Als je je been breekt of - zoals ik recent - een nieuwe heup nodig hebt, is het fijn dat je recht hebt op zorg. De hulpvraag is individueel, de diagnose is helder, de behandeling is bewezen effectief, er is een kundig medisch team beschikbaar en de financiering is geregeld. Hoera.

We hebben praktisch de gehele gezondheidszorg ingericht op dit model zonder ons te realiseren dat de aannames die ten grondslag liggen aan het succes van het model heel vaak niet kloppen.

Zo is het bij veel mentale uitdagingen maar zeer de vraag of een diagnose wel behulpzaam is, laat staan dat de behandeling bewezen effectief is. Financiering op basis van productie wordt dan al snel pervers in plaats van behulpzaam.

Een groot deel van de ouderenzorg is niet op genezing gericht, noch te zien als iets individueels. Toch hebben we de financiering ingericht op basis van een individuele indicatie leidend tot het recht op van alles en nog wat (maaltijden, vervoer) met allerlei malligheden tot gevolg waar mensen niet krijgen waar ze behoefte aan hebben maar wel waar ze recht op hebben.

De kosten voor jeugdzorg lopen uit de hand omdat we ook in die wereld de illusie hebben dat als er een probleem is met een kind, dat zorg daar het juiste antwoord op is, wat maar in een minderheid van de gevallen zo is.

Het benaderen van zorg als een individueel probleem heeft ook zijn weerslag op preventie. Terwijl de meest logisch vormen van preventie een collectief karakter hebben, zijn we nog aan het worstelen met leefstijlcoaches en is financiering van preventie notoir ingewikkeld.

De consequenties van het benaderen van zorg als iets individueels zijn enorm. De kosten zijn veel hoger dan nodig, de effectiviteit daalt en zelf- en samenredzaamheid raken buiten beeld. Het is zelfs nog een tikkeltje erger. Door het systeem zo in te richten, zijn allerlei innovaties die juist het model proberen te doorbreken nodeloos ingewikkeld financierbaar gemaakt en worden daardoor gefrustreerd.

Het oplossen van dit probleem is uiteraard niet triviaal. Maar we kunnen beginnen met het omdraaien van de logica. Het probleem en de oplossing zijn niet medisch en niet individueel tenzij we aanwijzingen hebben dat dit wel het geval is.

Dat betekent een verschuiving van productie naar gezondheid, van individueel naar collectief, van genezing naar preventie en van het medische model naar de sociale context. In het nieuwe model verloopt de financiering nog steeds zoals nu, wanneer vaststaat dat het inderdaad om een individueel probleem gaat met een passende medische oplossing. Maar in alle andere gevallen verandert de financiering naar een collectief arrangement.

De tijd is rijp voor het accepteren dat het medische model niet meer de maat der dingen is en de financiering die logica dan ook maar moet volgen.

Door Marcel Canoy, hoogleraar gezondheidseconomie aan de VU en adviseur bij de ACM