Przejrzystość wody w Przednim Stawie Polskim wzrosła niemal trzykrotnie po tym, jak naukowcy odłowili z niego ponad 650 kg pstrągów. Najnowsze badania zespołu prof. Mirosława Ślusarczyka dowodzą, że to nie zanieczyszczenia, lecz sztucznie wprowadzone przez człowieka ryby przez lata niszczyły unikalny ekosystem tatrzańskich stawów. Choć na pełną odbudowę biologiczną trzeba będzie jeszcze poczekać, pierwsze efekty eksperymentu okazały się spektakularne.

Odłów pstrągów przywrócił przejrzystość tatrzańskiemu jezioru /Shutterstock

Zaskakujący winowajca pod wodą

Przez lata przypuszczano, że spadek przejrzystości wody w wysokogórskich jeziorach Tatr to efekt zanieczyszczeń lub naturalnych procesów. Najnowsze badania wykazały jednak, że głównym winowajcą są pstrągi – ryby, które zostały sztucznie wprowadzone przez człowieka. Ich obecność zaburzyła delikatną równowagę ekosystemu, prowadząc do intensywnego rozwoju glonów i pogorszenia jakości wody.

Jak wyjaśniają naukowcy, przez tysiące lat tatrzańskie jeziora były niemal pozbawione ryb. Dzięki temu, przy bardzo niskiej zawartości fosforu i innych biogenów, rozwój glonów był ograniczony, a woda pozostawała niezwykle przejrzysta. Sytuacja zmieniła się wraz z introdukcją pstrągów. Najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem obserwowanych zmian jest to, że ryby zwiększają dopływ biogenów do jeziora – tłumaczy prof. Mirosław Ślusarczyk.

650 kg ryb mniej i natychmiastowy efekt

W latach 2021–2025 z Przedniego Stawu Polskiego odłowiono ponad 650 kg pstrągów. Efekty tych działań okazały się spektakularne. Przejrzystość wody wzrosła z około 7 do aż 17 metrów. 

Spodziewaliśmy się poprawy jakości wody, ale nie przypuszczaliśmy, że nastąpi ona tak szybko i będzie tak wyraźna. To jeden z najbardziej zaskakujących wyników naszych badań – podkreśla prof. Ślusarczyk.

Jak pstrągi niszczą krystaliczną czystość?

Mechanizm wpływu pstrągów na ekosystem jeziora jest złożony. Ryby zjadają owady przylatujące z lądu, wnosząc do jeziora dodatkowy fosfor i inne składniki odżywcze. Ponadto żywią się owadami wodnymi, które po przeobrażeniu opuściłyby jezioro, wynosząc biogeny do środowiska lądowego. W ten sposób pstrągi zatrzymują naturalny odpływ składników odżywczych, a następnie zwracają je do wody w formie łatwo przyswajalnych przez glony związków mineralnych.

Naukowcy podkreślają, że samo ograniczenie liczebności pstrągów to dopiero początek drogi do pełnej renaturyzacji jeziora. Dopiero całkowite usunięcie ryb pozwoli sprawdzić, czy do Przedniego Stawu Polskiego powrócą największe gatunki zooplanktonu i czy cały ekosystem odzyska stan zbliżony do tego sprzed introdukcji pstrągów. 

To dopiero początek walki o tatrzańską przyrodę

Całkowite odłowienie ryb jest jednak znacznie trudniejsze w dużych i głębokich jeziorach, takich jak Przedni Staw Polski. Obecnie naukowcy stosują wyłącznie metody mechaniczne, rezygnując z metod chemicznych, które nie są akceptowane w parkach narodowych.

Odbudowa naturalnego ekosystemu jezior tatrzańskich po usunięciu ryb to proces wieloletni. Pierwsze efekty w postaci poprawy przejrzystości wody pojawiają się stosunkowo szybko, jednak na powrót pełnej, pierwotnej struktury biologicznej trzeba będzie poczekać dłużej.