• Spółka Nałęczów Zdrój złożyła skargę do Komisji Europejskiej i pozew przeciwko Skarbowi Państwa.
• Sprawa dotyczy nie tylko podatków, ale też zdrowia publicznego i konkurencji na rynku napojów.
• Sprawa dotyczy nie tylko podatków, ale też zdrowia publicznego i konkurencji na rynku napojów.

Jak podaje Wyborcza.biz, do Sądu Okręgowego w Warszawie trafił pozew przeciwko Skarbowi Państwa, a do Komisji Europejskiej — skarga dotycząca polskiego systemu podatkowego. Sprawa dotyczy stawek VAT na wodę mineralną i źródlaną oraz na część słodzonych napojów, energetyków i wód smakowych.

Według autorów pozwu problem polega na tym, że czysta woda mineralna i źródlana jest w Polsce objęta podstawową, 23-proc. stawką VAT, podczas gdy część napojów słodzonych, w tym m.in. wody smakowe czy niektóre napoje z dodatkiem soku, korzystała lub korzysta z preferencyjnych stawek.

Skargę do Komisji Europejskiej i pozew odszkodowawczy przeciwko Skarbowi Państwa złożyła spółka Nałęczów Zdrój, producent Cisowianki. Firma zarzuca państwu faworyzowanie wybranej kategorii napojów względem wody mineralnej. Jak informuje Wyborcza.biz, Komisja Europejska przyjęła skargę do rozpoznania, a warszawski sąd przyjął pozew na wokandę.

Według autorów pozwu obecny system podatkowy może promować produkty mniej korzystne dla zdrowia. Argumentują oni, że państwo powinno wspierać dostępność wody jako produktu pierwszej potrzeby, a nie utrzymywać dla niej najwyższą stawkę podatku.

Przedstawiciele Nałęczowa Zdroju twierdzą, że obniżone stawki VAT powinny mieć wyjątkowy charakter i dotyczyć przede wszystkim dóbr pierwszej potrzeby. W ich ocenie obecne rozwiązania naruszają zasady uczciwej konkurencji i mogą stanowić niedozwoloną pomoc publiczną dla wybranych firm.

W materiale Wyborcza.biz przywołano także kontekst zdrowia publicznego. Autorzy pozwu wskazują, że polityka podatkowa państwa może utrwalać niezdrowe wybory konsumentów, a potem państwo ponosi koszty walki z ich skutkami, m.in. otyłością, cukrzycą i nadciśnieniem.

Sprawę komentuje prof. Robert Gwiazdowski, adwokat, doradca podatkowy i były prezydent Centrum im. Adama Smitha. W rozmowie z Wyborcza.biz ocenia, że sytuacja, w której państwo daje preferencje fiskalne jednej kategorii napojów kosztem drugiej, może być sprzeczna z prawem unijnym.

Z wielkim zainteresowaniem przeczytam odpowiedź Skarbu Państwa na ten pozew — mówi prof. Robert Gwiazdowski, cytowany przez Wyborcza.biz.

Ekspert zwraca uwagę, że jeśli konsument chce zaspokoić pragnienie, to państwo powinno jasno uzasadnić, dlaczego inaczej traktuje podatkowo wodę i napoje słodzone. Pyta również, jak państwo wyjaśni preferencje dla napojów słodzonych sokiem zagęszczonym względem niesłodzonej wody.

Wyborcza.biz przypomina, że w Polsce podstawowa stawka VAT wynosi 23 proc. i obejmuje m.in. większość towarów i usług. Tą stawką objęta jest również woda mineralna. Jednocześnie 5-proc. stawka preferencyjna dotyczy wielu produktów żywnościowych, w tym części napojów, które — według autorów pozwu, nie powinny być podatkowo korzystniej traktowane niż woda.

W czasie pandemii rząd objął zerową stawką VAT podstawową żywność i część produktów, ale woda butelkowana miała pozostać na stawce 23 proc. Zdaniem Nałęczowa Zdroju było to jedno z działań, które naruszyły zasady równego traktowania przedsiębiorców.

Przedstawiciele spółki mówią wprost o naruszeniu przepisów unijnej dyrektywy VAT, krajowej ustawy o VAT, unijnych traktatów oraz Konstytucji RP.

Według Wyborcza.biz źródłem sporu jest m.in. matryca stawek VAT, czyli system przypisujący konkretne stawki podatku do grup produktów. W 2018 roku Ministerstwo Finansów przygotowało projekt zmian, który zakładał podniesienie VAT na napoje zawierające co najmniej 20 proc. soku owocowego lub warzywnego.

Projekt spotkał się jednak z silnym sprzeciwem środowisk rolniczych, sadowniczych i części organizacji przedsiębiorców. Argumentowano, że podwyżka podatku uderzyłaby m.in. w producentów polskich jabłek i branżę przetwórczą.

