17 lipca 1955 roku w Anaheim otwarto Disneyland. Wszyscy w nim widzą park rozrywki. Dla miłośników architektury to też niezwykły eksperyment: zaprojektowane od podstaw miasto emocji, widoków, ruchu i kontroli.

• Disneyland w Anaheim działa jak wyreżyserowane miasto: ma ulice, place i dominanty, a każdy detal wspiera projektowanie doświadczeń.
• Park rozrywki stosuje architektoniczne triki, m.in. wymuszoną perspektywę na Main Street i przy zamku, by wzmacniać iluzję skali i monumentalności.
• Urbanistyka Disneylandu usuwa chaos i konflikty miasta: logistyka jest ukryta, ruch kontrolowany, a strefy tematyczne tworzą sekwencję „scen”

Ponad 70 lat temu w Anaheim na przedmieściach Los Angeles w Kalifornii otwarto Disneyland, czyli pierwszy park tematyczny Walta Disneya. Disneyland promowany jako "najszczęśliwsze miejsce na Ziemi", pozostaje jednym z najpopularniejszych parków rozrywki na świecie.

Wszystkich, którzy przybywają do tego radosnego miejsca, witamy! Disneyland jest waszą krainą. Tu wiek dojrzały przeżywa na nowo miłe wspomnienia przeszłości, a młodość może zasmakować wyzwań i obietnic przyszłości. Disneyland jest poświęcony ideałom, marzeniom i twardym faktom, które stworzyły Amerykę, z nadzieją, że będzie źródłem radości i inspiracji dla całego świata - powiedział Walter Disney podczas ceremonii otwarcia 17 lipca 1955 roku.

Disneyland ma wszystko, co znamy z miasta: wejściowy plac, główną ulicę, dominantę w postaci zamku, kolejkę, strefy tematyczne, osie widokowe, węzły komunikacyjne itd. To miasto wyreżyserowane. Bowiem każdy skręt, elewacja, detal, zapach, rytm chodzenia i punkt widokowy są częścią większego scenariusza. Disneyland można więc czytać jako laboratorium projektowania doświadczeń.

Pierwszym urbanistycznym gestem parku jest Main Street, U.S.A. To nie tyle rekonstrukcja prawdziwej ulicy, ile idealizowana pamięć amerykańskiego miasteczka z początku XX wieku. Inspiracją był między innymi klimat Marceline w Missouri, gdzie Walt Disney spędził część dzieciństwa.

Main Street nie udaje rzeczywistości jeden do jednego. Bardziej... projektuje nostalgię. Jest czystsza, bardziej czytelna, bardziej przyjazna i bardziej filmowa niż prawdziwa ulica. Działa jak prolog do opowieści.

Jednym z najbardziej znanych trików Disneylandu jest wymuszona perspektywa. Budynki przy Main Street mają wyższe kondygnacje projektowane w mniejszej skali, dzięki czemu wydają się wyższe, a sama ulica dłuższa i bardziej monumentalna. Podobny mechanizm zastosowano przy zamku, którego elementy zmniejszają się ku górze, by obiekt wyglądał na większy, niż jest w rzeczywistości. 

To architektura zachowująca się jak kino. Chodzi o kadr, iluzję i emocję. Człowiek nie odbiera tu budynku jako obiektu technicznego, lecz jako obraz, przez który przechodzi.

Sleeping Beauty Castle to klasyczna dominanta widokowa: przyciąga wzrok, organizuje ruch i pomaga orientować się w przestrzeni. W projektowaniu parków Disneya takie widoczne z daleka punkty przyciągania bywają określane jako "weenies", czyli elementy, które prowadzą ludzi niemal intuicyjnie przez przestrzeń.

Sam zamek ma też ciekawą genealogię architektoniczną. Był inspirowany między innymi zamkiem Neuschwanstein w Bawarii, czyli XIX-wieczną fantazją Ludwika II na temat średniowiecza. Disneyland kopiuje romantyczne wyobrażenie o historii. To w pewien sposób fikcja zbudowana na... wcześniejszej fikcji.

Najbardziej fascynujące jest to, że Disneyland korzysta z języka miasta, ale usuwa z niego większość miejskich konfliktów. Są ulice, place, dzielnice i infrastruktura, ale zaplecze znika z pola widzenia. Logistyka jest ukryta. Ruch jest kontrolowany. Chaos zostaje zamieniony w płynną sekwencję doświadczeń.

To urbanistyka bez przypadkowości. Każda strefa ma własny kod architektoniczny: Main Street jest nostalgiczna, Fantasyland baśniowy, Frontierland westernowy, Adventureland egzotyzujące, a Tomorrowland futurystyczne. Razem tworzą nie tyle tradycyjne miasto, ile montaż przestrzenny, złożony z kolejnych "scen".

Disneyland powstał w Kalifornii lat 50., w epoce motoryzacji i rozwoju przedmieść. Tym ciekawsze jest to, że jego wnętrze działa jak miasto spacerowe: z krótkimi dystansami, czytelnymi osiami, atrakcyjnymi pierzejami i ciągłą zmianą bodźców. 

Pod tym względem park można czytać jako kontrpropozycję wobec samochodowej urbanistyki powojennej Ameryki. Na zewnątrz: parkingi, drogi i suburbanizacja. W środku: pieszy, detal, fasada, rytm i widok.

Disneyland jest też lekcją o sile elewacji. W wielu miejscach najważniejsze nie są pełne bryły architektoniczne, ale to, co widzi przechodzień: pierzeja, szyld, okno, kolor, światło, ornament i detal na wysokości wzroku.

Natomiast Disneyland Railroad, czyli kolejka obiegająca park, działa nie tylko jako atrakcja, ale też jako urbanistyczna rama. Wyznacza granicę świata przedstawionego, trochę jak mur miejski albo obwodnica w miniaturze. Po przekroczeniu wejścia odwiedzający trafia do osobnego porządku przestrzennego, w którym codzienność zostaje zawieszona. 

Paradoksalnie, otwarcie Disneylandu wcale nie było idealne. 17 lipca 1955 roku wydarzenie transmitowano na żywo stacja ABC, a prowadzili aktorzy Art Linkletter, Bob Cummings i Ronald Reagan, czyli późniejszy prezydent USA. Na uroczystość zaproszono 11 tys. osób, ale tysiącom dodatkowych osób udało się wejść z podrabianymi biletami wstępu. Były tłumy, upał, problemy techniczne, awarie atrakcji i miękki asfalt na Main Street. Infrastruktura nie nadążyła za ruchem ludzi. 

To był piękny urbanistyczny paradoks. Park zaprojektowany jako kontrolowana przestrzeń przyszłości zaczął historię od bardzo miejskiego problemu. 

Podobał się artykuł? Podziel się!