Otizm, yaşam boyu süren nörogelişimsel bir farklılık olarak erken belirtilerle kendini gösterir ve erken müdahale süreci doğrudan değiştirir. 2 Nisan Otizm Farkındalık Günü, yalnızca tanı koymayı değil; eğitim, sosyal uyum ve eşit fırsatlar açısından bireylerin yaşam kalitesini artıracak adımların önemini ortaya koyar. Bu yaklaşım, toplumun tüm kesimlerini kapsayan bir dönüşümü zorunlu kılar.

Otizm belirtileri çoğunlukla yaşamın ilk iki yılında ortaya çıkar. Erken fark edilen sinyaller, çocuğun gelişim sürecini doğrudan etkiler. (A Haber)

Dünya Sağlık Örgütü'ne göre; dünya çapında yaklaşık her 127 kişiden 1'i otizm tanısı alıyor. Otizm; sosyal etkileşim, iletişim ve davranış alanlarını etkileyen, yaşam boyu devam eden bir nörogelişimsel farklılık olarak tanımlanıyor. Dünya genelinde sağlık kaybına neden olan ilk 10 beyin sağlığı sorunu arasında yer alıyor.

Zamanında başlanan destek programları, dil ve sosyal gelişimde kalıcı iyileşme sağlayabilir. Erken müdahale süreci doğrudan etkiler.

Otizm; iletişim, davranış ve sosyal etkileşim alanlarını farklı düzeylerde etkileyen, yaşam boyu devam eden nörogelişimsel bir farklılık olarak tanımlanır. Aralık 2007'de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kabul edilen karar, Otizm Spektrum Bozukluğu bulunan bireylerin yaşam koşullarının iyileştirilmesini küresel bir öncelik haline getirdi. Süreç içinde farkındalık çalışmaları yalnızca bilgilendirme düzeyinde kalmadı; toplumsal önyargıların kırılmasında ve kabul kültürünün güçlenmesinde önemli bir rol oynadı.

Odak artık kabul, erişilebilirlik ve eşit fırsatlar üzerinde yoğunlaşıyor. Eğitimden iş hayatına kadar uzanan bu dönüşüm, destekleyici ortamların yaygınlaşmasını ve kapsayıcı politikaların güçlenmesini gerektiriyor. Böylece otizmli bireylerin toplumsal yaşama tam katılımı mümkün hale gelirken, ortaya çıkan fayda tüm topluma yayılıyor.

Ortak dikkat, çocuğun hem nesneye hem de kişiye odaklanarak iletişim kurmasını sağlar. Bu becerideki eksiklik, erken dönemde önemli bir işaret olarak kabul edilir.

Otizm spektrum bozukluğu, çocukluk döneminde sosyal etkileşim, iletişim ve davranış alanlarında farklı gelişimle kendini gösterir. İlk belirtiler genellikle 12-24 ay arasında ortaya çıkar. Erken fark edilen işaretler, tanı ve müdahale sürecini hızlandırır. Bu da çocuğun dil, sosyal beceri ve öğrenme kapasitesinde belirgin iyileşme sağlar. İşte Healthy Children makalesine göre çocuklarda otizmin 3 erken belirtisi…

Tipik gelişimde çocuklar işaret edilen nesneye bakıp ardından ebeveynine tepki verir. Otizmde bu karşılıklı etkileşim çoğu zaman sınırlı kalır.

Ortak dikkat, çocuğun bir nesneye ya da olaya bakarken aynı anda başka bir kişiyle bağlantı kurabilmesidir. Bebekler 12 aydan itibaren işaret edilen nesneye bakar, ardından ebeveynine dönerek tepki verir. 15-18 ay arasında ise dikkat çekmek için işaret etme davranışı güçlenir.

Otizm spektrumundaki çocuklarda bu süreç farklı ilerler. Çocuk, işaret edilen nesneye bakmayabilir, göz teması kurmayabilir veya iletişim kurmak yerine ebeveynin elini kullanarak ihtiyacını karşılamaya çalışabilir. Bu durum, erken dönemde en kritik ayrım noktalarından biridir.

Otizmde dil gelişimi yalnızca gecikmez, farklı bir kullanım biçimi de gösterebilir. Çocuk kelimeleri iletişim amacıyla kullanmakta zorlanabilir.

Otizmde dil gelişimi sadece gecikmez; aynı zamanda farklı bir kullanım biçimi gösterir. Çocuk kelimeleri öğrenebilir ancak iletişim kurmak için kullanmayabilir. Örneğin bazı çocuklar nesnelerin adlarını söyleyebilir ancak bir şey istemek için kelime kullanmaz. Ayrıca duyduklarını uzun süre aynı şekilde tekrar etme eğilimi görülebilir. Bu durum "ekolali" olarak tanımlanır.

Bazı vakalarda ise çocuk erken yaşta konuşmaya başlar gibi görünür. Ancak konuşma biçimi yaşına uygun olmayabilir; yetişkin dili gibi kalıplaşmış ifadeler kullanabilir.

Bazı çocuklar kazandıkları dil ve sosyal becerileri zamanla kaybedebilir. Bu gerileme, otizmde kritik bir uyarı olarak değerlendirilir.

Otizmli çocukların yaklaşık dörtte birinde gelişimsel gerileme görülür. Çocuk daha önce kazandığı kelimeleri, sosyal tepkileri veya iletişim becerilerini kaybedebilir. Bu gerileme çoğunlukla 15-24 ay arasında ortaya çıkar. Çocuk daha içine kapanık hale gelebilir, ismine tepki vermeyebilir ve sosyal etkileşimden uzaklaşabilir.

Uzmanlar, çocukların 18 ve 24 aylık kontrollerinde otizm açısından değerlendirilmesini öneriyor. Bu süreç erken tanı için belirleyicidir.

Amerikan Pediatri Akademisi (AAP), rutin gelişimsel izlemenin yanı sıra, tüm çocukların 18 ve 24 aylık çocuk sağlığı kontrollerinde otizm taramasından geçirilmesini önermektedir. Erken müdahale programlarına zamanında başlanması; dil gelişimi, sosyal uyum ve öğrenme becerilerinde kalıcı fark yaratır.