• Industrial Accelerator Act i Clean Industrial Deal mają wzmocnić konkurencyjność UE oraz ograniczyć zależność od surowców i technologii z krajów trzecich.
• Dla Polski, gdzie przemysł tworzy 21–23% PKB, IAA może przyspieszyć zielone inwestycje i otworzyć rynki dla firm w łańcuchach dostaw cleantechu.
• Zamówienia publiczne z kryteriami jak ślad węglowy i „Union Origin” mogą dać MŚP przewidywalny popyt, nowe miejsca pracy i impuls do modernizacji.

W ostatnich latach Europa aktywnie stara się zaradzić spadkowi konkurencyjności własnej gospodarki względem globalnych mocarstw. Chce zwiększać innowacyjność i rozwijać nowoczesny przemysł. Coraz wyraźniej widać też, że nadmierna zależność UE od surowców krytycznych i kluczowych technologii z krajów trzecich stanowi zagrożenie nie tylko dla dobrobytu, ale też bezpieczeństwa. Odpowiedź na te wyzwania mają przynieść unijne inicjatywy, jak Pakt dla czystego przemysłu (Clean Industrial Deal) czy Akt o przyspieszeniu przemysłu, lepiej znany jako Industrial Accelerator Act. Rozwiązania mają m.in. zachęcić unijne firmy do inwestycji w innowacje i dekarbonizację, zmniejszyć niepewność regulacyjną i zagwarantować popyt na unijne produkty w kluczowych sektorach dzięki zamówieniom publicznym z kryterium “Union Origin” (wymóg, by towary, surowce lub komponenty, jak np. baterie, pompy ciepła, moduły fotowoltaiczne, pochodziły z terytorium Unii Europejskiej. W efekcie ma wzrosnąć suwerenność surowcowa i technologiczna Wspólnoty oraz bezpieczeństwo.

Co to oznacza dla Polski? Nasz kraj posiada solidną bazę przemysłową – według GUS generuje dziś 21-23% krajowego PKB. Z kolei KPEiK wskazuje, że Polska w najbliższych latach zainwestuje w czyste technologie około 3–3,5 bln złotych, więc ambitniejsza polityka przemysłowa Europy nastawiona na dekarbonizację może być dla Polski historyczną okazją. Wejście w życie IAA oraz kolejnych regulacji na rzecz rozwoju czystego przemysłu oznacza radykalne przyspieszenie zielonych inwestycji oraz zwiększenie zdolności produkcyjnych w strategicznych obszarach. Sektor czystego przemysłu będzie też rósł razem z postępującą elektryfikacją, odbudową Ukrainy i transformacją energetyki oraz dekarbonizacją kolejnych sektorów.

Wysoko uprzemysłowiona polska gospodarka ze zdywersyfikowanym przetwórstwem przemysłowym oraz kontekstem europejskich regulacji sumują się w dobry punkt startowy w sektorze czystego przemysłu (tzw. cleantech). Nasz potencjał nie ogranicza się do jednego wybranego sektora, a obejmuje raczej całe łańcuchy dostaw – surowce, materiały, komponenty czy wyroby gotowe. Według raportu Forum Energii Czyste technologie. Konkurencyjna Polska. Kierunki rozwoju krajowego przemysłu do 2030 r., dysponujemy szerokim wachlarzem produktów, który mógłby budować polski i europejski czysty przemysł – od materiałów budowlanych o niskim śladzie węglowym, przez konstrukcje stalowe, kolej, kable i transformatory, aż po zaawansowaną chemię bateryjną. Cleantech to także urządzenia, które zwiększają wykorzystanie zasobów energii odnawialnej, umożliwiają elektryfikację kolejnych obszarów gospodarki, poprawiają efektywność energetyczną. Można do nich zaliczyć łańcuchy wartości m.in. baterii, fotowoltaiki, wiatraków, pomp ciepła i innych systemów grzewczych, pojazdów elektrycznych czy technologii elektryfikacji w przemyśle, a także surowce krytyczne i ich przetwórstwo oraz odzysk.

