Kąpiel w Bałtyku jest zasadniczo bezpieczna pod względem ryzyka zakażeń. Latem, gdy temperatura wody rośnie, a statki wpływające z cieplejszych regionów świata uwalniają wodę balastową, mogą jednak pojawić się w niej bakterie i wirusy, które potencjalnie zagrażają osobom z otwartymi ranami. Wśród wykrywanych drobnoustrojów badacze znajdują czasem nawet przecinkowca cholery. Czy jest się czego obawiać?

Czym jest cholera i jak można się zarazić?

Cholera to zakaźna choroba przewodu pokarmowego wywoływana przez gram-ujemną bakterię Vibrio cholerae, nazywaną przecinkowcem cholery. Choroba kojarzona jest głównie z tropikalnymi regionami świata i podróżami do krajów o niższych standardach sanitarnych.

Do zakażenia najczęściej dochodzi po wypiciu skażonej wody lub spożyciu zanieczyszczonej żywności. Rzadziej bakteria może przenieść się przez bezpośredni kontakt z osobą chorą lub nosicielem.

„Nieleczona, zwłaszcza u osób niezamieszkujących rejonów endemicznych, może w ciągu zaledwie kilkunastu godzin doprowadzić do zgonu” – ostrzega prof. Krzysztof Korzeniewski, specjalista medycyny morskiej i tropikalnej, epidemiologii, dermatologii i wenerologii.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia każdego roku na świecie odnotowuje się od 1,3 do 4 mln przypadków cholery. Z powodu tej choroby umiera od 21 tys. do 143 tys. osób rocznie.

Najwięcej zachorowań w ostatniej dekadzie odnotowywano m.in. w Afganistanie, Demokratycznej Republice Konga, Jemenie, Haiti, Kenii, Tanzanii, Dominikanie oraz na Subkontynencie Indyjskim.

Epidemie cholery wciąż stanowią zagrożenie

Przykładem poważnego problemu zdrowia publicznego jest Sudan, gdzie między lipcem 2024 roku a marcem 2025 roku z powodu cholery zmarło około 3,5 tys. osób, a ponad 124 tys. zostało zakażonych. Kolejne zgony odnotowano krótko po zakończeniu poprzedniej fali zachorowań.

Eksperci wskazują, że jedną z przyczyn powracających epidemii jest trwająca wojna domowa, która ogranicza dostęp milionów mieszkańców do czystej wody i niszczy system opieki zdrowotnej.

Cholera pozostaje szczególnie dużym zagrożeniem w krajach, gdzie brakuje dostępu do bezpiecznej wody pitnej, a kontrola produkcji żywności i warunków sanitarnych jest niewystarczająca.

Podczas podróży do takich miejsc specjaliści przypominają prostą zasadę: „wyparz, ugotuj, obierz albo zapomnij”.

Szczepionka przeciwko cholerze. Kiedy warto ją rozważyć?

Obecnie dostępne są trzy doustne szczepionki przeciwko cholerze, które uzyskały wstępną kwalifikację WHO. Pełna ochrona osoby dorosłej wymaga przyjęcia dwóch dawek.

„Szczepienie obejmuje podanie dwóch dawek w schemacie podstawowym u dorosłych i u dzieci powyżej 6. roku życia, w odstępie jednego–sześciu tygodni. U dzieci w wieku od 2 do 6 lat podaje się trzy dawki szczepionki” – wyjaśnia prof. Korzeniewski.

Odporność po szczepieniu utrzymuje się około dwóch lat u dorosłych i starszych dzieci. U młodszych dzieci ochrona trwa około sześciu miesięcy. Dawkę przypominającą należy podać po tym czasie.

Szczepienie powinno zostać wykonane co najmniej tydzień przed planowanym wyjazdem do rejonów zagrożonych.

Czy przecinkowiec cholery występuje w Bałtyku?

Choć cholera kojarzy się przede wszystkim z tropikami, bakterie Vibrio cholerae mogą pojawiać się również w Bałtyku.

W ubiegłym roku wykryto tę bakterię u pacjentki z województwa zachodniopomorskiego. Jak zaznaczył dr hab. n. med. Bogusz Aksak-Wąs, specjalista chorób zakaźnych z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, bakteria była jednak nietoksynotwórcza, czyli nie wywoływała typowej cholery. Skąd bakterie trafiają do Bałtyku?

„Przecinkowce cholery, które w ogóle z Polską się nie kojarzą, każdego roku w Bałtyku są wykrywane. Wynika to z faktu, że statki, które przewożą towary z Azji czy innych cieplejszych rejonów i pobierają tam wodę balastową, wypuszczają ją potem do Bałtyku razem ze wszystkimi żyjątkami, bakteriami, wirusami” – wyjaśnił dr Aksak-Wąs.

Latem ryzyko wzrasta, ponieważ przecinkowce lepiej rozwijają się w cieplejszej wodzie.

Kąpiel w Bałtyku z raną. Na co uważać?

Specjaliści podkreślają, że ryzyko zakażenia przecinkowcem cholery podczas kąpieli w Bałtyku jest niewielkie. Większą ostrożność powinny zachować jednak osoby z otwartymi ranami lub uszkodzeniami skóry.

Bakterie obecne w wodzie mogą „wpłynąć” do organizmu przez ranę i wywołać zakażenie.

„Nikt nie zakazuje kąpać się w Bałtyku mimo uszkodzeń skóry, ale bardzo proszę plastry po kąpieli zmieniać, zdezynfekować skórę albo ją chociaż wypłukać, najlepiej wodą z mydłem albo czymkolwiek dezynfekcyjnym” – apeluje dr Aksak-Wąs.

Po kąpieli warto więc dokładnie oczyścić ranę, usunąć mokry plaster i zastąpić go nowym, czystym opatrunkiem.

Bałtyk nie jest miejscem wysokiego ryzyka zachorowania na cholerę, ale podczas upalnego lata i kąpieli z ranami warto zachować podstawowe zasady higieny.