Komisja Europejska zaproponowała w piątek (17 lipca) w ramach reformy systemu handlu emisjami ETS m.in., by państwa Unii Europejskiej przeznaczały co najmniej 50 proc. przychodów z aukcji ETS na inwestycje w dekarbonizację. Zapowiedziała też zwiększenie liczby darmowych uprawnień dla przemysłu do 2030 r.

Szefowa resortu klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska podkreśliła, że "nie można wyjść z sytemu ETS, ale jako kraj członkowski UE możemy system zmieniać". Oceniając propozycję Komisji, że "da ona oddech" państwom członkowskim. Według niej to "krok milowy w kierunku łagodzenia systemu ETS". Zwróciła uwagę, że łagodniejsza polityka klimatyczna Wspólnoty jest potrzebna, by Europa nie traciła konkurencyjności.

To jest pierwszy krok, ale milowy krok w kierunku łagodzenia systemu ETS (...). Po raz pierwszy nie mamy do czynienia z zaostrzaniem polityki klimatycznej, z zaostrzaniem kursu, z przykręcaniem kurka, tylko wręcz z luzowaniem, łagodzeniem i to jest ogromny sukces polskiej dyplomacji - podkreśliła Hennig-Kloska.

Minister zapewniła, że Polska będzie walczyła o więcej, jeśli chodzi o dalsze łagodzenie unijnej polityki klimatycznej. Zwróciła uwagę m.in. na system ETS2, który miałby zacząć obowiązywać od 2028 roku. Szefowa MKiŚ wskazała, że nasz kraj chce, aby był on dobrowolny lub zaczął obowiązywać znacznie później.

Hennig-Kloska zapowiedziała ponadto, że będziemy walczyć o dalsze spowolnienie tempa wycofywania z rynku uprawnień do emisji.

Reforma zaproponowana przez KE uwzględnia także kwestię liczby uprawnień dostępnych na aukcjach po 2030 r. System ETS zakłada regularne zmniejszanie liczby pozwoleń na sprzedaż, by przekonać emitentów do przechodzenia na mniej emisyjne rozwiązania. W latach 2024-27 pula ta jest zmniejszana każdego roku o 4,3 proc. w stosunku do historycznego punktu odniesienia. To oznacza, że co roku z systemu znika około 84-85 mln uprawnień. Od 2028 r. tempo to ma jeszcze bardziej przyspieszyć, bo limit będzie obniżany o 4,4 proc. rocznie.

Kontynuowanie tego tempa doprowadziłoby do tego, że w 2039 r. liczba uprawnień na sprzedaż wyniosłaby zero. Dlatego KE zaproponowała wyhamowanie tego tempa. W latach 2031-35 wskaźnik ten wyniesie 3,7 proc., a w 2036-2040 - 1,7 proc.

Komisja zapowiedziała też zmniejszenie tempa redukcji darmowych uprawnień po 2030 r. Wskaźnik zostanie obniżony z 2,5 proc. do 2 proc. rocznie.

Szefowa MKiŚ powiedziała, że Polska zbudowała koalicję państw m.in. w celu przedłużenia funkcjonowania Funduszu Modernizacyjnego, którego "Polska jest i pozostanie największym beneficjentem". Przypomniała, że środki z tego źródła trafiają na transformację energetyczną i poprawę efektywności energetycznej domów jednorodzinnych, szkół, szpitali. Pieniądze trafiają też do samorządów, a także do sektora ciepłowniczego.

KE chce utrzymać po 2030 r. instrumenty solidarnościowe skierowane do krajów o niższych dochodach, w tym Polski. Zaproponowała utrzymanie Funduszu Modernizacyjnego, z którego korzysta 12 państw UE, w tym Polska.

Z propozycji KE wynika jednak, że skala wsparcia w ramach FM ma być o wiele niższa, bo w przyszłej dekadzie zostanie on sfinansowany z puli 280 mln uprawnień. Przy zakładanej przez KE cenie na poziomie 75 euro za jedno pozwolenie fundusz może więc wynieść 21 mld euro. W obecnym 10-letnim okresie trafi do niego blisko 650 mln uprawnień. Szacuje się, że w latach 2021-30 do Polski trafi z FM około 14 mld euro.

Hennig-Kloska dodała, że w negocjacjach Polska walczyła również o wprowadzenie nowego programu wspierania inwestycji, tzw. booster investment. Instrument ten zostanie zasilony pulą 400 mln uprawnień, co ma przynieść około 30 mld euro. To oznacza, że koperta dla krajów o niższych dochodach wyniosłaby 7,5 mld euro. Program ma być dostępny jeszcze przed 2030 r., a w kolejnej dekadzie ma przekształcić się w bank dekarbonizacji przemysłu.

Dodatkowo po 2030 r. pierwsze 10 proc. uprawnień trafiających na aukcje ma być zarezerwowane dla 16 państw o niższych dochodach. Chodzi o 12 państw korzystających z Funduszu Modernizacyjnego oraz o Hiszpanię, Słowenię, Cypr i Maltę. Będą one dostępne pod warunkiem, że - jak zaznaczył komisarz ds. klimatu Wopke Hoekstra - przychody ze sprzedaży zostaną przeznaczone na zielone inwestycje.

Wiceminister klimatu Krzysztof Bolesta wyjaśnił, że propozycja reformy systemu ETS przedstawiona przez KE będzie teraz dyskutowana na poziomie Rady oraz Parlamentu Europejskiego.

Przy poprzedniej rewizji ETS-u, za poprzedniego rządu, działania Polski ograniczały się w dużej mierze do tego, żeby zagłosować przeciw. Tym razem (...) pracujemy nad tym, żeby ta propozycja była dla nas dobra (...). Ta propozycja już jest dla nas dobra, ale będziemy pracować, żeby ją dalej poprawiać - podkreślił.

Bolesta zapowiedział, że Polska będzie walczyć m.in., by "powiększyć" instrumenty solidarnościowe, czyli Fundusz Modernizacyjny i booster investment. Dodał, że celem resortu jest zadbanie o to, by przemysł miał jak najlepsze warunki do funkcjonowania w Polsce i w UE.

Zarówno wiceminister jak i Hennig-Kloska akcentowali, że polska dyplomacja będzie również działać na rzecz ograniczenia wpływu ETS2. - Aby dalej przesunąć ETS2, żeby albo to był system dobrowolny, albo żeby zupełnie zniknął z dyrektywy - zaznaczył Bolesta.

Zgodnie z dotychczasowymi ustaleniami ETS2 ma być wdrożony rok później niż planowano (od 2028 r.). Koalicja 10 państw w tym Polska przekonują, że system ten uderzy m.in. w gospodarstwa domowe.