Ben Ukrayna’ya gazeteci olarak geleli, on dokuz yılı geçti (2007 yılının mart sonuydu). O dönemden Ukrayna’da ihtilalin olup ortalığın birbirine girdiği (ve sonrasında Rusya’nın Ukrayna’nın Kırım Yarımadası’nı ele geçirdiği) 2013-2014 dönemine kadarki yedi yıl boyunca Kiev muhabiri olmak, “Yalova kaymakamı” olmak gibiydi. Çoğu zaman Moskova muhabirlerinden daha fazla Rusya’yla ilgili özel haber de yapsam (hele de maaş söz konusu olduğunda), çalıştığım yayın organlarında “Kiev muhabiri” olarak kalıyordum. Ukrayna’nın gelecekte büyük çatışmalara sahne olacağını bizde pek az kişi görebiliyordu.

Oysaki buraların Rusya’yla Batı arasındaki büyük çatışmalara sahne olacağını görmek çok zor değildi. Bir taraftan Putin’in danışmanlığını yapmış olan Rus jepolitik uzmanı Aleksandır Dugin, diğer taraftaysa ABD’ye hizmet etmiş Brzezinski, Ukrayna’nın hem Rusya hem de Batı için taşıdığı hayati öneme işaret ediyordu. Onlardan çok önceyse jeopolitik disiplininin kurucularından İngiliz Halford Mackinder, Doğu Avrupa’ya hâkim olanın Avrasya’nın merkez bölgesine, oraya egemen olanın Asya ve Avrupa kıtalarından oluşan dünya adasına, buraya egemen olanın da dünyaya egemen olacağını söylüyordu. Bu yorum, Ukrayna topraklarının hem 1. hem de 2. dünya savaşlarında taşıdığı önemi de bir miktar açıklar. Yine bu yorumları akılda tutmak, RusyaUkrayna savaşının aktörlerinin Rusya ve Ukrayna’dan ibaret olmadığını, bunun dünya çapındaki bir güç mücadelesinin bir yansıması olduğunu da görmemize yardımcı olur.

Son günlerdeki gelişmeler, Ukrayna savaşının sadece Avrupa’yı değil, bütün dünyayı etkileme niteliğine sahip olduğunu gösterdi. Geçtiğimiz günlerde Ukrayna İHA’ları Hazar Denizi’nde, Rusya’yla İran arasında sefer yapan bir İran yük gemisini vurdu ve bir İranlı denizci yaşamını yitirdi. İran, bu eylemin karşılıksız kalmayacağını söylüyor. Ukrayna yönetimiyse bu geminin bir askeri hedef olduğunu, ayrıca Rusya’nın İran’a askeri yardım yaptığını söyleyerek kendi eyleminin haklı olduğunu söylüyor.

Peki, Ukrayna yönetiminin İran’ı bu savaşa dahil etmesinin nedeni ne?

Aslına bakarsak, iki ülke ilişkileri 2020 başlarına kadar gayet iyiydi. Fakat o tarihte, bir Ukrayna yolcu uçağının İran hava savunma sistemleri tarafından vurulması ilişkileri bozdu. Fakat asıl sorun, Rusya-Ukrayna savaşının başlamasından kısa süre sonra, 2022 sonbaharında İran’ın Rusya’ya “şahid” türü kamikaze İHA’lardan satmasıyla başgösterdi. Rusya birkaç yıl boyunca Ukrayna’ya hava saldırıları düzenlerken İran’dan ithal ettiği bu İHA’ları kullanmıştı. Bu nedenle Ukrayna, İran yönetimiyle ilişkilerini kesmese de İran’ı, “düşmana yardım eden ülke” olarak gördü. Bunların dışında, şubat ayında ABD ve İsrail’in İran’a saldırmasıyla Ortadoğu’da başlayan savaş, bütün dikkatlerin Ukrayna’dan İran’a dönmesine neden olunca Ukrayna yönetimi, ABD’nin bütün imkânlarının Ortadoğu’ya yönelmesinden çekindi. Bu nedenle sürekli olarak “Ukrayna ve İran aynı savaşın iki cephesidir. Rusya’yla İran müttefiktir. İran’la savaşmanın yolu Rusya’yla savaşmaktan geçer” demeye başladılar.

Zelenski bugün ABD’de Trump’la görüşecek. Bakalım bu “İran’a karşı savaşmak için Ukrayna’ya yardım edin” söylemi, Trump üzerinde ne kadar etkili olacak.