غزال محمدی

اسب‌سواری، به‌ویژه ورزش بزکشی در افغانستان همیشه یک کار مردانه بوده است. با حاکمیت طالبان، حتا زنان اجازه رفتن به تماشای این ورزش را هم از دست داده‌اند. مریم علی‌یاور، دختر ۲۸ ساله افغانستان این سنت را به چالش کشیده است.

مریم نخستین دختر از افغانستان است که ورزش سوارکاری با اسب را به صورت حرفه‌ای در قزاقستان، در پیش گرفته و ویدیوهایش را در حساب شبکه‌های اجتماعی خود برای امید دادن به دختران افغانستان منتشر می‌کند. «می‌خواهم امیدی برای آینده‌ای بهتر باشم و با این کار بگویم که هرگز تسلیم نشوید. گام‌های کوچک بردارید و راه خود را به جلو باز کنید.»

مریم پنج‌ساله بود که با خانواده‌اش افغانستان را ترک کرد. ابتدا به ازبکستان و سپس به قزاقستان رفت. مریم در قزاقستان بزرگ شد و در رشته‌ی دندان‌پزشکی درس خواند.

مریم به رسانه‌ی رخشانه می‌گوید، علاقه‌اش به اسب به زمان کودکی‌اش بر می‌گردد: «از کودکی به سوارکاری و اسب علاقه‌ی زیادی داشتم و همیشه به سمت‌شان کشیده می‌شدم و با شجاعت به آن‌ها نزدیک می‌شدم.»

برای فهمیدن اهمیت کاری که مریم می‌کند، باید به جایگاه ورزش با اسب در افغانستان نگاه کرد.  افغانستان یکی از کهن‌ترین فرهنگ‌های سوارکاری جهان را دارد و «بزکشی» ورزش ملی آن است.

ورزش بزکشی حدود ۱۰ سال پیش به‌گونه رسمی در فهرست ورزش‌های ملی افغانستان ثبت شد.

ورزشی که مریم انجام می‌دهد، در آن اسب و سوارکارش مسیری از موانع را با کمترین خطا و در زمان مشخص می‌گذرانند. «وقتی گفته شود که این ورزش صرفاً برای مرد است، این روی ذهن مردم هم تأثیر می‌گذارد و باعث می‌شود زنان آزادی نداشته باشند که در این ورزش فعالیت کنند و خودشان را سانسور کنند. شور و علاقه جنسیت نمی‌شناسد. ما نمی‌خواهیم ثابت کنیم از مردان بهتر هستیم، فقط می‌خواهیم احترام و ارزش برابر داشته باشیم.»

او اسب‌سواری را به‌طور جدی از سنبله ۱۴۰۴ آغاز کرد و  حدود ۹ ماه بعد نخستین ویدیوی تمرینی‌اش را منتشر کرد. اقدامی که تحسین دنبال‌کنندگانش را بر انگیخت. «زیر آن ویدیو، افراد زیادی از من حمایت کردند و همین باعث شد ایده ایجاد این وبلاگ شکل بگیرد تا بتوانم امیدی برای بسیاری از دختران افغان باشم.»

مریم هنوز اسب شخصی ندارد. باشگاه‌های ورزشی سوارکاری در قزاقستان او و چهار نفر از دختران هم گروهش را در این راه حمایت می‌کنند.

مریم حالا به صورت حرفه‌ای ورزش سوارکاری انجام می‌دهد. او می‌گوید، قصد شرکت در مسابقات را دارد.

اسب‌سواری ورزش پرخطری است. مریم بارها از اسب افتاده و استخوان‌هایش هم شکسته است. «این اتفاقات هرگز مرا متوقف نمی‌کند.»

صدای سم اسب‌ها در مسیر خاکی می‌پیچد و گردوغبار در هوا بلند می‌شود. در میان سوارکاران، او با لباس سفید بر اسبی سفید می‌تازد و چهار دختر دیگر در کنارش دست‌هایشان را هماهنگ بالا می‌برند. این یک صحنه خیره کننده از تمرین اسب‌سواری مریم است که در اینستاگرام منتشر  کرده است.

صفحه‌ی اینستاگرام او بیش از ۱۴ هزار دنبال‌کننده دارد و یکی از ویدیوهایش نزدیک به یک میلیون بار دیده شده است.

اما در زادگاه مریم تصویری وارونه برقرار است. کمتر از یک ماه پس از بازگشت طالبان به قدرت، احمدالله وثیق، معاون کمیسیون فرهنگی این گروه، در سنبله ۱۴۰۰ به شبکه‌ی استرالیایی «SBS» گفت زنان اجازه نخواهند داشت کریکت یا «هر ورزشی که در آن بدنشان دیده شود» بازی کنند.

از آن زمان، ممنوعیت ورزش تنها یکی از بیش از صد فرمانی شده که زنان افغانستان را از مکتب و دانشگاه، پارک و باشگاه، کار و سفر محروم ساخته و آنها را به خانه‌‌نشینی مجبور کرده است.

در نتیجه این محدودیت‌های طالبان تنها در بخش ورزش، هزاران  ورزشکار زن افغانستان خانه‌نشین یا مجبور به ترک کشور شده‌اند.

مریم که سال‌هاست بیرون از افغانستان زندگی می‌کند، می‌گوید که وضعیت زنان و دختران در افغانستان را از شبکه‌های اجتماعی دنبال می‌کند. او می‌گوید، آن‌چه بر زنان در افغانستان می‌گذرد، غیرقابل باور و غیرانسانی است. «متوقف کردن نسل جوان از پیشرفت، یک اشتباه بزرگ است…ما امروز بیش از هر زمان دیگری به دست توانمند زنان نیاز داریم.»

اما گوش طالبان به این انتقادها بدهکار نیست.

ریچارد بنت، گزارشگر ویژه‌ی سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان، در گزارشی که ماه اکتبر ۲۰۲۵ به مجمع عمومی این سازمان ارائه کرد، گفت، از زمان بازگشت طالبان به قدرت، حتا یک فرمان محدودکننده‌ی حقوق زنان لغو نشده است. او این محدودیت‌ها را «آپارتاید جنسیتی» خواند.

مریم در سال ۲۰۱۷ ازدواج کرده و مادر یک دختر و دو پسر است. در کنار زندگی خانوادگی و حرفه‌ی دندان‌پزشکی، هر هفته به باشگاه می‌رود، ورزش سواری کاری انجام می‌دهد.

او می‌گوید، آرزو دارد روزی اسب خودش را داشته باشد، اما آرزوی بزرگ‌ترش این است که دختری در کابل، مزارشریف یا هرجای دیگر افغانستان، ویدیوی او را ببیند و امید بگیرد.