• Krajowe zakłady mogą przerabiać ponad 4,1 mln ton nasion oleistych rocznie;
• Tegoroczny deficyt rzepaku może sięgnąć nawet 1,3 mln ton;
• Branża wskazuje na rosnący import gotowego oleju z Ukrainy;
• Producenci domagają się zmian regulacyjnych i rekompensat za wysokie ceny energii.

Jak informuje agencja Newseria, potencjał polskich zakładów olejarskich przekracza 4,1 mln ton nasion roślin oleistych rocznie. W praktyce nie jest jednak w pełni wykorzystywany.

W 2025 r. zbiory rzepaku wyniosły około 3,6 mln ton. Branża ocenia, że przy obecnych możliwościach przerobowych to za mało, aby krajowe tłocznie mogły pracować na pełnych obrotach.

– Od dwóch lat widzimy postępującą erozję, jeżeli chodzi o sukces ekonomiczny tego typu przedsięwzięć – mówi Newserii Adam Stępień, dyrektor generalny Polskiego Stowarzyszenia Producentów Oleju.

Według Newseri, sytuację mogą pogorszyć tegoroczne zbiory. Według wstępnych danych ARiMR powierzchnia zasiewów rzepaku pod tegoroczne zbiory jest o 93 tys. ha mniejsza niż rok wcześniej.

Krajowe Zrzeszenie Producentów Rzepaku i Roślin Białkowych oraz PSPO szacują, że zbiory mogą wynieść od 2,8 do 3,2 mln ton. To oznaczałoby, że niedobór surowca dla krajowego przemysłu mógłby sięgnąć nawet 1,3 mln ton.

Branżowe organizacje ostrzegają również, że Polska może stracić trzecie miejsce wśród największych producentów rzepaku w Unii Europejskiej - informuje portal. Wyprzedzić ją może Rumunia, gdzie rośnie areał upraw, a prognozy plonów są korzystniejsze.

Jednym z najbardziej problematycznych elementów obecnej sytuacji jest struktura handlu z Ukrainą.

Od kwietnia 2023 r. obowiązuje zakaz importu do Polski m.in. ukraińskiego rzepaku. Ograniczenie nie obejmuje jednak produktów jego przetwórstwa, takich jak olej rzepakowy czy śruta. W efekcie niedobór surowca w Polsce nie musi prowadzić do wzrostu przerobu w krajowych zakładach. Rynek może być uzupełniany gotowym produktem z Ukrainy.

Przedstawiciele branży argumentują, że w takim układzie wartość dodana pozostaje poza Polską i poza Unią Europejską.

– Przy różnicach w kosztach przerobu i zakupu energii stoimy na straconej pozycji – podkreśla w rozmowie z Newserią Adam Stępień.

Kolejnym problemem jest presja cenowa ze strony sieci handlowych. Olej rzepakowy od miesięcy pozostaje jednym z produktów często wykorzystywanych w promocjach. Zdaniem przedstawicieli sektora wojna cenowa detalistów prowadzi do dalszego ograniczania marż producentów.

Największym wyzwaniem nie jest przy tym sam koszt zakupu nasion, ale brak odpowiedniej relacji między ceną surowca a ceną gotowego oleju.

Na początku lipca średnia cena zakupu rzepaku w Polsce wynosiła 2318,84 zł za tonę. Była o 3,7 proc. wyższa niż miesiąc wcześniej i o 1,8 proc. wyższa niż rok wcześniej.

Jeżeli ceny gotowego oleju nie rosną w podobnym tempie, rentowność przetwórstwa spada.

Jednym z możliwych kierunków rozwoju jest większe wykorzystanie rzepaku do produkcji biopaliw.

Polska jest znaczącym producentem biodiesla. Na cele biopaliwowe zużywa się ponad 1 mln ton oleju rzepakowego, co odpowiada przerobowi około 2,5 mln ton nasion.

Możliwości dalszego wzrostu są jednak ograniczane przez unijne regulacje. Dyrektywa RED II limituje udział biopaliw produkowanych z roślin spożywczych i paszowych w realizacji celów dotyczących odnawialnych źródeł energii w transporcie.

Jednocześnie krajowy rynek oleju spożywczego jest już stosunkowo nasycony. Według danych przytaczanych przez branżę na te cele zużywa się co roku około 1–1,2 mln ton rzepaku, a konsumpcja od lat nie rośnie.

Zakłady olejarskie należą do przemysłu energochłonnego, dlatego ceny energii bezpośrednio wpływają na ich konkurencyjność.

PSPO postuluje objęcie przetwórców nasion oleistych systemem rekompensat dla sektorów energochłonnych. Podobne mechanizmy działają już w części gałęzi przemysłu narażonych na wysokie koszty energii i pośrednie obciążenia wynikające z systemu ETS.

Zdaniem branży bez poprawy dostępu do surowca, ograniczenia kosztów energii i zmian w otoczeniu regulacyjnym polskie zakłady będą stopniowo oddawać rynek zagranicznym producentom.