Soru: Sigortalılık başlangıç tarihim 1/4/2008 olup 1 Haziran itibarıyla özel sektörden engelli emeklisi oldum. Çalışma gücüm “hafif düzey” olarak belirlendi. Toplam günüm 6430. Aylık bağlama oranım, 2000-2008/Ekim arası yüzde 60, 2008/Ekim sonrası için yüzde 30 olarak belirlenmiş. Doğru mu? Serkan T.

Sigortalılık başlangıç tarihinizin 1/4/2008 olması ve SGK Sağlık Kurulu’nca çalışma gücü kayıp oranınızın “hafif düzey” (yüzde 40 ila 49 arasında) olarak belirlenmesi nedeniyle yaşlılık aylığına hak kazanma koşulunuz; en az 18 yıllık sigortalılık süresi ve en az 4100 prim gün sayısıdır. Bu koşulları yerine getirdiğiniz ve 1/4/2008 sigortalılık başlangıcınıza göre tarafınıza ikili karma sisteme göre (4447 +5510) aylık hesabı yapıldığı anlaşılmıştır.

5510 sayılı kanunun geçici 2. maddesinde yapılan değişiklikle 4/a kapsamındaki sigortalılardan 28. maddenin beşinci fıkrasına göre aylık talebinde bulunanların 2008/ Ekim öncesi hizmet sürelerine ilişkin aylıklarının hesabında, aylık bağlama oranının (ABO) 506 sayılı kanunun mülga 61. maddesi hükmüne göre belirleneceği öngörülmüş olup anılan maddede ABO’nun yüzde 60’ın altında olamayacağı belirtilmiştir. 5510/28. madde emeklilik talebinde bulunanların prim gün sayılarının genelde düşük olması nedeniyle, aylıkların belirli seviyelerin altına düşmemesi için ABO’larına ilişkin bu tür düzenlemeler yapılmıştır. Normalde, 2000-2008/Ekim arası hizmetler için ABO’nun yüzde 60 olarak hesaplanması için sigortalının prim gün sayısının en az 8200 gün olması gerekmektedir.

Buna göre, toplam prim gün sayınız 6430 gün olmasına rağmen, 2008/Ekim öncesi hizmetleriniz için ABO’nuz sanki 8200 gününüz varmış gibi yüzde 60 olarak hesaplanmıştır.

2008/Ekim sonrası hizmet süreleri esas alınmak suretiyle hesaplanan ABO’nuza bakıldığında; 5510/28-beşinci fıkra kapsamında bağlanan aylıkların ABO hesabı kanunun 29. maddesine göre yapılmakta olup, bu sigortalıların genelde prim gün sayıları düşük olduğundan maddede öncelikle hesaplanacak ABO’ya esas olmak üzere yeni bir prim ödeme gün sayısı çalışma gücü kaybıx7200/yüzde 60 formülüne göre tespit edilmekte ve bulunan yeni prim ödeme gün sayısına göre yüzde 40’ı geçmemek üzere ABO hesaplanmaktadır. 

Uygulamada bu konuda şöyle bir sorun yaşanmaktadır. Belirtilen formüle göre yeni prim gün sayısını tespit etmek için sigortalının çalışma gücü kayıp oranının bilinmesi gerekmektedir. Ancak SGK sağlık kurulu oran belirtmeksizin sizin dosyanızda da olduğu gibi “hafif düzeyde çalışma gücü kaybı” kararı vermekte, evet bu oranın yüzde 40 ila 49 arasında bir oran olduğu bilinmekle birlikte net oran belirtilmemektedir. Bu durumda, SGK bu oranı yüzde 45 olarak kabul etmekte ve bu oran üzerinden tıpkı sizin aylığınızda olduğu gibi prim gün sayısını; yüzde 45x7200/yüzde 60=5400 gün olarak tespit edip bu gün üzerinden her 360 günü yüzde 2 puan verilmek suretiyle 5400/360=15xyüzde 2= yüzde 30 şeklinde ABO tespiti yapmaktadır. Burada sigortalının gerçek prim ödeme sayısını dikkate almadan bulduğu gün üzerinden ABO hesabı yapılmaktadır. Halbuki sizin toplam prim ödeme gün sayınız 6430 olup bugüne göre ABO’nuzun 6430/360=17.86xyüzde 2=yüzde 35.72 olması gerekmektedir. Dolayısıyla 2008/Ekim sonrası hizmetler için hesaplanan ABO oranınız hatalı olarak tespit edilmiştir.  

SGK çalışma gücü kaybı olan sigortalıların emekli aylığını hesaplarken 2008/Ekim sonrası ABO hesabında iki büyük hata yapmaktadır.

Birincisi, kişinin gerçek çalışma gücü kayıp oranı üzerinden prim ödeme gün sayısı hesabı yapması gerekirken kurum tarafından geliştirilen bir kuralla, çalışma gücü kayıp oranı “hafif düzeyde” ise yüzde 45, “orta düzeyde” ise yüzde 55 oranını uygulamaktadır. Bu durumda, hafif düzeyde” çalışma gücü kayıp oranı yüzde 40-44 arasında olanlarda kurum zararı, yüzde 45 ila 49 arasında olanda sigortalı aleyhine bir durum yaratılmaktadır. Bu durum “orta düzeyde” olanlar için de geçerlidir.

İkincisi; 29. maddeye göre yeniden belirlenen prim ödeme gün sayısı, sigortalıların gerçek prim ödeme gün sayısından daha düşük olmasına rağmen, madde yanlış yorumlanarak sigortalıların gerçek prim gün sayıları dikkate alınmamaktadır. Halbuki maddede 4/a sigortalıları için bu oranın yüzde 40’ı geçmeyecek şekilde hesaplanabileceği öngörülmüştür. Sizin aylığınız üzerinden değerlendirirsek, 6430 prim gün sayınıza göre hesaplanacak ABO yüzde 35.72’dir. Bu oran yüzde 40’ı geçmediği sürece sigortalıların gerçek prim gün sayılarının dikkate alınması gerekmektedir. SGK tarafından bu uygulamaların değiştirilmesi gerektiğini 27 Mart ve 3 Nisan 2026 tarihli köşe yazılarımda da belirtmiştim.

SORULARINIZ İÇİN

nergis.simsek@cumhuriyet.com.tr adresine e-posta yollayabilirsiniz.

İlgili Konular: #SGK #sigorta