Snapshot

• Οι τρέχουσες επαφές μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ γίνονται μέσω μεσολαβητών και στοχεύουν κυρίως στη διαχείριση της κρίσης, όχι σε μια συνολική πολιτική συμφωνία.
• Μια πιθανή συμφωνία με τις ΗΠΑ δεν μπορεί από μόνη της να επιλύσει τις βαθιές εσωτερικές κρίσεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν.
• Η αντοχή του ιρανικού καθεστώτος εξαρτάται από τη συνολική ισχύ του σε στρατιωτικό, οικονομικό, πολιτικό και περιφερειακό επίπεδο, που παρουσιάζουν σημάδια φθοράς.
• Η ιρανική κοινωνία και οι κοινωνικές κινητοποιήσεις παίζουν καθοριστικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις και τη μελλοντική πορεία της χώρας.
• Το μέλλον του Ιράν θα κριθεί κυρίως από τις εσωτερικές εξελίξεις και την κοινωνική δυναμική, όχι αποκλειστικά από τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ.

Snapshot powered by AI

Οι επαφές Ιράν–ΗΠΑ βρίσκονται και πάλι στο επίκεντρο της διεθνούς επικαιρότητας, με τη διπλωματική κινητικότητα να δημιουργεί προσδοκίες για αποκλιμάκωση. Όμως, πίσω από τις διαπραγματεύσεις και τους διαμεσολαβητές, το πραγματικό ερώτημα αφορά την εσωτερική αντοχή της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Ο Abdi Salimi, μέλος της ιρανικής αντίστασης που ζει στη Σουηδία, μιλώντας στο Newsbomb, υποστηρίζει ότι ακόμη και μια πιθανή συμφωνία μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον δεν θα μπορούσε από μόνη της να αντιμετωπίσει τις βαθιές κρίσεις που αντιμετωπίζει το ιρανικό πολιτικό σύστημα.

Ο ίδιος αναλύει τις τέσσερις βασικές πηγές ισχύος του καθεστώτος –τη στρατιωτική, την οικονομική, την πολιτική και την περιφερειακή– και εξηγεί γιατί η ταυτόχρονη πίεση σε αυτά τα μέτωπα μπορεί να επηρεάσει τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της Τεχεράνης.

Διαβάστε τη συνέντευξη:

Newsbomb: Οι επαφές Ιράν–ΗΠΑ παρουσιάζονται ως μια νέα προσπάθεια διαπραγμάτευσης. Τι πραγματικά συμβαίνει πίσω από αυτή τη διπλωματική κινητικότητα;

Abdi Salimi: Αυτό που πρέπει πρώτα να διευκρινίσουμε είναι ότι δεν διεξάγονται σήμερα άμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών. Οι επαφές πραγματοποιούνται κυρίως μέσω μεσολαβητών, μεταξύ άλλων του Ομάν και του Κατάρ.

Η διαφορετική παρουσίαση αυτών των επαφών από τις δύο πλευρές έχει και πολιτική σημασία. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να παρουσιάσει τη διπλωματική οδό ως έναν τρόπο ελέγχου της κρίσης, ενώ η Τεχεράνη αποφεύγει τον χαρακτηρισμό «άμεσες διαπραγματεύσεις», ώστε να περιορίσει το εσωτερικό πολιτικό κόστος.

Μιλάμε, λοιπόν, για μια πραγματική προσπάθεια επίτευξης συμφωνίας ή περισσότερο για διαχείριση της κρίσης;

Μέχρι σήμερα, το κύριο αντικείμενο δεν φαίνεται να είναι μια συνολική πολιτική συμφωνία. Πρόκειται περισσότερο για διαχείριση της κρίσης και προσπάθεια αποτροπής μιας περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης.

Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, η αποκλιμάκωση και ορισμένα οικονομικά κίνητρα αποτελούν βασικά ζητήματα. Οι θεμελιώδεις διαφωνίες, όμως, παραμένουν: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, οι κυρώσεις, η περιφερειακή πολιτική της Τεχεράνης και τα ζητήματα ασφαλείας.

Ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία με την Ουάσιγκτον, μπορεί αυτή να αλλάξει ουσιαστικά την πολιτική πραγματικότητα στο Ιράν;

Δεν πιστεύω ότι μια συμφωνία από μόνη της μπορεί να επιλύσει τις βαθύτερες κρίσεις του Ιράν.

Η Ισλαμική Δημοκρατία αντιμετωπίζει εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα: οικονομική κρίση, διαφθορά, μείωση της κοινωνικής εμπιστοσύνης, πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις και ένα διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ κράτους και κοινωνίας.

Μια συμφωνία με την Ουάσιγκτον μπορεί να περιορίσει την εξωτερική ένταση. Δεν μπορεί όμως να λύσει αυτομάτως αυτά τα εσωτερικά προβλήματα.

Πόσο καθοριστικός είναι ο παράγοντας της ιρανικής κοινωνίας στις εξελίξεις;

Είναι καθοριστικός. Οι μεγάλες κοινωνικές κινητοποιήσεις του 2009, του 2017, του 2019 και του 2022 έδειξαν ότι η ιρανική κοινωνία αποτελεί σημαντικό παράγοντα των πολιτικών εξελίξεων.

Ανεξάρτητα από τις διαφορετικές πολιτικές απόψεις για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μια αλλαγή, καμία σοβαρή εκτίμηση για το μέλλον του Ιράν δεν μπορεί να αγνοήσει τη δυναμική της κοινωνίας και τις συσσωρευμένες απαιτήσεις της.

Ποια είναι σήμερα η πραγματική αντοχή του καθεστώτος; Υπάρχουν σημάδια φθοράς της ισχύος του;

Η αντοχή ενός καθεστώτος δεν μπορεί να αξιολογείται από έναν μόνο παράγοντα. Πρέπει να εξετάσουμε συνολικά τις πηγές ισχύος του.

Υπάρχουν τέσσερις βασικές παράμετροι: η στρατιωτική ισχύς και η αποτροπή, η οικονομική και δημοσιονομική ικανότητα, η πολιτική νομιμοποίηση και η εσωτερική συνοχή, καθώς και η περιφερειακή και διεθνής επιρροή.

Όταν πολλές από αυτές τις παραμέτρους παρουσιάζουν ταυτόχρονα σημάδια φθοράς, μειώνεται η ικανότητα ενός καθεστώτος να αντιμετωπίζει νέες κρίσεις και να εγγυάται τη μακροπρόθεσμη σταθερότητά του.

Τι έχει αλλάξει στο επίπεδο της στρατιωτικής ισχύος του Ιράν;

Ο πρόσφατος πόλεμος προκάλεσε σημαντικές απώλειες σε μέρος των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν. Η ανασυγκρότηση αυτών των δυνατοτήτων απαιτεί χρόνο και σημαντικούς οικονομικούς πόρους.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν έχει χάσει τη στρατιωτική του ικανότητα. Σημαίνει όμως ότι η αποκατάσταση ορισμένων δυνατοτήτων του δεν είναι μια διαδικασία που μπορεί να πραγματοποιηθεί άμεσα ή χωρίς κόστος.

Σε οικονομικό επίπεδο, πόσο περιορίζει η κατάσταση της οικονομίας την ισχύ της Τεχεράνης;

Η οικονομία αντιμετωπίζει σοβαρά διαρθρωτικά προβλήματα, πληθωρισμό, κυρώσεις, περιορισμένες επενδύσεις και μειωμένη δυνατότητα χρηματοδότησης των κρατικών αναγκών.

Η οικονομική αδυναμία δεν είναι ένα απομονωμένο πρόβλημα. Επηρεάζει αναπόφευκτα και τις υπόλοιπες δυνατότητες του κράτους, από την άμυνα και την κοινωνική πολιτική μέχρι τη δυνατότητα διατήρησης της περιφερειακής επιρροής του.