Ostatecznie resort finansów wycofał się z podwyżki VAT na napoje z dodatkiem soku, pozostawiając je na preferencyjnej stawce 5 proc. Woda mineralna nie została jednak objęta obniżką.

Wyborcza.biz przywołuje wypowiedź Katarzyny Nowickiej z Ministerstwa Finansów z posiedzenia parlamentarnego zespołu ds. kardiologii. Urzędniczka przyznała, że co do zasady zdrowe produkty powinny mieć niższy podatek, a mniej zdrowe — wyższy. Jednocześnie wskazała, że zmiany podatkowe są trudne politycznie i budżetowo.

Zdrowe produkty powinny mieć niższy podatek, a te mniej zdrowe, wyższy — mówiła Katarzyna Nowicka z Ministerstwa Finansów, cytowana przez Wyborcza.biz.

Według resortu obniżenie VAT na wodę oznaczałoby jednak istotny ubytek dla budżetu. Zjazd do stawki 8 proc. miałby kosztować ok. 1,4 mld zł, a do 5 proc. - ok. 1,7 mld zł. Ministerstwo wskazuje również na procedurę nadmiernego deficytu, którą objęta jest Polska.

Z materiału Wyborcza.biz wynika, że od 1 lipca mają wejść w życie zmiany obejmujące najwyższą, 23-proc. stawką VAT energetyki oraz bezalkoholowe odpowiedniki trunków, takie jak piwa i wina 0 proc. Stawka VAT na wodę mineralną pozostaje jednak bez zmian.

Senatorka Agnieszka Gorgoń-Komor, lekarka i szefowa parlamentarnego zespołu ds. kardiologii, ocenia, że woda butelkowana powinna być dostępna i tania. W rozmowie z Wyborcza.biz wskazuje, że jeśli budżetu nie stać na obniżkę VAT na wodę, środki można pozyskać z opłaty cukrowej.

Woda butelkowana powinna być dostępna i tania — mówi Agnieszka Gorgoń-Komor, cytowana przez Wyborcza.biz.

Komisja Europejska ma analizować, czy niski VAT na wody smakowe dyskryminuje producentów zwykłej wody mineralnej i źródlanej oraz czy może oznaczać niedozwoloną pomoc publiczną. Badana ma być również sytuacja z okresu pandemii, kiedy część napojów smakowych objęto zerową stawką VAT.

Według Wyborcza.biz Bruksela może też sprawdzić, jak Polska wypada na tle innych państw UE. W wielu krajach woda butelkowana jest opodatkowana znacznie niżej niż w Polsce. Dla porównania, w Luksemburgu VAT na wodę wynosi 3 proc., we Francji 5,5 proc., w Belgii i Holandii 6 proc., w Hiszpanii 10 proc., a w Grecji i Portugalii 13 proc. Polska stosuje stawkę 23 proc., a Węgry 27 proc.

Jeśli Komisja Europejska potwierdzi zarzuty, może nakazać Polsce odzyskanie nielegalnie przyznanej pomocy publicznej. W razie odmowy sprawa mogłaby trafić do Trybunału Sprawiedliwości UE.

Równolegle Nałęczów Zdrój domaga się od Skarbu Państwa ponad 5 mln zł odszkodowania. Firma twierdzi, że poniosła straty wskutek dyskryminujących przepisów podatkowych.

Adwokaci reprezentujący spółkę, Piotr Schramm i Maciej Michalak z kancelarii GESSEL, argumentują, że działania państwa nie służyły interesowi społecznemu. Według nich przepisy przyznały niedozwoloną pomoc publiczną wąskiej grupie producentów słodzonych napojów.

Pozew trafił do Prokuratorii Generalnej, która reprezentuje Skarb Państwa w kluczowych sprawach majątkowych. Jak informuje Wyborcza.biz, instytucja nie przygotowała jeszcze odpowiedzi na pismo. Mec. Wojciech Murawski z Prokuratorii zapowiada jednak wniosek o oddalenie pozwu w całości.

Sprawa wykracza poza interes jednego producenta wody mineralnej. Jeżeli Komisja Europejska lub sąd uznają argumenty Nałęczowa Zdroju, konsekwencje mogą dotyczyć całego rynku napojów w Polsce: producentów wody, napojów smakowych, energetyków, soków i produktów z dodatkiem soku.

Kluczowe pytanie brzmi, czy państwo może utrzymywać system, w którym woda mineralna jest opodatkowana najwyższą stawką VAT, a część napojów słodzonych korzysta z preferencji. Drugie pytanie dotyczy zdrowia publicznego: czy polityka podatkowa powinna zachęcać konsumentów do wyboru wody, czy pozostawać neutralna wobec składu napojów.

Jak wynika z materiału Wyborcza.biz, odpowiedzi na te pytania będą teraz szukać zarówno Komisja Europejska, jak i Sąd Okręgowy w Warszawie.

Więcej na wyborcza.biz