Навуковая супольнасць афіцыйна адмовілася ад выкарыстання самага экстрэмальнага сцэнарыя глабальнага пацяплення, які служыў асновай для тысяч кліматычных даследаванняў на працягу апошняга дзесяцігоддзя. Чаму гэта адбылося і які найбольш верагодны сцэнарый, расказвае The New York Times.

Тое, наколькі гарачэйшым стане свет, залежыць ад двух асноўных фактараў: ад аб’ёму парніковых газаў, якія людзі выкінуць у атмасферу праз спальванне выкапнёвага паліва і высяканне лясоў, і ад таго, як менавіта кліматычная сістэма Зямлі адрэагуе на гэта фізічна.

Прадказаць узровень выкідаў на стагоддзе наперад надзвычай складана, бо вельмі шмат залежыць ад будучага эканамічнага росту і тэхналагічных змен. Таму навукоўцы імкнуцца разглядаць шырокі спектр магчымасцей.

У пачатку 2010‑х гадоў кліматолагі распрацавалі набор стандартызаваных шляхоў развіцця з нізкім, сярэднім і высокім узроўнем выкідаў. Мэта, паводле іх слоў, заключалася ў тым, каб ахапіць кожны праўдападобны вынік, нават малаімаверны. Самы змрочны сцэнар, RCP8.5, прадугледжваў, што штогадовыя выкіды вуглякіслага газу ў гэтым стагоддзі вырастуць прыкладна ўтрая.

Параўнанне чатырох сцэнароў выкідаў парніковых газаў, выкарыстаных Міжурадавай групай экспертаў па змяненні клімату (IPCC). Крыніца: Alaska Science Center

Усе гэтыя сцэнары пры ўвядзенні ў складаныя камп’ютарныя мадэлі клімату прагназуюць значнае пацяпленне ў будучыні, што прывядзе да ўзмацнення хваляў спякоты, павышэння ўзроўню мора, лясных пажараў, засух і іншых змен. Тым не менш, менавіта RCP8.5 вядзе да найбольш катастрафічных наступстваў.

Ён прадугледжвае павышэнне сярэдняй тэмпературы Зямлі прыкладна на 4,4 градуса Цэльсія да 2100 года ў параўнанні з даіндустрыяльным узроўнем. Для параўнання, згодна з RCP4.5 (прамежкавым сцэнаром), мадэлі паказваюць пацяпленне прыкладна на 2,7 градуса. Гэта вялікая розніца, бо кожны градус прыносіць істотна больш цяжкія наступствы.

Некаторыя даследаванні паказвалі, што пры сцэнарыі RCP8.5 велізарныя тэрыторыі планеты могуць рэгулярна перажываць дні з тэмпературай, вышэйшай за тую, якую можа вытрымаць чалавечы арганізм. Рызыкі катастрафічных «пунктаў невяртання», такіх як масавая гібель трапічных лясоў або распад палярных ледавіковых шчытоў, пры ім таксама значна вышэйшыя.

Як тлумачаць NYT навукоўцы-кліматолагі, RCP8.5 не задумваўся як дакладны прагноз, а быў хутчэй «найгоршым выпадкам». Вучоным важна было зразумець, як павядзе сябе планета пры максімальнай нагрузцы. Шмат якія кліматычныя даследаванні прысвечаны разуменню таго, як паводзіць сябе кліматычная сістэма Зямлі пры пэўных умовах, а не сцвярджэнню аб тым, што хутчэй за ўсё адбудзецца ў будучыні.

Тым не менш, у многіх навуковых публікацыях і медыйных справаздачах гэты экстрэмальны варыянт пачалі называць сцэнаром «звычайнага ходу падзей», ствараючы ўражанне, што чалавецтва непазбежна рухаецца менавіта гэтым шляхам. Навіны пра кліматычныя даследаванні часта рабілі акцэнт на выніках, заснаваных на RCP8.5, прадстаўляючы гэта як карціну таго, што чакае свет, калі краіны не скароцяць выкіды — што таксама не зусім карэктна.