Και στο επίπεδο της πολιτικής νομιμοποίησης; Πόσο σοβαρή είναι η κρίση εμπιστοσύνης απέναντι στο καθεστώς;

Η Ισλαμική Δημοκρατία αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια κρίση κοινωνικής εμπιστοσύνης. Οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις και οι πολιτικές εντάσεις δυσκολεύουν τη διατήρηση μιας ενιαίας και αποτελεσματικής εξουσίας.

Η σταθερότητα ενός πολιτικού συστήματος δεν εξαρτάται μόνο από την ικανότητά του να επιβάλλει την τάξη, αλλά και από την κοινωνική του νομιμοποίηση.

Έχει περιοριστεί και η περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης;

Το δίκτυο περιφερειακών συμμάχων και οργανώσεων που είχε αναπτύξει η Τεχεράνη έχει δεχθεί σημαντικές πιέσεις. Παράλληλα, η διεθνής θέση του Ιράν εξακολουθεί να περιορίζεται από τις κυρώσεις και τις πολιτικές εντάσεις.

Η περιφερειακή επιρροή παραμένει σημαντικό στοιχείο της στρατηγικής της Τεχεράνης, όμως δεν μπορούμε να αγνοούμε τις πιέσεις που έχουν συσσωρευτεί τα τελευταία χρόνια.

Ποιος είναι ο ρόλος της ιρανικής αντιπολίτευσης σε αυτή τη συγκυρία;

Ορισμένες δυνάμεις της ιρανικής αντιπολίτευσης, μεταξύ των οποίων και το Εθνικό Συμβούλιο Αντίστασης του Ιράν, υποστηρίζουν ότι ούτε ο πόλεμος ούτε η πολιτική ανοχής απέναντι στην Τεχεράνη αποτελούν βιώσιμες λύσεις.

Η θέση αυτή στηρίζεται στην άποψη ότι η πολιτική αλλαγή πρέπει να βασίζεται στη βούληση και τη συμμετοχή του ιρανικού λαού.

Ανεξάρτητα από το πώς αξιολογεί κανείς αυτή την πολιτική θέση, ένα πράγμα είναι σαφές: το μέλλον του Ιράν δεν μπορεί πλέον να εξετάζεται αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα των εξωτερικών σχέσεων.

Άρα, ούτε ο πόλεμος ούτε μια συμφωνία με τις ΗΠΑ αποτελούν από μόνοι τους λύση;

Ακριβώς. Θα ήταν λάθος να θεωρήσουμε ότι είτε μια συμφωνία είτε η αποτυχία των διαπραγματεύσεων μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον θα καθορίσει από μόνη της το μέλλον της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Οι διαπραγματεύσεις μπορούν να περιορίσουν την εξωτερική ένταση. Δεν μπορούν όμως να λύσουν τις βαθιές και συσσωρευμένες εσωτερικές κρίσεις του ιρανικού πολιτικού συστήματος.

Τελικά, από τι θα εξαρτηθεί η επιβίωση ή η αλλαγή του σημερινού καθεστώτος;

Από την ικανότητά του να αποκαταστήσει την κοινωνική νομιμοποίηση, να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση, να ανασυγκροτήσει τις πηγές ισχύος του και να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της κοινωνίας.

Με βάση την πορεία των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη η μακροπρόθεσμη σταθερότητα της σημερινής πολιτικής δομής. Ακόμη και μια συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτελεί εγγύηση για την επιβίωσή της.

Αν έπρεπε να συνοψίσετε σε μία φράση πού βρίσκεται σήμερα το πραγματικό διακύβευμα για το Ιράν, ποιο θα ήταν αυτό;

Το μέλλον του Ιράν δεν θα κριθεί αποκλειστικά στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Θα κριθεί κυρίως από τις εσωτερικές εξελίξεις και από τον τρόπο με τον οποίο η ιρανική κοινωνία θα διαμορφώσει τη δική της πολιτική πορεία.

Διαβάστε επίσης