Er gaat bijna geen dag voorbij zonder dat er stemmen opgaan om de zorgkostenplafonds in de ggz af te schaffen.

V.l.n.r. Bram de Wit, Corinne Tutein Noltenius, Ubert Klink

Die oproep klinkt begrijpelijk: er zijn lange wachttijden, dus waarom zou je grenzen stellen aan het budget? Toch is het loslaten van deze plafonds geen oplossing. Sterker nog, het werkt averechts – vooral voor de patiënten die het meest kwetsbaar zijn.

Ons zorgstelsel is gebouwd op solidariteit. Maar zonder plafonds verdwijnt de prikkel om onderscheid te maken tussen lichte en complexe problematiek. Zorgverzekeraars worden dan verplicht om álle zorg in te kopen. Het gevolg: capaciteit voor zware zorg komt onder druk te staan en juist de ernstigste gevallen blijven wachten.

De realiteit is dat patiënten met lichte klachten vaak snel geholpen worden, terwijl mensen met complexe problemen soms jarenlang geen plek vinden. Voor lichtere zorg zijn meer behandelaren beschikbaar: het werk is overzichtelijker, de risico’s kleiner en de omstandigheden gunstiger. In de complexe ggz is het tegenovergestelde waar: agressie, crisisinterventies en meervoudige diagnoses maken het werk zwaarder en minder aantrekkelijk.

Een voorbeeld van een huisarts. Een van zijn patiënten is een 25-jarige ict’er met een ernstige eetstoornis, autisme en epileptische aanvallen door overmatig water drinken. De huisarts vreest voor zijn leven, maar kan meer dan een jaar lang geen plek vinden. De ouders leven dagelijks met de angst dat hun zoon zal overlijden. Tegelijkertijd kan een student met een lichte depressie vaak al binnen een week terecht. Huisartsen zien dit dagelijks: wie lichte klachten heeft, vindt razendsnel een behandelaar; wie complexe problemen heeft, wacht eindeloos.

Volgens onderzoek van Trimbos-Nemesis heeft inmiddels 25 procent van de bevolking een psychische stoornis, tegenover 17 procent in 2010. Bij jongeren tussen de 15 en 35 jaar is dat zelfs 38 procent. De Nederlandse ggz kan echter maar 9 procent van de bevolking bedienen. De vraag groeit dus veel sneller dan het aanbod; de rek is eruit.

Vaak klinkt het: “Zorgverzekeraars bepalen toch zelf wat ze inkopen?” In werkelijkheid zijn zij gebonden aan regels. Toezichthouders verplichten hen om wachttijden te monitoren zonder onderscheid tussen lichte en zware problematiek. Bovendien hebben verzekerden wettelijk recht op vrije zorgkeuze. Daardoor moeten verzekeraars ook lichte zorg grootschalig inkopen – wat hun mogelijkheden om zware zorg voorrang te geven beperkt.

Wij pleiten voor gedifferentieerde wachttijdnormen: maak onderscheid tussen lichte en complexe ggz-problematiek. Pas als zorgverzekeraars gericht kunnen inkopen, kunnen we plafonds voor lichte zorg aanscherpen en middelen vrijmaken voor de zwaarste gevallen. Dat leidt tot betere arbeidsvoorwaarden in de complexe zorg, minder verloop onder personeel en kortere wachttijden voor patiënten die het meest lijden.

De ggz staat op een kruispunt: blijven we capaciteit vullen met lichte klachten of kiezen we voor de mensen met de grootste nood? Wij kiezen voor dat laatste. Maar daar hebben we steun voor nodig – van toezichthouders, beleidsmakers en de samenleving. Geef zorgverzekeraars de instrumenten om het verschil te maken. Dan blijft solidariteit geen mooie gedachte, maar wordt het werkelijkheid voor de mensen die het het hardst nodig hebben.

Door: Bram de Wit, huisarts in Limburg, Corinne Tutein Nolthenius, directeur inkoop & transformatie ggz, coöperatie VGZ en Ubert Klink, senior zorginkoper ggz bij VGZ.