ალიაქსანდრ ლუკაშენკას დაპატიმრება მოითხოვა ბელარუსის დემოკრატიულმა ფორუმმა, რომელსაც ხელმძღვანელობს ვალერი ცეპკალო - ლუკაშენკას ყოფილი თანამებრძოლი და ამჟამად ოპოზიციონერი პოლიტიკოსი. ბელარუსის დემოკრატიული ფორუმი ამტკიცებს, რომ ლუკაშენკა რუსეთის აგრესიის თანამონაწილეა, რადგან:

• 2022 წელს ბელარუსის ტერიტორია გამოიყენებოდა უკრაინაში რუსეთის ჯარების შეჭრისთვის;
• ბელარუსი რუსეთს სამხედრო ინფრასტრუქტურას, აეროდრომებსა და რკინიგზას უთმობს;
• ბელარუსის სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსი რუსულ არმიას ამარაგებს;
• მინსკი სხვადასხვა ფორმით მხარს უჭერს რუსეთის სამხედრო კამპანიას.

სააგენტო Reuters-ის ინფორმაციით, უკრაინის პრეზიდენტის ოფისმა ეს მიმართვა გენერალური პროკურატურის ოფისს გადაუგზავნა, რათა მას განეხილა, არსებობს თუ არა სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის სამართლებრივი საფუძველი.

უკრაინელი პოლიტოლოგი ვოლოდიმირ ფესენკო მიიჩნევს, რომ ეს ნაბიჯი, პირველ რიგში, პოლიტიკური გაფრთხილებაა ლუკაშენკოსთვის, რათა ბელარუსი კიდევ უფრო ღრმად არ ჩაერთოს უკრაინის წინააღმდეგ ომში.

„საუბარი არ არის უკვე სისხლის სამართლის საქმის ან სასამართლო პროცესის დაწყებაზე. ჯერჯერობით საქმე მხოლოდ პროკურატურაში შეტანილ მიმართვას ეხება, სადაც ეს საკითხი შეიძლება განიხილონ. ეს პროცესი შესაძლოა დროშიც გაიწელოს. აქ მთავარი ის არის, რომ ეს ლუკაშენკოსთვის გაფრთხილებაა - არ ჩაერთოს უკრაინის წინააღმდეგ ომში“, - განუცხადა ვოლოდიმირ ფესენკომ რადიო თავისუფლების უკრაინულ სამსახურთან საუბარში.

ამასთან, უკრაინელმა პოლიტოლოგმა გაიხსენა, რომ უკრაინის პრეზიდენტს, ვოლოდიმირ ზელენსკის, ადრე ნათქვამი აქვს: თუ პროვოკაცია მოხდება, უკრაინას აქვს პასუხის გაცემის შესაძლებლობა.

ფესენკოს აზრით, ბელარუსის ოპოზიციის მიმართვის პრეზიდენტის ადმინისტრაციიდან პროკურატურაში გადაგზავნა შეიძლება მიუთითებდეს კიევის მხრიდან ლუკაშენკას მიმართ პოზიციის გამკაცრებაზე. შესაძლო მიზეზებად პოლიტოლოგი ასახელებს:

უკრაინის პრეზიდენტის ოფისის ყოფილი ხელმძღვანელის, ანდრი ერმაკის, წასვლის შემდეგ უკრაინის პოლიტიკის ცვლილება

მინსკის მხრიდან რუსეთის ომისადმი უფრო აქტიური მხარდაჭერა

აშშ-ის მცდელობა, უკრაინა ჩართოს ბელარუსის ხელისუფლებასთან დიალოგში

„ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ სურდათ ლუკაშენკასთან თანამშრომლობაში ჩვენი ჩართვა. აქ უკრაინას შეუძლია საკუთარი პრინციპულობა აჩვენოს და ამერიკელ პარტნიორებს მიანიშნოს, რომ ჩვენ ალიაქსანდრ ლუკაშენკას მიმართ საკუთარი, პრინციპული, მათ შორის სამართლებრივი, პრეტენზიები აქვს“, - განმარტა პოლიტოლოგმა, რომლის თქმითაც, იურიდიული თვალსაზრისით, ლუკაშენკასთვის ეს შეხსენებაა, რომ მისადმი დამოკიდებულება შეიძლება ფუნდამენტურად შეიცვალოს და სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა გახდეს მის მიმართ დამოკიდებულების რადიკალური ცვლილების ნიშანი.

ამასთან, ვოლოდიმირ ფესენკო მიიჩნევს, რომ ამ ეტაპზე სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის პერსპექტივა ჯერ კიდევ ბუნდოვანია.

„ამ ეტაპზე მხოლოდ დაუსწრებელ მართლმსაჯულებაზე შეგვიძლია საუბარი, როგორც ეს ჩვენი ყოფილი პრეზიდენტის, ვიქტორ იანუკოვიჩის, შემთხვევაში მოხდა. ზუსტად ვერ ვიტყვით, როდის მოხდება ეს, მაგრამ ვფიქრობ, რომ, დიდი ალბათობით, ეს გარდაუვალია. ადრე თუ გვიან აუცილებლად გაიმართება სასამართლო პროცესი როგორც პუტინის, ისე ლუკაშენკას წინააღმდეგ. ლუკაშენკას შემთხვევაში ბრალდება იქნება უკრაინაზე თავდასხმაში ხელშეწყობა და რუსეთის ომის მხარდაჭერა. ეს მხოლოდ დროის საკითხია“, - დარწმუნებულია უკრაინელი პოლიტოლოგი.

