We kijken graag naar helden, maar we leven in een tijd van lafaards. Tuig dat ’s nachts in hoofdletters „hoer” kalkt op de woning van landgenoten die asielopvang verwelkomen. Rotzakken die op sociale media anonieme duimpjes geven aan de Berlijnse moordaanslag op mensen die van de gendernorm afwijken. Witte nationalisten die zich verkneukelen om de genocide in Gaza – of anderen die van de weeromstuit op straat staan te juichen om de ‘antikoloniale’ bloedorgie van 7 oktober.

Op nog wat veiliger afstand: profeten van de grote greep die hun poetinisme uitleven aan digitale stamtafels maar zich uiteráárd distantiëren van oorlog en geweld omdat ze als journalist of denker boven de partijen staan en alleen maar de tijdgeest willen vangen. En, klap op de vuurpijl: opportunistische populisten en naïeve middelpuntzoekers in het parlement, ooit Thorbeckes vergaderzaal, die in de gure wind leunen om hun onmacht te camoufleren.

Geen wonder dus, dat The Odyssey van Christopher Nolan zo in de smaak valt, hoezeer classici zich ook uitputten in het zoeken van missers (die rare zwarte Batman-helmen!) en narratieve vertekeningen (Odysseus schaamde zich niet voor zijn paardenlist en daaropvolgende verwoesting van Troje, hij was er trots op). Hier hebben we een held van deze tijd: een geweldenaar, maar wel een die behept is met een post-genocidaal schuldgevoel en een innerlijk dat draait om psycho-medische afkortingen: PTSS natuurlijk, wie weet ook een vleugje ADHD.

Dat schuldgevoel doet vanzelfsprekend een stapje terug wanneer hij als wreker in de uitgerekte finale afrekent met de vele vrijers van zijn vrouw: die krijgen wat ze hebben verdiend. Aan het eind zeilt hij vol weemoed zijn zuurverdiende pensioen tegemoet, terwijl de beschaving die hij kende, het bronzen tijdperk, haar finale nadert.

Maar het kan véél erger. Elon Musk, de rijkste man op aarde en ideologisch een rabiate cycloop, háát de ‘woke’ film omdat er een zwarte actrice en transgender acteur in spelen. Hij kijkt liever naar het even knullige als sinistere Citizen Vigilante, de extreemrechtse cultfilm (verboden in Duitsland) waarin een witte wreker in koelen bloede een migrantengezin executeert. Eerst de verraders, daarna het invasievolk, aldus een tweet over de film. Na de ‘omvolking’ nu de fantasie van deportatie – met het gezicht in de parlementaire plooi aangeprezen als ‘remigratie’ – die voeding zal krijgen door het overlopen van het Spaanse Ceuta door tienduizenden Marokkanen.

Onze hedendaagse ‘helden’ borrelen op uit een stoofpot van culturele angst, lafheid en rancune. Ooit was er de Griekse tragische held die zijn noodlot zonder klagen op zich neemt. Drieduizend jaar later is hij te paard teruggekeerd als eenzame cowboy die zich opoffert voor bangelijke stadsmensen of migranten in een huifkar. Later verwelkomden we ook de ironische antiheld, die alles met een korreltje zout neemt behalve zijn eigen gouden hart (een tv-serie als M*A*S*H). En dan hebben we nog de nihilistische held die alles voor de lol overhoop schiet (The Wild Bunch) en, heel eigentijds, de pop-filosofische held die zich ontworstelt aan een onderdrukkend Systeem (The Matrix).

En nu hebben we dus de Hollywood-Homerische held die in een tijd van dreigende ondergang (waar blijven de Zeevolken?) moordt, plundert, liegt en bedriegt – maar die je dat niet kwalijk kunt nemen omdat hij het er van binnen zo moeilijk mee heeft. Nou ja, dat toch tienduizend keer liever dan de walgelijke cult-film van Musk, die het soort oproer aanprijst dat ooit groepsgewijs geüniformeerd verhaal kwam halen bij vermeende cultuurverraders.

Om dat te weerstaan is wel wat meer nodig dan het bewonderen van een weemoedige held met PTSS. Vooral omdat we zelf helemaal niet die eenzame krijger zijn die, na tobberige omzwervingen, thuiskomt om schoon schip te maken. Wij, aan onze ijdele praatprogrammatafels tot in ons overkookte parlement, zijn eerder die narcistische vrijers, die zich verdringen om de vleespotten in de hoop op de hoofdprijs. Grote vraag is wie ons de rekening presenteert.