U srcu Frankfurta, ispod savremenog urbanog sloja i administrativnih zgrada, nalazi se jedno od najvažnijih mesta evropske jevrejske istorije, „Museum Judengasse“. Ovde je nekada bio prvi ikada napravljeni geto u Evropi, a na prostoru gde su vekovima stajale zbijene kuće jevrejske zajednice, danas se kroz arheološke ostatke i savremenu postavku pripoveda priča o životu, ograničenjima i izuzetnoj kulturnoj vitalnosti jedne zajednice.

Istorija ovog mesta počinje 1462. godine, kada je po nalogu cara Fridriha III jevrejsko stanovništvo Frankfurta prisilno preseljeno u posebnu ulicu na obodu grada – Judengasse. Ovim činom nastao je prvi jevrejski geto u Evropi, institucionalno izdvojen prostor koji će naredna tri veka određivati život hiljada ljudi.

U početku je u getu živelo oko 150 stanovnika, ali je do početka 17. veka broj narastao na gotovo 3.000, čime je Judengasse postala jedno od najgušće naseljenih područja u Evropi i jedno od najvažnijih jevrejskih kulturnih središta tog doba, piše Pero Jovović.

Uska ulica, duga oko 300 metara i široka svega nekoliko metara, bila je zatvorena kapijama koje su se noću zaključavale. Uprkos ograničenjima i čestim katastrofama, poput požara u 18. veku, zajednica je razvila bogat društveni i intelektualni život.

Današnji muzej otvoren je 1992. godine kao deo „Jewish Museum Frankfurt“, nakon što su tokom građevinskih radova krajem 20. veka otkriveni temelji nekadašnjeg geta. Umesto da budu uklonjeni, ostaci su integrisani u savremeni kompleks, čime je prostor pretvoren u jedinstven spoj arheologije i muzeologije.

U samom muzeju sačuvani su temelji pet kuća, dve ritualne kupke (mikve), bunari i delovi infrastrukture iz 15. i 16. veka. Ovi materijalni ostaci čine okosnicu stalne postavke, koja se prostire na više nivoa i rekonstruiše svakodnevni život u getu – od porodičnih odnosa i zanata, do verskih običaja i obrazovanja.

Izložba ne romantizuje prošlost već jasno prikazuje i složene odnose između jevrejske zajednice i hrišćanskog okruženja, kao i političke veze sa gradskim vlastima i carem.

Jedan od ključnih narativa muzeja jeste paradoks Judengasse – iako je nastala kao prostor prisilne segregacije, ona je istovremeno postala centar intenzivnog kulturnog i ekonomskog života.

U getu su živeli i bogati finansijeri povezani sa carskim dvorom, ali i siromašni radnici – svi u ekstremno skučenim uslovima. Postojale su sinagoge, škole, gostionice i bolnice, što svedoči o razvijenoj unutrašnjoj strukturi zajednice.

Uprkos ograničenjima kretanja i pravima, Frankfurt je zahvaljujući ovoj zajednici postao jedno od ključnih mesta jevrejske učenosti u Evropi.

Muzej „Judengasse“ nije izolovana institucija, već deo šire memorijalne celine. Neposredno pored nalazi se staro jevrejsko groblje, čija istorija seže u srednji vek, kao i memorijal Borneplatz sa hiljadama imena žrtava Holokausta.

Time se narativ muzeja proteže od srednjovekovne segregacije, preko emancipacije u 19. veku, do tragičnih događaja 20. veka, stvarajući kontinuum istorijskog pamćenja.

Poslednja velika rekonstrukcija muzeja završena je 2016. godine, kada je postavka modernizovana i prilagođena savremenim interpretativnim standardima.

Danas „Museum Judengasse“ nudi kombinaciju autentičnih arheoloških ostataka i multimedijalnih sadržaja, omogućavajući posetiocima da „uđu“ u prostor nekadašnjeg geta i razumeju njegovu kompleksnost.