- Dobrze przemyślana ochrona ubezpieczeniowa porządkuje przepływy finansowe w samorządach i pozwala unikać uruchamiania rezerw budżetowych w przypadku dużych szkód - zaznacza Katarzyna Rydlewska, zastępca dyrektora Departamentu Rozwoju w EIB, specjalista ds. ubezpieczeń jednostek samorządu terytorialnego.

• - Ubezpieczenia samorządów to nie tylko koszt, ale przede wszystkim narzędzie stabilizacji i przewidywalności finansowej - mówi Katarzyna Rydlewska z EIB, specjalista ds. ubezpieczeń jednostek samorządu terytorialnego.
• - Istotne jest to, żeby program ubezpieczenia był na tyle kompleksowy, komplementarny i przemyślany, by chronił samorząd przed uruchomieniem środków budżetowych - podkreśla ekspertka w rozmowie z Portalem Samorządowym.
• Odnosi się także do kluczowych grup ryzyka, na jakie narażone są samorządy, w tym między innymi związane ze zdarzeniami wpływającymi na przebieg i koszty komunalnych inwestycji.

Warunki zapewniania stabilności finansowej i przewidywalności samorządowych budżetów

W jaki sposób ubezpieczenia mogą wpływać na przewidywalność komunalnych wydatków - w tym inwestycyjnych - oraz stabilność finansową jednostek samorządu terytorialnego?

Katarzyna Rydlewska, zastępca dyrektora Departamentu Rozwoju w EIB, specjalista ds. ubezpieczeń jednostek samorządu terytorialnego: - Wydawałoby się, że odpowiedź jest bardzo prosta, a świadomość podmiotów - nie tylko samorządowych, ale też i komercyjnych - jest już na tyle wysoka, że każdy z nich posiada kompleksową ochronę na wypadek zdarzeń nieprzewidywalnych czy losowych.

Niestety nie do końca tak jest. Obserwuję to z perspektywy mojego ponad 16-letniego doświadczenia we współpracy z jednostkami samorządu terytorialnego (JST).

Chciałabym się odnieść przede wszystkim do kwestii racjonalizacji wydatków w samorządach, która jest ściśle powiązana z przewidywalnością budżetu i stabilnością finansową JST. W tym kontekście ubezpieczenia mają znacznie szersze znaczenie niż tylko koszt ochrony, ponieważ tak naprawdę porządkują przepływy finansowe.

Jednostki samorządu terytorialnego nie są w stanie przewidzieć dokładnie, kiedy dojdzie do szkody i jakich rozmiarów - na przykład w infrastrukturze, związanej z ryzykiem działania żywiołów, roszczeniami osób trzecich czy pożarem obiektu.

Bez przemyślanej ochrony ubezpieczeniowej już nawet jedno większe tego typu zdarzenie może wpłynąć na realizację inwestycji i szerzej - wieloletnich prognoz finansowych (WPF).

Dobrze skonstruowana umowa ubezpieczenia sprawia, że ryzyko związane z uruchomieniem rezerwy budżetowej w przypadku dużej szkody, a nawet z zaniechaniem inwestycji, przeniesione zostaje na przewidywalną cykliczną składkę ubezpieczeniową.

Można zatem powiedzieć, że ubezpieczenia są dla samorządów ogromnym wsparciem i nie stanowią tylko kosztu, ale przede wszystkim narzędzie stabilizacji i przewidywalności finansowej.

Trzy najważniejsze grupy zagrożeń wpływające na finansowe ryzyko w samorządach 

Jakie są kluczowe ryzyka, które obecnie najbardziej wpływają nie tylko na koszty funkcjonowania JST, ale także na bezpieczeństwo inwestycji realizowanych przez gminy, powiaty czy samorządy województw?  

- Mamy do czynienia z trzema zasadniczymi grupami zagrożeń. Są to przede wszystkim ryzyka klimatyczne i katastroficzne. Rośnie nie tylko częstość ich występowania, ale też zakres szkód.

