Treng kommunane i Vestland å bli påminna at dei ikkje skal gjera noko ulovleg?

No har dei i alle fall fått eit brev på fjorten tettpakka sider frå Statsforvaltaren i Vestland som forklarer korleis dei skal følga lovar og reglar.

Kvifor?

Først og fremst handlar brevet om naturmangfaldlova.

– Vurderingane mangla

Denne lova seier at i alle saker som kan påverka naturmangfaldet skal kommunane sørga for å ha godt kunnskapsgrunnlag og vurdera konsekvensane.

– Me opplever at det er eit behov for å vera tydeleg på dette. Det er ikkje alt som alle kommunar er like merksame på.

Det seier assisterande statsforvaltar i Vestland, Gunnar O. Hæreid.

– I fleire plansaker har vurderingane som naturmangfaldlova krev anten mangla eller ikkje vore tilstrekkelege.

Planar «blir mest sannsynleg oppheva»

I brevet skriv Hæreid:

«Dersom Statsforvaltaren kjem til at kunnskapsgrunnlaget ikkje er tilstrekkeleg for å vurdere naturmangfaldet, vert saka mest sannsynleg oppheva.»

I det siste har det skjedd for eksempel med Bømlo kommune sin reguleringsplan for området Busthorn-Hollund. Den oppheva Statsforvaltaren i februar:

«Kommunestyret vedtok planforslaget utan god nok kunnskap om naturmangfaldet slik det er no. (..) I tillegg mangla kommunen oversikt over klimagassutsleppet frå den planlagde nedbygginga av myrane.»

Fleire andre planar har også blitt oppheva av liknande grunnar:

– Kjekt med innstramming

Alle desse opphevingsvedtaka kom etter at miljøvernarar i FNF Hordaland klaga på at kommunane ikkje hadde gjort vurderingane som naturmangfaldlova krev.

FNF Hordaland hadde – og har – gåande ei rekke klagesaker mot reguleringsplanar. Dei fleste klagene får dei ikkje medhald i. Til dømes denne på Stord:

Men FNF helsar no brevet frå Statsforvaltaren velkommen. Eller: velkommen etter.

– Veldig kjekt at dei strammar inn, seier fylkessekretær Pål Fidjestøl i Naturvernforbundet Hordaland.

Han etterlyste nemleg nettopp slike signal frå Statsforvaltaren i Vestland i fjor.

Skjerpa rutinar i aust

For i mars 2025 hadde ein annan statsforvaltar – den i Vestfold og Telemark – sendt eit strengt brev til alle kommunane i det fylket:

«Fremover vil Statsforvalteren som hovedregel oppheve vedtak som har mangelfulle vurderinger knyttet til naturmangfold-prinsippene».

Bakgrunnen var at Sivilombodet hadde kritisert både Larvik kommune og Statsforvaltaren for handteringa av ein omstridd plan om hyttefelt nær det verna kystområdet Mølen:

– Me har skjerpa rutinane våre, sa assisterande direktør Mette Biering ved Statsforvaltaren til NRK.

Kravde likheit for lova

På motsett side av landet sat miljøvernarar som var misnøgde med reguleringsplanar og naturinngrep i sitt område.

Koordinator Gunvar Mikkelsen i FNF Hordaland meinte at skjerpa rutinar i Vestfold og Telemark måtte få følger for alle norske kommunar og statsforvaltarar.

– Det må jo vera likheit for lova, sa han.

Motvillig brevskrivar

Til NRK svarte Hæreid i fjor at han ikkje planla å senda eit tilsvarande brev til Vestland-kommunane som kollegaen ved Oslofjorden hadde gjort.

– At kommunane skal følga lova, er sjølvsagt. Me treng ikkje å skriva det til dei, sa han den gongen.

Men no har han gjort det likevel.

– Ja, det er rett at i utgangspunktet bør ikkje eit slikt brev vera nødvendig. Men siste halvanna eller to år har me etter kvart oppheva nokre saker.

– Så det blei ein større grunn til å senda dette brevet no, om ulike spørsmål som kommunane må ha med seg i vurderingar av plansaker, seier han.

I brevet reknar Hæreid også opp andre reglar og lover kommunane må ta omsyn til (sjå faktaboks):

– Er alt dette ting kommunane er for slappe på?

– Det varierer jo litt.

– Miljøvernorganisasjonar etterlyste eit slikt brev frå dykk til kommunane i fjor...?

– Eg håpar dei er nøgde no, då, seier Hæreid.

Naturvernar: – Gledeleg korreks

Og det er dei.

– Dette er gledeleg, seier Fidjestøl.

– Korleis tolkar du brevet?

– Det er ei orientering om kursendring, nye rutinar hos statsforvaltaren og strengare handtering og vektlegging av naturmangfaldlova.

– Dette har jo ikkje blitt særleg praktisert rundt omkring i kommunane, så her trengst det verkeleg ein korreks.

Statsforvaltaren: – Nei, ei påminning

Men den assisterande statsforvaltaren vil ikkje karakterisera dette som korreks eller innskjerping frå hans side.

– Det er ei klargjering av den praksisen som me har følgt i det siste, ikkje ei innskjerping, seier Hæreid.

– Men det verkar som ei streng formaning til kommunane?

– Det er ei påminning om at lovverket gjeld, for å peika på at det kan føra til at reguleringsplanar blir oppheva. Det er jo ingen som ønsker å måtta gå desse ekstra rundane med oppheving av planar som ikkje er godt nok greidde ut.

Ordførarar: – Ein vegg av krav

To ordførarar i Vestland som NRK kontaktar forklarar mangelfulle utgreiingar med at kommunane har alt for mange krav på seg.

– Me prøver å følga alle lover og reglar, men frå tid til anna vil det skje manglar. Det er heilt umogleg å klara å oppfylla alle forskrifter og lover kommunane blir pålagde, meiner ordførar Tom Georg Indrevik (H) i Øygarden.

– Kommunar bryt lova på ulike område kvar einaste dag, sjølv om me ikkje ønsker det, vedgår han.

Ordførar Jenny Følling (Sp) i Sunnfjord er på same linje.

– Eg forstår jo at Statsforvaltaren må fortelja kommunane at dei skal følga lova. Men ein møter ein vegg av krav. Alt skal kartleggast.

– Vil du ha vekk nokon krav?

– Ja, ein må forenkla og sjå på kva som er godt nok.

– Alle utgreiingane kostar enormt når ein berre skal få utarbeidd reguleringsplan. Og mange gir opp på vegen.

Følling meiner dessutan at naturtap på Austlandet blir forsøkt «erstatta» med naturvern på Vestlandet.

– Eg opplever at distriktskommunar som Sunnfjord og alle andre vestlandskommunar nå må betala prisen for den massive nedbygginga som skjer på Austlandet. Når ein skal ta vare på naturen, kjem ein hit, hevdar ho.