W czystym przemyśle może więc znaleźć się miejsce dla dziesiątek polskich producentów. Wielu z nich już dziś ma stabilną pozycję w łańcuchach dostaw. Rozwój czystego przemysłu dla polskich MŚP może być taką formą modernizacji gospodarki, która z jednej strony będzie budować na specyfice i istniejącym potencjale oraz doświadczeniu polskiej gospodarki, a z drugiej nada im nowy kierunek i pęd rozwojowy – mówi dr Sonia Buchholtz, ekspertka Instytutu Zrównoważonej Gospodarki i współautorka raportu Forum Energii. – Bez względu na to, czy polscy przedsiębiorcy odnajdą się w rolach twórców innowacyjnych rozwiązań czy wyspecjalizowanych podwykonawców i dostawców komponentów w kluczowych sektorach czystego przemysłu, mają szansę zyskać ogromną przestrzeń do rozwoju, bo globalny rynek cleantech jest zróżnicowany i szybko rośnie. Zrównoważona transformacja zamiast kosztem regulacyjnym, stanie się wtedy kołem zamachowym dla innowacji i ekspansji rynkowej.

Potrzeby transformacyjne polskiej gospodarki są ogromne – od rozbudowy sieci elektroenergetycznych przez nowe źródła energii po termomodernizację budynków mieszkalnych. Rozwijanie rodzimego sektora technologii, który potrafi na te potrzeby odpowiedzieć, pozwala upiec dwie pieczenie na jednym ogniu. Z jednej strony modernizujemy krajową infrastrukturę, z drugiej – budujemy podwaliny pod stabilny, długofalowy wzrost gospodarczy.

Ważnym elementem tej układanki są zamówienia publiczne oparte na wprowadzanych przez IAA kryteriach pozacenowych, takich jak ślad węglowy czy wymogi odpornościowe (wspomniane kryterium "Union Origin”). Tego typu regulacje stworzą stabilny popyt na rozwiązania dostarczane przez europejskie, w tym polskie, firmy. Dla sektora MŚP oznacza to przewidywalność zamówień, która pozwala na bezpieczne planowanie inwestycji i zrównoważony rozwój.

Nie bez znaczenia jest też wpływ tego procesu na rynek pracy. Transformacja energetyczna i rozwój lokalnych łańcuchów dostaw czystych technologii mogą stworzyć w Polsce atrakcyjne i wysokospecjalistyczne miejsca pracy – także w regionach, w których trwa transformacja i struktura zatrudnienia będzie się nieuchronnie zmieniać. Sektor MŚP w Polsce zatrudnia łącznie ponad 6,9 miliona osób, co stanowi aż 67,3% wszystkich pracujących w sektorze przedsiębiorstw. Tym samym, jest naturalnym kandydatem na beneficjenta rozwoju sektora czystego przemysłu.

Polska jest obecnie na bardzo dobrym etapie rozwoju. Aby jednak trwale zakotwiczyć się wśród najbogatszych gospodarek świata, musimy umieć wykorzystać szanse płynące z gwałtownie zmieniającego się porządku globalnego. Powinniśmy myśleć o rozwoju polskiego przemysłu w strategiczny sposób – mówi Sonia Buchholtz. – Widzimy wyraźnie, że na czystym przemyśle można dobrze zarobić dzięki skali, globalnie rosnącemu popytowi i rencie za innowację w nowopowstałych niszach. Polski przemysł mógłby skorzystać na własnej transformacji energetycznej, a potem stać się nieodzowny w realizacji transformacji innych krajów. Polityka gospodarcza Polski musi to jednak wspierać.

Jak dodaje ekspertka, celem unijnych regulacji jak IAA jest nie tylko uproszczenie uciążliwych dotąd procedur administracyjnych, skrócenie czasu wydawania pozwoleń, ograniczenie ryzyka inwestycyjnego, ale także ochrona rodzimego know-how przed konkurencją ze strony globalnych monopolistów i impuls rozwojowy dla innowacyjnego, czystego przemysłu. W tym unijnym rozdaniu Polska musi jednak twardo grać o swoje. Polskie MŚP, będące częścią tych łańcuchów, potrzebują silnego głosu rządu w Brukseli, by w ramach wdrażania IAA, skutecznie zakorzenić się w europejskich łańcuchach wartości na pozycji niezastąpionego partnera, a nie jedynie zastępowalnego podwykonawcy. To droga do długotrwałego rozwoju polskiej gospodarki.