• Opłaty za energię bierną mogą wynikać także z nowoczesnych urządzeń, m.in. oświetlenia LED, zasilaczy, IT i automatyki, a w skali sieci stają się istotnym kosztem
• Ekspert zaleca analizę faktur i pomiary parametrów sieci po modernizacjach, bo profil mocy biernej zmienia się zależnie od pory dnia, sezonu i liczby pracujących urządzeń
• Automatyczna kompensacja (np. SVG) może niemal wyeliminować opłaty, co w przykładzie 250 sklepów dało ok. 250 tys. zł oszczędności miesięcznie

Moc bierna to część mocy elektrycznej, która nie jest bezpośrednio zamieniana na pracę przez urządzenia grzewcze czy oświetleniowe, ale jest niezbędna do działania wielu z nich. Jej nadmierny pobór lub wprowadzanie do sieci dodatkowo obciąża infrastrukturę, dlatego operatorzy systemów dystrybucyjnych naliczają opłaty za przekroczenie określonych parametrów.

W obiektach handlowych problem może dotyczyć zarówno mocy biernej indukcyjnej, jak i pojemnościowej. Pierwsza jest związana m.in. z pracą silników, sprężarek, wentylatorów i urządzeń chłodniczych. Druga pojawia się często przy oświetleniu LED, zasilaczach, systemach IT, automatyce oraz urządzeniach wyposażonych w układy energoelektroniczne.

Znaczenie ma również zmienny sposób pracy instalacji. Urządzenia chłodnicze i część systemów technicznych działają przez całą dobę, natomiast oświetlenie, klimatyzacja czy systemy kasowe są intensywniej wykorzystywane w godzinach otwarcia. Poziom mocy biernej może więc zmieniać się w zależności od pory dnia, sezonu i liczby pracujących urządzeń. Jest to szczególnie istotne w sklepach spożywczych, gdzie chłodnictwo stanowi jedno z głównych obciążeń instalacji elektrycznej. Profil ten może zmienić się także po modernizacji wyposażenia.

– Po każdej większej modernizacji warto ponownie sprawdzić parametry sieci. Pomiar analizatorem parametrów sieci pozwala ocenić jej pracę w różnych warunkach i ustalić, czy zmiana rodzaju lub liczby urządzeń wpłynęła na poziom mocy biernej. Dzięki temu rozwiązanie można dobrać do rzeczywistego obciążenia obiektu, a nie na podstawie wartości szacunkowych – wyjaśnia Paweł Markiewicz, Project Manager w SPIE Building Solutions.

W przypadku pojedynczego sklepu opłaty za energię bierną mogą wydawać się niewielkie. Jeżeli jednak ten sam problem występuje w kilkudziesięciu lub kilkuset placówkach, ich łączna wartość staje się istotnym kosztem dla całej sieci. Pierwszym krokiem powinna być analiza faktur z poszczególnych sklepów. Pozwala ona wskazać obiekty, w których opłaty są najwyższe, i wstępnie ocenić potencjał oszczędności. Następnie zaleca się także przeprowadzenie pomiarów parametrów sieci, ponieważ placówki różnią się wyposażeniem, godzinami pracy oraz charakterem obciążenia.

Na podstawie zebranych danych można dobrać odpowiedni układ kompensacji i zaplanować kolejność wdrożeń. 

W sklepach wykorzystujących wiele urządzeń energoelektronicznych należy uwzględnić również jakość energii i poziom harmonicznych, czyli zakłóceń przebiegu napięcia i prądu. Mogą one wpływać na pracę układu kompensacji oraz zwiększać obciążenie urządzeń. Dlatego rozwiązanie powinno być dostosowane nie tylko do wartości mocy biernej, ale także do charakterystyki całej instalacji. Po uruchomieniu systemu warto zweryfikować jego działanie i w razie potrzeby skorygować ustawienia. 

SPIE Building Solutions stosuje takie rozwiązania m.in. dla jednego z klientów o rozproszonym modelu biznesowym. Dotychczas zamontowano dla niego około 250 kompensatorów w takiej samej liczbie placówek. Przy założeniu, że w każdym ze sklepów opłaty za moc bierną wynosiły średnio 1000 zł na fakturze, skompensowanie mocy biernej praktycznie do zera generuje oszczędności rzędu 250 000 zł miesięcznie. 

Prawidłowo dobrany układ kompensacji nie wymaga ograniczania pracy urządzeń ani zmian w organizacji sklepu. Placówka nadal korzysta z tej samej infrastruktury, a jednocześnie zmniejsza koszty wynikające z niekorzystnych parametrów instalacji.

– Korzyści nie muszą ograniczać się wyłącznie do wysokości rachunków. Ograniczenie przepływu mocy biernej zmniejsza obciążenie przewodów i transformatorów oraz straty powstające w instalacji. Pozwala również lepiej wykorzystać jej dostępną moc. Ma to znaczenie w placówkach, w których z czasem pojawiają się kolejne urządzenia chłodnicze, kasy samoobsługowe, systemy IT czy infrastruktura do ładowania pojazdów elektrycznych – wyjaśnia Paweł Markiewicz.