• System EES rejestruje każdy wjazd i wyjazd cudzoziemców spoza Unii Europejskiej, gromadząc dane osobowe i biometryczne zamiast tradycyjnych pieczątek w paszportach.
• Dla pracodawców w Polsce brak fizycznych stempli oznacza nowe wyzwania w weryfikowaniu legalności pobytu i limitów czasowych krótkich wizyt pracowników.
• Już co dziesiąta nowa firma w Polsce należy do Ukraińca.

Od 10 kwietnia 2026 r. w całej Unii Europejskiej będzie działał w pełnym zakresie nowy System Wjazdu–Wyjazdu (EES), który zastępuje tradycyjne stemplowanie paszportów elektroniczną rejestracją wjazdów i wyjazdów przy zewnętrznych granicach państw Schengen.

EES rejestruje dane osobowe oraz dane biometryczne (skan twarzy i odciski palców) obywateli państw spoza Unii Europejskiej, którzy przyjeżdżają do Wspólnoty na maksymalnie 90 dni w ciągu 180 dni.

System był wdrażany etapami – od 12 października 2025 r. kolejne przejścia graniczne zaczęły go uruchamiać, a od 10 kwietnia 2026 r. będzie działał automatycznie i cyfrowo już w całej Wspólnocie.

EES obejmuje Ukraińców i inne osoby

Nowe zasady dotyczą także Ukraińców i innych cudzoziemców spoza UE podróżujących do strefy Schengen – będą oni rejestrowani w EES przy każdym przekroczeniu granicy. Nie będą jednak mieli tradycyjnych pieczątek w paszporcie, a ich dane pobytowe i historia wjazdów są zapisywane wyłącznie elektronicznie.

Firmy analizują wpływ procedur na pracowników

Część firm w Polsce analizuje, jak nowy elektroniczny system rejestracji może wpłynąć na procedury związane z legalizacją pobytu i pracy cudzoziemców, bo EES wprowadza ścisłą cyfrową kontrolę czasu pobytu i historii wjazdów.

Pojawiają się też pytania, czy nowe procedury zniechęcą pracodawców do zatrudniania cudzoziemców na umowach o pracę – w sytuacji, gdy każdy wjazd zagraniczny zostanie odnotowany w systemie. Czy w takim razie cudzoziemcy będą częściej zakładali działalności gospodarcze? Już co dziesiąta nowa firma w Polsce ma ukraińskiego właściciela – w sumie jest ich już 123 tysiące.

EES będzie wyzwaniem dla pracodawców

Zdaniem Nadii Winiarskiej, zastępcy dyrektora Departamentu Pracy w Konfederacji Lewiatan, EES będzie stanowił dla pracodawców istotne wyzwanie praktyczne.

- Brak stempla w paszporcie, który dotychczas potwierdzał datę przekroczenia zewnętrznej granicy UE, oznacza, że pracodawcy, mimo ustawowego obowiązku weryfikacji legalności pobytu, zostaną w dużej mierze pozbawieni realnych narzędzi do sprawdzenia, czy cudzoziemiec nie przekroczył dopuszczalnego limitu pobytu krótkoterminowego w strefie Schengen - twierdzi Winiarska. 

Dlaczego Ukraińcy zakładają firmy w Polsce?

Według Winiarskiej decyzji o założeniu działalności gospodarczej przez obywateli Ukrainy nie należy bezpośrednio jednak wiązać z nowymi procedurami granicznymi. Wynikają one często z kilku czynników.

- Z jednej strony może być związana z wcześniejszym doświadczeniem biznesowym w kraju pochodzenia, a z drugiej – z trudnościami w pełnym wykorzystaniu kwalifikacji na polskim rynku pracy - wskazuje Winiarska. 

Podkreśla, że w ostatnich czterech latach sprzyjały temu również obowiązujące przepisy: obywatele Ukrainy mieli szeroki dostęp zarówno do rynku pracy, jak i możliwość zakładania jednoosobowej działalności gospodarczej na takich samych zasadach jak obywatele Polski. Co ma tłumaczyć obserwowany wzrost liczby firm zakładanych przez obywateli Ukrainy.

Ekspertka zaznacza jednak, że ten trend może ulec zmianie wraz z wygaszaniem szczególnych rozwiązań prawnych dla Ukraińców obowiązujących po 24 lutego 2022 r.