Некалі паўнаводная рака Лавасан, якая забяспечвала вадою сталіцу краіны Тэгеран. 11 лістапада 2025 года. Фота: Fatemeh Bahrami / Anadolu via Getty Images

Некаторыя даследчыкі яшчэ некалькі гадоў таму звярталі ўвагу, што RCP8.5 патрабуе неймаверна вялікага росту выкарыстання вугалю. У гэтым сцэнары сусветнае спажыванне вугалю павінна было павялічыцца ў разы, прычым нават транспарт часткова мусіў бы пераходзіць на паліва, вырабленае з вугалю. Крытыкі лічылі такі шлях немагчымым.

Новыя сцэнары выкідаў, апублікаваныя ў мінулым месяцы, з’яўляюцца спробай стварыць больш якасныя ўваходныя даныя для наступнага пакалення кліматычных мадэляў.

Аўтары заявілі, што адмовіліся ад RCP8.5, паколькі ён стаў «непраўдападобным» дзякуючы дзеянням, якія краіны прадпрымаюць для барацьбы са змяненнем клімату. 

Даследчыкі таксама адмовіліся ад некаторых сцэнарыяў з вельмі нізкім узроўнем выкідаў, паколькі малаімаверна, што краіны скароцяць выкарыстанне выкапнёвага паліва так глыбока, як заклікалі многія сусветныя лідары. Фактычна, сцэнарыі становяцца менш песімістычнымі, але і менш аптымістычнымі адначасова.

Хлопчык пераскоквае праз раку ў гарах Памір. Афганістан. Фота: Eric Lafforgue / Art in All of Us / Corbis via Getty Images

Акрамя таго, навукоўцы ўключылі прагноз з сярэднім узроўнем выкідаў, які павінен адлюстроўваць цяперашнюю палітыку ўрадаў. Паводле гэтага сцэнару, да 2100 года сярэдняя тэмпература на Зямлі можа вырасці прыкладна на 2,5—3 градусы Цэльсія ў параўнанні з даіндустрыяльным узроўнем.

Гэта прыкметна менш, чым прадказваў стары сцэнар RCP8.5. Аднак даследчыкі падкрэсліваюць, што нават такое пацяпленне будзе мець цяжкія наступствы. Больш за дзесяць гадоў сусветныя лідары абяцалі ўтрымліваць рост тэмпературы «значна ніжэй за» 2 градусы, бо ўжо гэты ўзровень лічыцца небяспечным.

Планета ўжо нагрэлася прыкладна на 1,3 градуса, і нават цяпер кліматычныя экстрэмумы становяцца ўсё больш частымі. Пры пацяпленні на 2 градусы свет можа страціць амаль усе каралавыя рыфы, а сотні мільёнаў людзей сутыкнуцца з дэфіцытам вады. Калі ж тэмпература вырасце на 3 градусы, істотна павялічацца страты ад паводак і рызыка масавага знікнення відаў.

У возеры талых вод віднеюцца часткі ісландскага ледавіка Хейнабергсёкудль, які няспынна адступае. Фота: Sean Gallup / Getty Images

Акрамя таго, у кліматычнай сістэме застаецца шмат нявызначанасці. Нават калі выкіды не пойдуць па самым змрочным сцэнары, Зямля можа нагрэцца мацней, чым чакаюць сярэднія мадэлі, праз складаныя зваротныя сувязі: аблокі, лёд, снег, вадзяную пару і іншыя фактары.

Таму адмова ад RCP8.5 не азначае, што старыя даследаванні трэба выкінуць. Многія рызыкі растуць разам з тэмпературай, і працы, заснаваныя на высокіх сцэнарах, усё яшчэ дапамагаюць зразумець, што адбываецца пры больш моцным пацяпленні. Проста іх трэба правільна інтэрпрэтаваць: не як прадказанне, а як ацэнку верхняй мяжы небяспекі.

Усе навіны →