ahaber.com.tr Haber Merkezi

Dünyada hava kirliliği alarmı büyüyor. 2026'nın ilk sekiz ayına ilişkin veriler, milyarlarca insanın sağlığı tehdit eden yer seviyesi ozonuna maruz kaldığını ortaya koydu. CAMS analizine göre dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 40'ı tehlikeli ozon kirliliğinden etkilendi.

HAVA KİRLİLİĞİNDE DİKKAT ÇEKEN TABLO

Dünya genelinde hava kalitesiyle ilgili dikkat çeken bir tablo ortaya çıktı. 2026'nın ilk sekiz ayına ilişkin analiz, nüfusun önemli bir bölümünün yer seviyesindeki tehlikeli ozon kirliliğine maruz kaldığını gösterdi.

Avrupa Birliği Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi (ECMWF) bünyesindeki Copernicus Atmosfer İzleme Servisi (CAMS) tarafından hazırlanan analizde, ozonun yanı sıra orman yangını dumanı ve çöl tozu gibi sınır ötesi hava kirliliği kaynakları da ele alındı.

Sonuçlara göre dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 40'ı tehlikeli ozon seviyeleriyle karşılaştı. Dünya Sağlık Örgütü'nün kılavuzlarında yer alan "iyi" ozon seviyelerine maruz kalanların oranı ise yalnızca yüzde 5'te kaldı.

OZON KİRLİLİĞİ NASIL OLUŞUYOR?

Yer seviyesindeki ozon, doğrudan atmosfere salınan bir kirletici değil. Bazı kirleticilerin güneş ışığı ve yüksek sıcaklığın etkisiyle kimyasal tepkimeye girmesi sonucu oluşuyor. Bu nedenle sıcak hava dalgaları ile hava kirliliği arasında güçlü bir bağlantı bulunuyor. Sıcaklıkların yükselmesi, ozon oluşumu için uygun koşulları artırabiliyor.

Peki, bu durum neden önemli? Yer seviyesindeki ozon yalnızca hava kalitesini düşürmüyor. İnsan sağlığının yanı sıra ekosistemleri ve tarımsal üretimi de olumsuz etkileyebiliyor.

EN YÜKSEK MARUZİYET ASYA'DA

CAMS verilerine göre 2026'nın ilk sekiz ayında ozon kirliliğinden en fazla etkilenen bölge Asya oldu. Kıtada sanayi ve ulaşım kaynaklı emisyonların yanı sıra çeşitli doğal kaynaklardan gelen öncül emisyonlar da yüksek ozon seviyelerinde etkili oldu.

Asya nüfusunun yaklaşık yüzde 60'ı aşırı yüksek ozon seviyelerine maruz kaldı. Bu tablo, özellikle sıcaklığın yükseldiği dönemlerde hava kalitesinin neden daha yakından takip edilmesi gerektiğini de ortaya koydu.

AVRUPA'DA SICAK HAVA DALGALARI ETKİLİ OLDU

Avrupa'da ise sıcak hava dalgaları ön plana çıktı. CAMS analizine göre kıta nüfusunun yaklaşık yarısı bu yıl "kötü" ve "çok kötü" olarak sınıflandırılan ozon seviyeleriyle karşılaştı. Özellikle yaz aylarında peş peşe yaşanan sıcak hava dalgaları, ozon maruziyetinin artmasına yol açtı.

Bu gelişme, sıcaklık artışlarıyla hava kalitesi arasındaki ilişkinin giderek daha görünür hale geldiğini ortaya koydu. Yani mesele yalnızca termometrede görülen sıcaklık değil. Aşırı sıcak dönemleri, solunan havanın kimyasını da değiştirebiliyor.

KUZEY AMERİKA'DA ORMAN YANGINLARI ÖNE ÇIKTI

Kuzey Amerika'da ise farklı bir etken dikkat çekti. CAMS'ın küresel verilerine dayanan nüfus ağırlıklı ozon konsantrasyonları yüksek seviyelerde kaldı. Bunun nedenleri arasında 2026'da yaşanan aşırı orman yangınlarından kaynaklanan ozon öncülü emisyonlar gösterildi.

Kıtada nüfusun üçte ikisinden fazlası "kötü" veya "aşırı kötü" ozon seviyelerine maruz kaldı. Orman yangınlarının etkisi ise yalnızca yangının yaşandığı bölgeyle sınırlı kalmadı. Yangınlardan yükselen duman ve kirleticiler atmosferik koşulların etkisiyle uzak mesafelere taşınabildi.

OZON KİRLİLİĞİ SADECE BİR ÜLKENİN SORUNU DEĞİL

ECMWF Genel Direktörü Florian Pappenberger, analiz sonuçlarının hava kirliliğinin sınır tanımadığını gösterdiğine dikkat çekti. Pappenberger, orman yangını dumanı, ozon ve tozun binlerce kilometre yol kat ederek kaynağından uzaktaki toplulukları etkileyebildiğini belirtti.

Bu durum, hava kalitesindeki değişimlerin yalnızca tek bir ülkenin veya bölgenin sınırları içinde değerlendirilmesinin yeterli olmayabileceğini gösteriyor.

SAĞLIK VE TARIM DA ETKİLENİYOR

Yer seviyesindeki ozonun etkisi yalnızca insanların soluduğu havayla sınırlı değil. Yüksek ozon seviyeleri insan sağlığını etkileyebildiği gibi bitkiler ve ekosistemler üzerinde de baskı oluşturabiliyor. Tarımsal ürünlerin verimi de yüksek ozon konsantrasyonlarından olumsuz etkilenebiliyor.

Bu nedenle hava kirliliğindeki artış, günlük yaşamın yanı sıra tarımsal üretim ve geçim kaynakları açısından da önem taşıyor.