Пераход Ганібала праз Альпы з дзясяткамі тысяч воінаў і баявымі сланамі працягвае заставацца адной з галоўных загадак антычнай гісторыі. Нямецкія вучоныя прапанавалі падысці да яе вырашэння не з пункту гледжання гістарычных крыніц, а праз разлік энергетычных патрэб людзей і жывёл.

Пераход Ганібала праз Альпы. Фрэска сярэдзіны XVIII стагоддзя. Крыніца: Photo12 / UIG / Getty Images

Увосень 218 года да нашай эры, у пачатку Другой Пунічнай вайны карфагенскі палкаводзец Ганібал правёў праз Альпы каля 46 тысяч воінаў, прыблізна 8 тысяч коней і 37 баявых сланоў, каб уварвацца ў Італію. Аднак да гэтага часу няма адзінага меркавання, якім менавіта шляхам яго войска перайшло праз горы.

Як піша Tagesspiegel, даследчыкі Эміліа Берці з Нямецкага цэнтра інтэгратыўных даследаванняў біяразнастайнасці і Фрыц Фольрат з Універсітэта Ены прапанавалі новы спосаб ацаніць магчымыя маршруты. Яны разлічылі энергазатраты салдат, коней і сланоў на розных маршрутах, што вядуць з тэрыторыі сучаснай Францыі праз Альпы ў Італію.

На думку аўтараў, шматлікія дыскусій пра пераход Ганібала праз Альпы не ўлічваюць біялагічныя патрэбы войска і жывёл. Калі салдаты і часткова коні маглі несці частку запасаў самастойна, то для жывёл масай да трох тон гэта было немагчыма.

Паводле разлікаў, даросламу слану неабходна да 200 кілаграмаў корму ў дзень. У прыродзе гэтыя жывёлы могуць праводзіць каля 14 гадзін штодня ў пошуках ежы толькі для таго, каб падтрымліваць сваю масу цела. Таму выбар маршруту быў важны не толькі з ваеннага, але і з лагістычнага пункту гледжання.

На аснове папярэдніх даследаванняў аўтары рэканструявалі чатыры магчымыя маршруты праз Альпы. Сярод іх шлях праз перавал Коль-дзю-Клап'е вышынёй амаль 2500 метраў, які доўгі час лічыўся найбольш верагодным, а таксама амаль трохкіламетровы перавал Коль-дэ-ла-Траверсет, які часцей згадваецца ў даследаваннях апошніх гадоў.

Разлікі паказалі, што найбольш энергаэфектыўным мог быць менавіта маршрут праз Коль-дэ-ла-Траверсет. Для ўсёй арміі ён патрабаваў каля 5,42 тэраджоўля энергіі, што прыкладна на 16% менш, чым пераход праз Коль-дзю-Клап'е. За 15 дзён паходу на гэты маршрут спатрэбілася б каля 232 тон харчавання і фуражу.

Разам з тым даследчыкі адзначаюць, што нават гэты маршрут не вырашаў усіх праблем. Каб падтрымліваць вагу, сланы павінны былі б штодня амаль бесперапынна харчавацца на працягу пяці-шасці гадзін, што ва ўмовах горнага паходу выглядае малаверагодным. Таму аўтары мяркуюць, што і людзі, і жывёлы выкарыстоўвалі ўласныя энергетычныя запасы.

Паводле разлікаў, за час пераходу салдаты страцілі б каля 19% сваіх тлушчавых запасаў, коні — каля 11%, а сланы — каля 4%.

Параўнанне магчымых маршрутаў Ганібала праз Альпы. Карта паказвае чатыры асноўныя варыянты пераходу, справа — разліковыя энергетычныя выдаткі для людзей, коней і сланоў, а ўнізе — профілі вышыні трох найбольш верагодных маршрутаў. Найбольш энергаэфектыўным, паводле даследавання, быў маршрут праз перавал Коль-дэ-ла-Траверсет (зялёны). Фота: матэрыялы навуковага артыкула

Паводле гістарычных звестак, каля 30 сланоў, верагодна, яшчэ ўдзельнічалі ў бітве пры Трэбіі ў снежні 218 года да нашай эры. Аднак пасля прыбыцця ў Італію забяспечыць іх кормам аказалася значна цяжэй. На думку даследчыкаў, хутчэй за ўсё, гэтая лагістычная задача так і не была вырашана: усе сланы, акрамя асабістага слана Ганібала па імені Сурус, не перажылі зіму пасля пераходу праз Альпы.

Рашэнне Ганібала ўзяць з сабой сланоў, якое каштавала такіх намаганняў, навукоўцы тлумачаць стратэгічнымі меркаваннямі. Акрамя тактычнай перавагі на полі бою, сланы, на погляд аўтараў, маглі выконваць ролю псіхалагічнай зброі. Яны павінны былі ўразіць мясцовыя кельцкія плямёны і схіліць іх да саюзу супраць Рыма.

Пасля пераходу праз Альпы Ганібал яшчэ 14 гадоў вёў баявыя дзеянні ў Італіі і атрымаў некалькі буйных перамог над рымскім войскам. Аднак прымусіць Рым капітуляваць яму не ўдалося, і ўрэшце яго адклікалі на радзіму. У 202 годзе да нашай эры карфагенская армія пад камандаваннем Ганібала, якая мела ўжо каля 80 баявых сланоў, пацярпела паражэнне ў бітве пры Заме на тэрыторыі сучаснага Туніса. Карфаген капітуляваў, і неўзабаве пасля гэтага вайна скончылася.

Усе навіны →