۹ سال از شهادت رزمنده‌ای می‌گذرد که رهبر شهید انقلاب او را «حجت خدا» خواندند. تعبیری که نامش را در حافظه جمعی ایرانیان در کنار تصویر اسارت او به دست داعش ماندگار کرد.
به گزارش مهر، گاهی یک تصویر، بیش از هزاران خبر و گزارش در حافظه تاریخ ماندگار می‌شود. مرداد ۱۳۹۶، تصویری از یک جوان ایرانی با دستان بسته و نگاهی آرام در برابر یکی از نیروهای داعش منتشر شد؛ تصویری که تنها چند دقیقه طول کشید تا مرزهای جغرافیا را پشت سر بگذارد و به یکی از ماندگارترین قاب‌های سال‌های نبرد با تروریسم تبدیل شود. آن جوان، «محسن حججی» بود؛ رزمنده‌ای که دو روز بعد به شهادت رسید، اما روایت زندگی و شهادتش، فراتر از یک واقعه نظامی، به بخشی از حافظه جمعی ایرانیان تبدیل شد.

قابی که از میدان نبرد فراتر رفت
تاریخ نبردهای معاصر، تصاویر ماندگار کم ندارد؛ تصاویری که گاه بیش از ده‌ها کتاب و روایت، حقیقت یک واقعه را بازگو می‌کنند. در میان همه تصاویر منتشر شده از نبرد با داعش، شاید هیچ تصویری به اندازه عکس اسارت شهید محسن حججی در ذهن مردم ایران ماندگار نشده باشد.
در آن قاب، خبری از اضطراب و هراس نبود. رزمنده‌ای جوان با دستان بسته، در حالی که یکی از نیروهای داعش او را در میان گرفته بود، با نگاهی آرام و استوار به دوردست خیره شده بود. همین آرامش، همان چیزی بود که میلیون‌ها نفر را متوقف کرد؛ تصویری که ابتدا رسانه‌های وابسته به داعش برای نمایش قدرت خود منتشر کردند، اما برخلاف انتظارشان، به نمادی از شکست روانی این گروه تروریستی تبدیل شد.
انتشار گسترده این تصویر، موجی از واکنش‌ها را در ایران و خارج از کشور به همراه داشت. کاربران شبکه‌های اجتماعی، هنرمندان، نویسندگان، شاعران و فعالان فرهنگی هر کدام به شکلی درباره آن نوشتند و گفتند. بسیاری معتقد بودند که این تصویر، روایت تازه‌ای از مفهوم مقاومت را پیش روی جامعه قرار داد؛ مقاومتی که نه در هیاهوی میدان نبرد، بلکه در آرامش چهره یک اسیر متجلی شده بود.
تنها دو روز بعد، خبر شهادت او منتشر شد. داعش، مطابق شیوه همیشگی خود، این جنایت را نیز به نمایش گذاشت، اما آنچه در حافظه مردم ماند، نه خشونت داعش، بلکه همان نگاه آرام رزمنده ایرانی بود؛ نگاهی که به یکی از ماندگارترین تصاویر سال‌های مبارزه با تروریسم تبدیل شد.

جوانی که سال‌ها پیش مسیرش را انتخاب کرده بود
شهرت محسن حججی با انتشار تصویر اسارتش آغاز نشد؛ آن تصویر تنها آخرین فصل از مسیری بود که سال‌ها پیش آغاز شده بود. 
محسن حججی ۲۱ تیر ۱۳۷۰ در نجف‌آباد اصفهان متولد شد. خانواده‌ای مذهبی داشت و از کودکی با جلسات قرآن و محافل اهل‌بیت(ع) مأنوس بود. 
سال ۱۳۹۱ در جریان فعالیت‌های فرهنگی با زهرا عباسی آشنا شد و ازدواج کرد. سادگی مراسم ازدواج و مهریه متفاوت این زوج، بعدها نیز مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. همسرش مهریه را یک سکه، پنج مثقال طلا، ۱۲ شاخه گل نرگس، ۱۲۴ هزار صلوات و حفظ قرآن کریم تعیین کرده بود؛ عهدی که محسن تا پیش از شهادتش توانست بخش قابل توجهی از آن را عملی کند.
پس از پیوستن به سپاه پاسداران، آموزش‌های تخصصی زرهی را در لشکر ۸ نجف اشرف گذراند. با آغاز مأموریت‌های مستشاری ایران در سوریه، داوطلب اعزام شد. نخستین بار در سال ۱۳۹۴ به سوریه رفت و پس از بازگشت، با وجود تولد فرزندش و مسئولیت‌های خانوادگی، بار دیگر برای اعزام اصرار کرد؛ اصراری که سرانجام به اعزام دوم او در تیرماه ۱۳۹۶ انجامید.
محسن حججی در دومین مأموریت خود،همراه نیروهای مقاومت در منطقه مرزی تنف سوریه حضور داشت؛ منطقه‌ای که به دلیل موقعیت راهبردی، یکی از مهم‌ترین محورهای درگیری با داعش به شمار می‌رفت.
بامداد ۱۶ مرداد ۱۳۹۶، نیروهای داعش حمله‌ای سنگین و غافلگیرانه به مواضع نیروهای مقاومت انجام دادند. در این درگیری، تعدادی از رزمندگان ایرانی و عراقی به شهادت رسیدند و محسن حججی نیز پس از مجروح شدن به اسارت درآمد.
