• W 2026 roku zmieniły się zasady zwolnień lekarskich. Małe firmy mogą samodzielnie kontrolować L4. ZUS przypomina, że pracownik może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeśli w czasie L4 wykonuje pracę zarobkową lub podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.
• Kontrole L4 są bardziej szczegółowe. Kontrolerzy mogą legitymować osoby na zwolnieniu, wejść do miejsca kontroli, np. mieszkania chorego, oraz uzyskiwać informacje potrzebne do sprawdzenia prawidłowego korzystania z L4.
• Nie każda aktywność na L4 oznacza utratę zasiłku. Odpisanie na służbowego maila, odebranie telefonu czy wykonanie zwykłych czynności dnia codziennego nie musi być uznane za naruszenie zasad. Problemem jest przede wszystkim praca zarobkowa lub działania, które utrudniają leczenie i rekonwalescencję.
• Od 2027 roku osoba pracująca w kilku miejscach będzie mogła dostać L4 tylko na tę pracę, której nie może wykonywać z powodu choroby. Jeśli stan zdrowia pozwala jej na wykonywanie drugiej pracy, będzie mogła nadal w niej pracować.

W 2026 roku zmieniły się zasady korzystania ze zwolnień lekarskich. Od 13 kwietnia pracodawcy zatrudniający do 20 osób mogą samodzielnie sprawdzać, czy pracownik przebywający na L4 nie pracuje zarobkowo lub nie podejmuje aktywności niezgodnych z celem zwolnienia. Wcześniej w przypadku podejrzenia nadużycia małe firmy musiały zwrócić się do ZUS z wnioskiem o przeprowadzenie kontroli.

ZUS przypomina, że pracownik może stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeśli w czasie L4:

• wykonuje pracę zarobkową,
• podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.

Nowe przepisy precyzują pojęcia pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem zwolnienia od pracy.

Praca zarobkowa to każda czynność, która ma charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Pracą zarobkową nie są tzw. czynności incydentalne, czyli takie, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy.

Co to oznacza w praktyce? Mówiąc najprościej, niektóre czynności np. odpisanie na służbowego maila lub odebranie telefonu, nie będzie traktowane jako praca zarobkowa, a co za tym idzie, nie będzie wiązało się z utratą zasiłku chorobowego.

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia od pracy to wszelkie działania, które utrudniają lub wydłużają proces leczenia lub rekonwalescencję. Nie należą do nich zwykłe czynności dnia codziennego lub czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.

Kontrola ma sprawdzić, czy osoba ubezpieczona prawidłowo korzysta ze zwolnienia lekarskiego i nie wykorzystuje go niezgodnie z jego celem. Nowe przepisy określają zasady i sposób przeprowadzania takich kontroli. Obejmują one następujące kwestie:

• uprawnienia i obowiązki osób przeprowadzających kontrolę (np. do legitymowania osoby kontrolowanej, po to by ustalić jej tożsamość),
  obowiązki osób kontrolowanych,
• zasady przeprowadzania kontroli,
• zasady sporządzania protokołu z kontroli,
• zasady składania zastrzeżeń do ustaleń zawartych w protokole.

Kontrolerzy mogą legitymować osobę kontrolowaną w celu ustalenia jej tożsamości. Mają również prawo wejść do miejsca przeprowadzania kontroli, np. do mieszkania chorego, a także uzyskać informacje od osoby kontrolowanej, jej płatnika składek oraz lekarza prowadzącego.

Kolejna zmiana dotyczy sposobu rozliczania pierwszego dnia L4. Wcześniej, jeżeli pracownik np. po kilku godzinach wyszedł z pracy lub przepracował cały dzień i udał się do lekarza, gdzie otrzymał L4 na ten sam dzień, nie otrzymywał zasiłku chorobowego, bo zwolnienie było liczone od następnego dnia.

Obecnie pierwszy dzień zwolnienia lekarskiego jest wliczany do okresu zasiłkowego bez względu na to, czy pracownik otrzymał za ten dzień wynagrodzenie w całości, czy tylko za jego część.

Największe zmiany wejdą jednak w życie od 2027 roku. Od 1 stycznia lekarz będzie mógł wystawić zwolnienie lekarskie wyłącznie w odniesieniu do jednego tytułu ubezpieczenia. Oznacza to, że osoby zatrudnione w dwóch miejscach jednocześnie będą mogły korzystać z L4 tylko u jednego pracodawcy.

Obecnie, jeśli pracownik podlega ubezpieczeniu społecznemu z kilku tytułów, np. pracuje na etacie i jednocześnie ma umowę zlecenie, a choroba uniemożliwia mu wykonywanie pracy, lekarz wystawia osobne zwolnienie dla każdego z tych tytułów. Od 1 stycznia 2027 r. na prośbę ubezpieczonego lekarz nie będzie musiał wystawiać zwolnienia dla każdego miejsca pracy.

Osoba zatrudniona u jednego pracodawcy na umowie o pracę i u drugiego na umowie zlecenie może otrzymać zwolnienie tylko z jednej pracy, jeśli stan zdrowia nie pozwala jej na jej wykonywanie, ale pozwala na pracę w drugim miejscu. Przykładowo jeśli pracuje w dyskoncie, a w drugiej firmie działa w marketingu szeptanym i wystawia w sieci komentarze, to kiedy złamie nogę, nie będzie w stanie pracować w sklepie, ale w teorii nic nie stoi na przeszkodzie, by leżąc w łóżku, nadal pisała na komputerze. 

Innym przykładem jest chirurg, który w momencie, kiedy złamie rękę, nie jest w stanie operować pacjentów, ale nic nie stoi na przeszkodzie, by nadal - z ręką w gipsie - prowadził wykłady na uczelni. 

W takiej sytuacji pracownik będzie musiał poinformować płatnika zasiłku, że zwolnienie lekarskie zostało wystawione z innego tytułu ubezpieczenia.