Dlatego istotne jest to, żeby nie tylko wykupić polisę od ognia lub innych zdarzeń losowych, ale tak skonstruować cały program ubezpieczenia, żeby był na tyle kompleksowy, komplementarny i przemyślany, by chronił jednostkę samorządu terytorialnego przed uruchomieniem środków budżetowych.

Drugą grupę ryzyka stanowią zagrożenia cybernetyczne, w tym między innymi ataki ransomware (wirusowe oprogramowanie wyłudzające - red.). Jeden taki atak może generować nawet wielomilionowe koszty, a także straty wizerunkowe oraz zakłócenia ciągłości działania samorządów w zakresie ich podstawowych funkcji, czyli realizowania zadań publicznych.

Skalę tego rodzaju ryzyka zauważył także ustawodawca, gruntownie nowelizując przepisy o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa (KSC). Nakładają one na samorządy wiele nowych obowiązków. Przejdźmy więc do trzeciej grupy zagrożeń bezpośrednio związanych z działalnością JST.

- To ryzyko związane z odpowiedzialnością prawną i cywilną. Chodzi między innymi o szkody wynikające z utrzymania infrastruktury drogowej. Mimo znacznej poprawy stanu dróg, która nastąpiła w ostatnich latach, tego rodzaju szkody nadal generują roszczenia ze strony mieszkańców.

Samorządy nie są w stanie niejako z dnia na dzień utrzymywać taką infrastrukturę w idealnym stanie - chociażby ze względu na zjawiska atmosferyczne, które powodują, iż niestety ubytki w drogach wciąż są problemem.

EIB, jako broker ubezpieczeniowy, mocno wspiera samorządy właśnie w likwidacji tego typu zdarzeń.

Rosnąca świadomość mieszkańców zwiększa liczbę i wartość roszczeń wobec samorządów

Kiedy możemy powiedzieć, że program ubezpieczeniowy jest adekwatny do potrzeb danego samorządu?

- Skuteczny program ubezpieczeniowy powinien być kompleksowy i uwzględniać zachowanie części ryzyka przez samorząd, na przykład poprzez mechanizm franszyzy. Jest rzadko stosowany, a warto pamiętać, że w określonych sytuacjach może korzystnie wpływać na koszty ubezpieczenia i stabilność finansową samorządu.

Rosnąca świadomość mieszkańców zwiększa liczbę i wartość roszczeń wobec samorządów, co wymaga odpowiedniego przygotowania ze strony JST.

A jak samorządy radzą sobie z gromadzeniem danych o swoim majątku, jego inwentaryzowaniem oraz wyceną wartości mienia komunalnego? Bez tych elementów trudno przygotować dobry program ubezpieczeniowy.

- To rzeczywiście ogromne wyzwanie dla samorządów, zwłaszcza tych większych, posiadających setki obiektów o zróżnicowanym charakterze, takich jak szkoły czy instytucje kultury. Często są to bardzo specyficzne budynki, wymagające ustalenia ich wartości w drodze profesjonalnych konsultacji z rzeczoznawcą majątkowym.

Rynek ubezpieczeniowy dostrzegł te wyzwania, szczególnie w 2022 r., kiedy za sprawą wysokiej inflacji narastał problem luki ubezpieczeniowej. Jako broker wspieramy bardzo aktywnie samorządy w tym zakresie, mając także na względzie ich ograniczone środki budżetowe.

Do dyspozycji jednostek samorządu terytorialnego oddajemy - bez dodatkowych kosztów w ramach naszej współpracy z JST - platformę EIB IMS. To rozwiązanie informatyczne umożliwiające rzetelną wycenę aż ponad 200 kategorii budynków do wartości odtworzeniowej, która gwarantuje odbudowę mienia do stanu sprzed szkody.

Korzystanie z tej platformy - stanowiącej narzędzie służące do wspomnianej inwentaryzacji mienia - pomaga samorządom również w planowaniu remontów i reagowaniu na potrzeby infrastrukturalne.

Rozmowę przeprowadzono podczas XVIII Europejskiego Kongresu Gospodarczego.