دو روز بعد، داعش او را به شهادت رساند و پیکرش را به شکل فجیعی مثله کرد. اما این پایان ماجرا نبود. پس از شکست داعش در منطقه جرود و توافق انجام‌شده برای تبادل پیکرها، پیکر شهید حججی به کشور بازگشت و مراسم تشییع او به یکی از پرشکوه‌ترین آیین‌های بدرقه شهدا در سال‌های اخیر تبدیل شد.
اگر تصویر اسارت محسن حججی آغاز یک روایت بود، واکنش‌هایی که پس از شهادتش شکل گرفت، این روایت را به بخشی از حافظه تاریخی ایران تبدیل کرد. شهادت او تنها یک خبر از میدان نبرد سوریه نبود؛ رخدادی بود که از مرزهای جغرافیایی عبور کرد و در عرصه فرهنگ، هنر، ادبیات و افکار عمومی بازتاب یافت. کمتر اتفاقی در سال‌های مبارزه با داعش توانست چنین موجی از همدلی و واکنش را در میان اقشار مختلف جامعه ایجاد کند.
در روزهایی که خبر شهادت او منتشر شد، شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌ها و محافل فرهنگی پر بود از روایت‌هایی درباره جوانی که تنها چند روز پیش، تصویری از آرامش و استقامتش جهان را تحت تأثیر قرار داده بود. شاعران برایش شعر سرودند، هنرمندان چهره‌اش را بر بوم نقاشی آوردند، آهنگسازان قطعات موسیقی ساختند و نویسندگان، زندگی و شهادتش را دستمایه خلق کتاب‌ها و روایت‌های مستند قرار دادند.
اما شاید مهم‌ترین واکنش‌ها، از سوی فرماندهان و شخصیت‌هایی بود که سال‌ها در کنار مدافعان حرم، نبرد با داعش را از نزدیک تجربه کرده بودند.
رهبر شهید معظم انقلاب، تنها چند روز پس از شهادت محسن حججی، تعبیری را درباره او به کار بردند که به یکی از ماندگارترین توصیف‌ها درباره این شهید تبدیل شد. ایشان فرمودند: «شهید حججی را خدای متعال مثل یک حجتی امروز در مقابل چشم همه گرفت.»
در دیدار دیگری با خانواده این شهید، رهبر شهید انقلاب از محسن حججی با عنوان «نماینده و سخنگوی شهدای مظلوم و بی‌سر»، «نماد شهادت مظلومانه و شجاعانه» و «معجزه انقلاب» یاد کردند و فرمودند که مجاهدت او، جمهوری اسلامی، ملت ایران و همه مردم را عزیز کرد.
در میان همه پیام‌هایی که پس از شهادت محسن حججی منتشر شد، یادداشت شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی جایگاه ویژه‌ای دارد. فرمانده‌ای که سال‌ها در خط مقدم نبرد با داعش حضور داشت، در نخستین واکنش خود نوشت: «سلام بر حججی که حجتی شد در چگونه زیستن و چگونه رفتن.» جمله‌ای کوتاه که به یکی از مشهورترین توصیف‌ها درباره شهید حججی تبدیل شد. حاج قاسم در ادامه، با اشاره به نحوه شهادت او نوشت: «فدای آن گلویی که همچون گلوی امام حسین(ع) بریده شد و سلام بر آن سری که همچون سر مولای شهیدان به عرش برده شد.»
اما واکنش حاج قاسم تنها در حد یک پیام تسلیت باقی نماند. او در بیانیه‌ای دیگر با سوگند به خون شهید حججی اعلام کرد: «به حلقوم بریده این شهید عزیز راه اباعبدالله(ع) سوگند یاد می‌کنیم که از تعقیب این شجره ملعونه و نابودی این غده خطرناک برآمده در پیکر جهان اسلام تا آخرین نفرشان از پای نخواهیم نشست.»
این جملات، بعدها در کنار تحولات میدانی، معنای عینی‌تری پیدا کرد. چند ماه پس از شهادت حججی، خلافت خودخوانده داعش فروپاشید و بسیاری از فرماندهان این گروه تروریستی به هلاکت رسیدند. از همین رو، در روایت‌های مرتبط با نبرد مدافعان حرم، نام شهید حججی همواره در کنار پایان پروژه داعش نیز یاد می‌شود؛ گویی خون او، به نمادی از ایستادگی در برابر تروریسم و عزم جبهه مقاومت برای نابودی این جریان تبدیل شده بود.
تشییع باشکوه پیکر او در مشهد، تهران، اصفهان و نجف‌آباد، حضور رهبر انقلاب بر بالین پیکر مطهرش و استقبال گسترده مردم، تنها بخشی از این ماندگاری بود. آنچه این ماندگاری را تثبیت کرد، تصویری بود که از ایمان، اخلاص و شجاعت در ذهن جامعه باقی ماند.
در سالگرد شهادت محسن حججی، هنوز همان تصویر اسارت، همان نگاه آرام و همان جملات رهبر شهید انقلاب و شهید حاج قاسم سلیمانی، بخشی از روایت این شهید را شکل می‌دهند؛ روایتی که از یک میدان نبرد آغاز شد، اما در حافظه یک ملت ادامه یافت.
شاید به همین دلیل است که نام محسن حججی، تنها یادآور یک رزمنده یا یک عملیات نظامی نیست؛ بلکه یادآور نسلی است که با انتخابی آگاهانه، دفاع از امنیت، باور و هویت خود را برگزید و در این مسیر، نامش را در تاریخ معاصر ایران ماندگار کرد.