‘Onacceptabele beelden uit Spanje”, twitterde Dilan Yesilgöz over Ceuta. Nog geen uur eerder had voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen dezelfde woorden gebruikt: „The images coming from Ceuta are unacceptable.” Ik bleef hangen op die formulering, want zijn het echt de beelden die onacceptabel zijn? Als er door een onvoorstelbaar toeval geen camera’s bij waren geweest om het vast te leggen, hadden ze het dan wel oké gevonden? 

Misschien is dat slappe semantiek. Misschien moet ik maar gewoon begrijpen dat ze bedoelen dat wat op de beelden te zien is niet door de beugel kan. Maar of ze het nou zo bedoelen of niet, de woorden zijn treffend gekozen. Want het migratiedebat draait inderdaad niet zozeer om wat er daadwerkelijk gebeurt, maar om het beeld dat we daarvan hebben.

Feitelijk zijn er 72.000 mensen, vooral jonge Marokkaanse mannen, illegaal Ceuta binnengekomen. Door grootschalige, waarschijnlijk gecoördineerde verspreiding van desinformatie op sociale media dachten veel mensen dat het bereiken van Ceuta een kans zou bieden op asiel in Europa. Dat klopt niet en bijna iedereen die Ceuta wist te bereiken is alweer terug in Marokko. Dat is geen verre reis, want als je de landkaart erbij pakt zie je dat het Spaanse Ceuta niet in Spanje ligt, maar in Marokko. „Toekijken hoe illegale migranten Europa binnenstromen is geen optie”, schreef Yesilgöz en ik heb goed nieuws voor haar: dat gebeurt dus ook niet.

Dat neemt niet weg dat beelden bij een onderwerp als migratie meer indruk maken dan statistieken. Ook ik heb relatief onbewogen gelezen dat zeker 88 mensen omkwamen in een poging Ceuta te bereiken, terwijl ik nog steeds niet kan kijken naar de foto van de verdronken Syrische peuter Aylan. Dus natuurlijk maakt het beeld van tienduizenden migranten die zwemmend het land bereiken ook indruk.

Het is precies het angstbeeld dat populistisch rechts maar al te graag verspreidt, het liefst met hydrologische termen als asieltsunami, vluchtelingenstroom of migratiegolf. Mochten die beelden niet voorhanden zijn, dan zijn genoeg stemmingmakers bereid oude beelden opnieuw te delen of AI-beelden te fabriceren en verspreiden. Wie het waagt erop te wijzen dat dit geen recente of echte beelden zijn, krijgt te horen dat dit onze toekomst is als we niet ingrijpen. 

Nu er écht beeld bestond van iets wat veel wegheeft van een bestorming, wisten de usual suspects dan ook niet hoe snel ze het vuurtje moesten opstoken. „Het lijkt op een invasie van een land door honderdduizenden mensen”, reageerde Donald Trump. Zijn vicepresident JD Vance beweerde op X dat de migranten het Europese vasteland hadden bereikt, Elon Musk vergeleek het met een zombiefilm.

Onze eigen Ruben Brekelmans (VVD) suggereerde, net als de Italiaanse premier Giorgia Meloni en de Deense premier Mette Frederiksen, het Schengenverdrag met Spanje maar meteen op te schorten. En dan had je nog de 22 EU-leiders, onder wie Rob Jetten, die onmiddellijk de linkse Spaanse premier Pedro Sánchez op hoge poten ter verantwoording riepen. Een week later, nu blijkt dat je je vanuit Ceuta niet zomaar op magische wijze naar het vasteland van Europa kunt laten teleporteren, is de toon veel milder. 

Op een paar uitzonderingen na hebben de Europese leiders een modderfiguur geslagen. De prioriteit was zelfprofilering; de achterban moest eerst zien hoe streng ze wel niet zijn op migratie. Die eerste woorden van Von der Leyen en Yesilgöz waren goed gekozen omdat ze niet gingen over de realiteit maar over de dramatische beelden van de realiteit – het spektakel, ontdaan van relevante context. En het is dat vertekende beeld dat ze nooit, maar dan ook nooit zullen accepteren. Als we dat maar weten.