Prawie 300 terenów pokopalnianych i pohutniczych w woj. śląskim czeka na nowe życie. Zdaniem członka zarządu województwa Wojciecha Bojaruna nie wszystkie powinny zamienić się w muzea czy centra kultury. Jednym z pomysłów jest utworzenie na terenie kopalni Wujek centrum badań, które w przyszłości mogłoby służyć eksploracji kosmosu.

• Prawie 300 terenów pokopalnianych i pohutniczych w woj. śląskim wymaga nowego zagospodarowania, a jednym z pomysłów jest stworzenie na terenie dawnej kopalni Wujek centrum badań nad kosmosem.
• Członek zarządu województwa śląskiego Waldemar Bojarun przekonuje, że nie wszystkie poprzemysłowe działki powinny zamieniać się w muzea czy centra kultury, lecz trzeba szukać dla nich nowych funkcji przemysłowych i technologicznych.
• Jego zdaniem dawne kopalnie mają istotne atuty dla przyszłych inwestorów, m.in. dostęp do energii, dobre połączenia drogowe i kolejowe oraz gotową infrastrukturę.

Waldemar Bojarun zna problem transformacji z dwóch stron. Przez lata był związany z władzami Katowic, a obecnie odpowiada za część spraw w samorządzie województwa. Jak mówi w rozmowie z Portalem Samorządowym, doświadczenia Katowic pokazują, że tereny po kopalniach mogą dostać zupełnie nowe funkcje.

Strefa Kultury powstała tam, gdzie przez 200 lat była kopalnia

Jednym z najbardziej znanych przykładów jest katowicka Strefa Kultury. Międzynarodowe Centrum Kongresowe, Muzeum Śląskie i siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia powstały na terenie, który przez około 200 lat był związany z górnictwem.

Znajdujemy się w Strefie Kultury, która przez dokładnie dwieście lat funkcjonowała jako kopalnia. Najpierw Ferdynand, potem Katowice stała się Strefą Kultury, zupełnie inną funkcją, a służącą województwu śląskiemu

- mówi Bojarun.

Podobne przemiany zaszły w innych częściach miasta. Tereny poprzemysłowe znalazły funkcje handlowe, usługowe czy mieszkaniowe. Na obszarze dawnej kopalni Wieczorek powstaje z kolei projekt hubu Shaftka.

Zdaniem Waldemara Bojaruna te doświadczenia można wykorzystać w innych miastach regionu, ale skala zadania jest znacznie większa.

Mamy trzysta wyzwań do zrealizowania - dawny przemysł wielką szansą

Jak szacuje członek zarządu województwa, na terenie Śląska znajduje się niemal 300 terenów pokopalnianych i pohutniczych, które wymagają zagospodarowania.

- Takich terenów pokopalnianych, pohutniczych na terenie całego województwa śląskiego jest prawie trzysta. Czyli mamy trzysta wyzwań do zrealizowania i nie da się wszystkich terenów przekształcić na Strefę Kultury czy inne prace muzealne, czy obiekty muzealne. Raczej poszukujmy nowego przeznaczenia dla przemysłu bardzo różnego - mówi Bojarun.

W jego ocenie kluczowa będzie aktywność samorządów lokalnych. To miasta i gminy muszą odpowiedzieć sobie na pytanie, co ma powstać w miejscu dawnej kopalni czy huty. Województwo może natomiast wspierać ten proces pieniędzmi europejskimi, pomagać w przekształcaniu terenów i poszukiwaniu inwestorów.

Na Wujku może powstać centrum badań nad kosmosem

Jednym z bardziej nietypowych pomysłów jest wykorzystanie terenu dawnej kopalni Wujek.

Śmiałym pomysłem, także pochodzącym z Katowic, jest wspólna inicjatywa utworzenia czegoś w rodzaju stacji badawczej. Stacji, która mogłaby służyć przyszłościowo eksploatacji kosmosu. I rzeczywiście takie centrum badań można by zrealizować na kopalni Wujek

- mówi członek zarządu województwa śląskiego.

Waldemar Bojarun zastrzega, że na razie jest to dopiero wstępna koncepcja, która wymaga dalszych prac. Sam pomysł pokazuje jednak kierunek, w którym - jego zdaniem - powinno myśleć się o terenach po przemysłach tradycyjnych.

Tym bardziej że dawne kopalnie mają atuty, których nie trzeba budować od zera.

- Tereny pokopalniane zazwyczaj są bardzo dobrze przygotowane. Mają dwa źródła energii, bo tak zazwyczaj kopalnie były przygotowane, mają dobry dojazd, mają często linię kolejową czy bocznicę kolejową. Te wszystkie elementy dają szansę na wykorzystanie tego pod nowe gałęzie przemysłu - wylicza.

Problemem może być energia. "To może być słaby element"

Gotowe tereny i infrastruktura nie wystarczą jednak do przyciągnięcia nowych inwestorów. Waldemar Bojarun wskazuje na jeszcze jeden warunek - dostęp do energii.

- Klucz, a słaby element, to jest kwestia dzisiejszego zabezpieczenia energetycznego - mówi.

Dlatego w dyskusji o transformacji coraz większą rolę mają odgrywać nowe źródła energii. Wśród możliwości Waldemar Bojarun wymienia fotowoltaikę, energetykę wiatrową, a także - jak mówi - coraz częściej dyskutowany w Europie powrót do atomu.

Państwo polskie powinno spłacić dług wobec Śląska

Pytanie o przyszłość terenów poprzemysłowych jest jednocześnie pytaniem o pieniądze. Waldemar Bojarun przyznaje, że Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji miał wiele zalet, choć jego uruchomienie było opóźnione. Region musi jednak brać pod uwagę także scenariusz, w którym po 2027 r. nie będzie już funkcjonował w obecnej formule.

W takim przypadku województwo będzie szukało środków w kolejnej perspektywie unijnej.

Waldemar Bojarun uważa przy tym, że transformacja Śląska ma szczególny charakter. Przez dziesięciolecia region był jednym z głównych motorów rozwoju gospodarczego Polski, dostarczając węgiel i stal.

- Dzisiaj uważamy, że państwo polskie powinno spłacić ten dług w taki sposób, żeby wspierać te procesy transformacyjne, bo nie boimy się, podkreślam, przemian, nie boimy się też wyzwań, ale musimy mieć zapewnione ku temu siły i środki - mówi.

Nie oznacza to jednak, że Bojarun postuluje finansowanie Śląska kosztem innych regionów.

Na pytanie, czy w związku z historycznym znaczeniem regionu większa część środków z Funduszu Spójności powinna trafiać na Śląsk, Bojarun odpowiada, że nie chodzi o zabieranie pieniędzy innym województwom.

Myślę, że nie kosztem innych regionów, bo to zawsze jest tak, że komu zabierzemy, komu damy. Ja myślę, że tutaj kwestia transformacji powinna być priorytetem

- mówi.

Podkreśla przy tym rolę śląskich uczelni i potencjał regionu do tworzenia nowych gałęzi gospodarki. Jego zdaniem wsparcie finansowe ma pozwolić Śląskowi nie tylko przejść przez odejście od tradycyjnego przemysłu, ale również utrzymać pozycję jednego z najważniejszych gospodarczo regionów Polski.

- Dzisiaj nadal chce być innowacyjnie na pierwszym planie. Ale żeby do tej innowacyjności dojść przy wsparciu uczelni wyższych, które tutaj na Śląsku są znakomite, będzie to możliwe, jeśli ten proces będzie wspierany także funduszami na tę wielką przemianę. I znowu będziemy w stanie ciągnąć całą Polskę do przodu - podsumowuje Bojarun.