Çin’in elektrik sisteminde uzun süredir beklenen dönüşüm 2026’nın ilk yarısında belirginleşti. Rüzgâr ve güneş enerjisindeki hızlı kapasite artışı, kömürün üretim içindeki tarihî ağırlığını ilk kez kritik sınırın altına taşıdı.

Ancak ortaya çıkan tablo, Çin’in kömürden bütünüyle uzaklaştığı anlamına gelmiyor. Yapay zekâ veri merkezleri, elektrikli araçlar ve sanayi üretimindeki büyüme ülkenin elektrik talebini hızla artırırken kömür santralleri sistem güvenliğindeki önemini koruyor.

Çin Ulusal Enerji İdaresinin verilerine göre kömür yakıtlı santraller, ocak-haziran döneminde 2,5 trilyon kilovatsaat elektrik üretti. Çin’de kömürün toplam elektrik üretimindeki payı böylece yüzde 49,7’ye geriledi.

Bu oran, ülke tarihinde ilk kez yüzde 50 sınırının altında kaldı. Kömürün elektrik üretimindeki payı 2016 yılında yüzde 65,5 seviyesinde bulunuyordu. On yıllık dönemde yaşanan gerileme yaklaşık 15,8 puana ulaştı.

Yenilenebilir enerji kaynaklarının payı ise ilk kez yüzde 40’ı aşarak yüzde 41,2’ye çıktı. Yenilenebilir kaynaklardan üretilen elektrik yaklaşık 2 trilyon kilovatsaate ulaşırken yıllık artış yüzde 9 olarak gerçekleşti.

Rüzgâr ve güneş enerjisi birlikte 1,25 trilyon kilovatsaat elektrik üretti. İki kaynağın toplam elektrik tüketimindeki payı yüzde 24,6’ya yükselirken, bu oran 2020 yılında yalnızca yüzde 9,7 seviyesindeydi.

Haziran sonu itibarıyla Çin’in toplam rüzgâr ve güneş enerjisi kurulu gücü yıllık yüzde 16,8 artışla 1,95 milyar kilovata ulaştı. Güneş enerjisindeki kurulu güç ise kömür santrallerinin kurulu gücüyle hemen hemen aynı seviyeye geldi.

Çin’de kömürün elektrik üretimindeki payının azalması, kömürden üretilen elektrik miktarının aynı hızla gerileyeceği anlamına gelmiyor. Ülkenin toplam elektrik tüketimi yılın ilk yarısında yüzde 5,3 artarak yaklaşık 5,1 trilyon kilovatsaate ulaştı.

Elektrikli araç şarj hizmetlerinde tüketilen elektrik yüzde 56,9, internet veri hizmetlerindeki elektrik kullanımı ise yüzde 44 arttı. Yapay zekâ yatırımları, veri merkezleri ve üretim tesisleri elektrik talebini büyüten başlıca alanlar arasında yer aldı.

Bu nedenle yenilenebilir enerji üretimi güçlü biçimde yükselse bile kömür santrallerinin toplam üretimi yüksek kalabilir. Çin’de kömür santralleri, özellikle talebin zirve yaptığı saatlerde ve rüzgâr ile güneş üretiminin yetersiz kaldığı dönemlerde dengeleyici kaynak olarak kullanılmaya devam ediyor.

Kömürün payındaki uzun vadeli düşüş, Çin’e yılda yüz milyonlarca ton kömür satan Endonezya, Moğolistan, Avustralya ve Rusya açısından da önem taşıyor. Ancak ithalatın yönü; yerli üretim maliyetleri, uluslararası fiyatlar ve yaz aylarındaki elektrik talebine göre değişebilir.

Çin, kömür tüketimini en geç 2030’a kadar zirveye çıkarmayı, rüzgâr ve güneşin elektrik üretimindeki toplam payını aynı tarihte yüzde 30’a taşımayı hedefliyor. İlk yarı verileri ikinci hedefe beklenenden daha erken ulaşılabileceğine işaret ederken, artan elektrik talebi kömürden çıkışın kademeli olacağını gösteriyor.