Зніжэнне нараджальнасці звычайна лічаць пагрозай для эканомікі праз старэнне насельніцтва і недахоп працоўнай сілы. Аднак у доўгатэрміновай перспектыве яно можа мець і супрацьлеглы эфект: будзе спрыяць хутчэйшаму ўкараненню новых тэхналогій, росту прадукцыйнасці працы і заробкаў у разліку на аднаго работніка.

Ілюстрацыйны здымак. Крыніца: LookByMedia

На працягу многіх гадоў эканамісты папярэджвалі, што падзенне нараджальнасці стане сур'ёзнай праблемай для большасці развітых краін. Меншая колькасць дзяцей азначае менш людзей, якія ў будучыні будуць працаваць, плаціць падаткі і ўтрымліваць усё больш шматлікае пажылое насельніцтва.

Аднак, як піша The Telegraph, група эканамістаў з Вялікабрытаніі і ЗША, у тым ліку лаўрэат Нобелеўскай прэміі Дарон Аджэмаглу, прапануе іншую інтэрпрэтацыю. На іх думку, падзенне нараджальнасці ў доўгатэрміновай перспектыве можа зрабіць грамадства багацейшым, а кожнага работніка — больш прадукцыйным.

«Няма прамой залежнасці паміж змяншэннем колькасці людзей і пагаршэннем стану эканомікі», — адзначае адзін з аўтараў даследавання, прафесар эканомікі Лонданскай школы бізнесу Эндру Скот. Паводле яго, зніжэнне нараджальнасці вядзе да павышэння тэмпаў росту і заробкаў у разліку на аднаго работніка.

Згодна з тэорыяй аўтараў, эканоміка здольная прыстасоўвацца да дэмаграфічных змен шляхам укаранення тэхналогій. Каб захаваць аб'ёмы вытворчасці кампаніі вымушаныя адначасова ўкладваць больш сродкаў у аўтаматызацыю і новыя тэхналогіі, а таксама павышаць заробкі, каб прыцягнуць і ўтрымаць супрацоўнікаў. У выніку прадукцыйнасць працы расце, і эканоміка можа падтрымліваць ранейшы ўзровень вытворчасці нават пры меншай колькасці работнікаў.

На думку даследчыкаў, гэта добра відаць на прыкладзе краін Усходняй Азіі. У Японіі, дзе сумарны каэфіцыент нараджальнасці складае каля 1,1, у Паўднёвай Карэі — каля 0,7, а на Тайвані — менш за адно дзіця на жанчыну, адначасова назіраецца адзін з самых высокіх у свеце ўзроўняў аўтаматызацыі вытворчасці.

Паводле ацэнак Швейцарскага даследчага інстытута Pictet, у Японіі, Паўднёвай Карэі і Кітаі на кожную тысячу работнікаў прыпадае больш за 40 прамысловых робатаў — амаль у чатыры разы больш за сярэднесусветны паказчык.

Асабліва хутка гэты працэс адбываецца ў Кітаі, дзе насельніцтва ўжо пачало скарачацца, а старэнне грамадства паглыбляецца. Паводле ацэнак Barclays, ужо ў найбліжэйшае дзесяцігоддзе краіне будзе бракаваць каля 37 мільёнаў работнікаў. Каб кампенсаваць гэты дэфіцыт, кітайскія кампаніі актыўна ўкладваюць сродкі ў распрацоўку і ўкараненне чалавекападобных робатаў.

Гуманоідны робат на паўмарафоне ў Пекіне. 2025 год. Фота: Kevin Frayer / Getty Images

Аналітыкі Barclays прагназуюць, што да 2035 года яны будуць выконваць аб'ём працы, эквівалентны прыкладна 4% сённяшняй працоўнай сілы краіны. Паводле дэмаграфічных прагнозаў, да канца стагоддзя насельніцтва Кітая можа скараціцца прыкладна ўдвая — да 630 мільёнаў чалавек.

Аўтары даследавання таксама праверылі, ці не тлумачыцца эканамічны рост у гэтых краінах іншымі прычынамі — напрыклад, павышэннем узроўню адукацыі або больш шырокім удзелам жанчын у рынку працы. Іх аналіз паказаў, што гэтыя фактары не могуць цалкам растлумачыць назіраныя тэндэнцыі.

На думку даследчыкаў, сваю ролю можа адыгрываць і тое, што бацькі, якія гадуюць аднаго або двух дзяцей замест вялікай сям'і, маюць больш магчымасцяў для працы і прафесійнага развіцця. Адначасова і сем'і, і дзяржава могуць укладваць больш сродкаў у адукацыю, здароўе і развіццё кожнага дзіцяці.

Невыпадкова краіны, якія займаюць вядучыя пазіцыі ў рэйтынгах якасці школьнай адукацыі, часта адначасова маюць і адзін з самых нізкіх узроўняў нараджальнасці. На думку аўтараў, гэта можа быць звязана з тым, што на кожнага чалавека — і з боку сям'і, і з боку грамадства — прыпадае больш рэсурсаў.

Даследчыкі таксама звяртаюць увагу на своеасаблівы парадокс сучаснасці. З аднаго боку, многія папярэджваюць пра будучы недахоп работнікаў з-за нізкай нараджальнасці. З іншага — прагназуюць, што штучны інтэлект і робаты пазбавяць людзей мільёнаў працоўных месцаў. На думку аўтараў, гэтыя дзве тэндэнцыі часткова ўраўнаважваюць адна адну, таму дэмаграфічны спад не варта аўтаматычна ўспрымаць як эканамічную катастрофу.

Для Беларусі гэтая тэорыя пакуль выглядае хутчэй як прадмет дыскусіі, чым як гатовы сцэнар развіцця. Паводле афіцыйных даных, у 2025 годзе сумарны каэфіцыент нараджальнасці ў краіне склаў 1,1 дзіцяці на жанчыну, а ў Мінску апусціўся да 0,6 — аднаго з самых нізкіх паказчыкаў у свеце. Аднак эфект, пра які гавораць эканамісты, магчымы толькі пры хуткім росце прадукцыйнасці працы, маштабнай аўтаматызацыі і шырокім выкарыстанні сучасных тэхналогій. Без гэтага скарачэнне колькасці людзей працаздольнага ўзросту, хутчэй за ўсё, будзе азначаць для эканомікі не перавагу, а дадатковыя цяжкасці.

Усе навіны →