- Od 5 marca 2026 r. dostęp do prowadzenia działalności gospodarczej został ponownie ograniczony do osób posiadających określone tytuły pobytowe, podobnie jak przed pełnoskalową inwazją Rosji na Ukrainę. W konsekwencji można się spodziewać spadku liczby nowo rejestrowanych jednoosobowych działalności gospodarczych - ocenia nasza rozmówczyni.

Własna firma pozwala na lepsze wykorzystanie posiadanych kwalifikacji

Również zdaniem analityczki Aleksandry Wejt‑Knyżewskiej z Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE) potencjalny wpływ systemu EES na decyzje o zakładaniu działalności gospodarczej przez obywateli Ukrainy będzie możliwy do oceny dopiero w kolejnych miesiącach, wraz z napływem nowych danych rejestrowych.

Jak wskazuje, liczba jednoosobowych działalności gospodarczych (JDG) założonych przez obywateli Ukrainy w 2025 r. zmniejszyła się z 33,1 tys. do 31,4 tys., natomiast spółek – z 3,3 tys. do 3,2 tys. W sumie w ubiegłym roku Ukraińcy założyli o 5 proc. mniej firm niż rok wcześniej.

Jednocześnie udział JDG założonych przez Ukraińców w ogólnej liczbie zarejestrowanych JDG wynosił w 2025 r. tyle samo, co w 2024 r., czyli 12 proc.

- Warto zauważyć, że wysoka liczba zakładanych przez Ukraińców JDG wciąż może wynikać ze specyfiki rynku pracy, który imigrantom oferuje prace tymczasowe, poniżej ich kompetencji i często niskopłatne. Własna działalność gospodarcza pozwala na większą niezależność oraz lepsze wykorzystanie posiadanych kwalifikacji - mówi analityczka.

Poza tym, jak podkreśla Wejt‑Knyżewska, w ramach optymalizacji kosztów funkcjonowania, wiele większych przedsiębiorstw współpracuje z JDG w ramach umów B2B, co także wpływa na wysoki poziom przedsiębiorczości Ukraińców.

Ukraińcy zaczną wybierać inne kraje Europy?

Według Anny Dzhoboldy, CEO projektu rekrutacyjnego w Staff Intime, Polska wciąż przyciąga pracowników z Ukrainy zarówno do pracy sezonowej, jak i na stałe, choć przedłużająca się legalizacja może zmienić ten trend.

- Wielu kandydatów chce pracować wyłącznie na podstawie umowy o pracę, a największą przeszkodą pozostaje czas oczekiwania na dokumenty, takie jak karty pobytu czy zezwolenia. To obecnie główny problem, który może sprawić, że Ukraińcy zaczną częściej wybierać inne kraje Europy - podkreśla Dzhobolda.

Komendanta Głównego Straży Granicznej (KGSG) przypomina, że system wjazdu/wyjazdu (EES) automatyzuje kontrolę na granicach zewnętrznych strefy Schengen. Zastępuje on tradycyjne stemplowanie paszportów rejestracją elektroniczną, co pozwala na precyzyjne monitorowanie czasu pobytu obywateli państw trzecich.

"W przypadku obywateli Ukrainy system obejmie przede wszystkim osoby podróżujące w ramach ruchu bezwizowego lub na podstawie wiz krótkoterminowych. Z rejestracji zwolnione są osoby z pobytem długoterminowym, m.in. posiadające wizy krajowe, karty pobytu czy dokumenty elektroniczne diia.pl przysługujące beneficjentom ochrony czasowej" - czytamy w komunikacie prasowym. 

 Jak podkreśla biuro prasowe KGSG, że wdrożenie systemu EES nie zmienia obowiązków pracodawców, które wynikają z prawa polskiego, tj. z ustawy o cudzoziemcach.

"Pracodawca nie prowadzi kontroli legalności pobytu cudzoziemców. Oznacza to, że nie ustala on samodzielne limitu dni pobytu ani nie weryfikuje danych w systemach granicznych. Jego rola ogranicza się, tak jak dotychczas, do sprawdzenia dokumentu uprawniającego do pobytu, np. wizy lub karty pobytu, oraz przechowywania jego kopii" - podkreśla KGSG.