28 ივლისს ცნობილი გახდა, რომ უკრაინის პრეზიდენტის ოფისმა, სააგენტო Reuters-ის ინფორმაციით, გენერალური პროკურატურის ოფისს მიმართა თხოვნით, განეხილა ალიაქსანდრ ლუკაშენკას წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის შესაძლებლობის საკითხი.

იმავე დღეს ბელარუსის დემოკრატიულმა ფორუმმა, რომელსაც ვალერი ცეპკალო ხელმძღვანელობს, საკუთარ Telegram-არხზე გამოაქვეყნა შესაბამისი მიმართვის ფოტო, რომელსაც უკრაინის პრეზიდენტის ოფისის ხელმძღვანელის მოადგილე ოლეგ ტატაროვი აწერდა ხელს. თუმცა, უნდა ითქვას, რომ ამ დოკუმენტში ლუკაშენკას სახელი პირდაპირ არ იყო ნახსენები.

ორგანიზაციის განმარტებით, ლუკაშენკას სახელი და მოთხოვნა - მის ქმედებებს რუსეთის აგრესიის მხარდაჭერის კონტექსტში სამართლებრივი შეფასება მისცემოდა, მითითებული იყო მათ მიერ უკრაინის ხელისუფლებისთვის გაგზავნილ პირველ მიმართვაში.

ამ საკითხზე კომენტარი არ გაკეთებულა არც უკრაინის პრეზიდენტის ოფისში და არც გენერალურ პროკურატურაში. ლუკაშენკას წინააღმდეგ სისხლის სამართლის შესაძლო აღძვრის თაობაზე განცხადება არ გაუკეთებია ბელარუსის ხელისუფლებასაც..

რადიო თავისუფლებამ კომენტარისთვის უკრაინის სახელმწიფო და სამართალდამცავ უწყებებსაც მიმართა. პასუხის მიღების შემთხვევაში ინფორმაცია განახლდება.

როგორც ექსპერტები განმარტავენ, ეს არ არის ალიაქსანდრ ლუკაშენკას წინააღმდეგ სისხლის სამართლის დევნის დაწყების პირველი მცდელობა.

2025 წლის თებერვალში უკრაინულმა საზოგადოებრივმა ორგანიზაციამ „პეჩატარმიამ“ („ПечатьАрмия“) სასამართლოს მეშვეობით სცადა, ლუკაშენკას წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა და მისი პასუხისმგებლობის საკითხის დაყენება, როგორც რუსეთის აგრესიის თანამონაწილისა (ვლადიმირ პუტინთან, ირანისა და ჩრდილოეთ კორეის ხელისუფლებებთან ერთად).

სარჩელის ავტორმა უკრაინისთვის საერთო კომპენსაციის ოდენობად 1,9 დეცილიარდი (37-ნიშნა რიცხვი) გრივნა (100 გრივნა - 2,24$) მოითხოვა, თუმცა სასამართლომ მაშინ ეს სარჩელი განუხილველად დატოვა.

«ПечатьАрмия» (პეჩატარმია) - უკრაინული საზოგადოებრივი (არასამთავრობო) ორგანიზაციაა, რომელიც სრულმასშტაბიანი ომის დაწყების შემდეგ შეიქმნა. მისი საქმიანობა მიმართულია რუსეთის აგრესიის დოკუმენტირებაზე, უკრაინისთვის სამართლებრივი კომპენსაციის მოთხოვნის ხელშეწყობაზე და იმ პირების პასუხისმგებლობის საკითხის დაყენებაზე, რომლებიც, ორგანიზაციის შეფასებით, რუსეთის ომს უწყობენ ხელს.

ალიაქსანდრ ლუკაშენკა პოლიტიკურად და სამხედრო-ლოგისტიკურად მხარს უჭერს რუსეთის ომს უკრაინის წინააღმდეგ, თუმცა ამტკიცებს, რომ ბელარუსის არმია საბრძოლო მოქმედებებში არ მონაწილეობს. მისი მხარდაჭერა გამოიხატება იმით, რომ:

• 2022 წელს ბელარუსის ტერიტორია რუსეთმა უკრაინაში შეჭრის ერთ-ერთ მთავარ პლაცდარმად გამოიყენა;
• მინსკი რუსეთს კვლავ აძლევს საკუთარი სამხედრო ინფრასტრუქტურის, აეროდრომების, რკინიგზისა და სხვა ლოგისტიკური რესურსების გამოყენების შესაძლებლობას;
• ბელარუსის სამხედრო-სამრეწველო საწარმოები რუსული არმიის შეკვეთებს ასრულებენ;
• ბელარუსის ტერიტორიაზე პერიოდულად განლაგებულია რუსული სამხედრო ძალები და შეიარაღება.

ამავე დროს, როგორც ექსპერტები შენიშნავენ, ლუკაშენკა მუდმივად აცხადებს, რომ ბელარუსი უშუალოდ არ მონაწილეობს ომში და ბელარუს ჯარისკაცებს უკრაინაში არ გაგზავნის, თუ, მისი თქმით, თავად ბელარუსს არ დაესხმებიან თავს. პრაქტიკაში ლუკაშენკა რუსეთის მოკავშირეა და ომს მრავალმხრივ უწყობს ხელს, თუმცა ცდილობს ბელარუსის პირდაპირი სამხედრო ჩართვა თავიდან აიცილოს.